Interactive Lessons

Samengestelde en inverse functies

Lesnotities

Definitie

De samengestelde functie

Twee machines achter elkaar: x gaat eerst in g en wat eruit komt gaat in f. We schrijven fg(x) = f(g(x)). De binnenste functie g werkt eerst, de buitenste functie f werkt als laatste.
xgg(x)ff(g(x))
Voorbeeld
, . Bereken : , dan :
2+35x²25
Regel

De formule van fg(x)

Vul de hele formule van g in op de plaats van x in f en werk uit. Om h(x) als f(g(x)) te schrijven, zoek je het binnenste deel g en het buitenste deel f.
xg: x²x²f: 2x+12x²+1
Voorbeeld
en : . Bij :
3x²92x+119
Let op!

De volgorde maakt uit

fg(x) en gf(x) zijn meestal verschillend: fg betekent eerst g, dan f; gf betekent eerst f, dan g. Soms zijn ze gelijk, maar neem dat nooit zomaar aan. Reken beide uit met een getal.
xg: +3x+3f: ×22(x+3)fgxf: ×22xg: +32x+3gf
Voorbeeld
en , : maar :
1g: +34f: ×28fg1f: ×22g: +35gf
Definitie

De inverse functie

De inverse functie f⁻¹ maakt f ongedaan: f⁻¹(b) is de invoer die de uitvoer b geeft. Dus f⁻¹(f(x)) = x en f(f⁻¹(x)) = x. Pas op: f⁻¹(x) is niet 1/f(x).
afbbf⁻¹a
Voorbeeld
: , dus :
42x+31111f⁻¹4
Regel

De inverse formule vinden

Wissel x en y om en los op naar y. Of maak de stappen van f ongedaan in de omgekeerde volgorde: de laatste stap van f maak je als eerste ongedaan.
x×aax+bax+by−by−b÷a(y−b)/a
Voorbeeld
wordt , dus :
x×22x+32x+3x−3x−3÷2f⁻¹(x)
Regel

De spiegel y = x

De grafiek van f⁻¹ is de grafiek van f gespiegeld in de lijn y = x. De coördinaten wisselen: het punt (a, b) op f wordt (b, a) op f⁻¹.
xyf(a,b)(b,a)f⁻¹
Voorbeeld
heeft het punt , dus heeft het punt :
xy(2,7)(7,2)
Definitie

Één-op-één en de horizontale-lijntest

Een inverse functie bestaat alleen als f één-op-één is: verschillende invoer geeft verschillende uitvoer. Op de grafiek: geen horizontale lijn snijdt hem twee keer.
xy✘xy✔
Voorbeeld
geeft 4 voor zowel 2 als −2, dus hij is niet één-op-één en heeft geen inverse:
xy−242
Regel

Het domein beperken

Knip de grafiek bij het keerpunt af voor een één-op-één stuk. Voor (x − p)² + q op x ≥ p is de inverse p + √(x − q). Het domein van f⁻¹ is het bereik van f.
xy(p,q)(q,p)
Voorbeeld
op heeft bereik , dus heeft domein . :
xy(6,10)(10,6)
Bijzonder geval

Functies die hun eigen inverse zijn

Sommige functies zijn hun eigen inverse: f(f(x)) = x. Hun grafiek is symmetrisch in de lijn y = x. Voorbeelden: f(x) = a − x en f(x) = k/x.
xyxy
Voorbeeld
: en , dus :
xy(2,3)(3,2)
Tip

Teruggaan in het echte leven

Omrekenen en terugrekenen, of de omgekeerde vraag stellen (“hoe ver voor €20?”): dat is de inverse. Maak de stappen ongedaan in de omgekeerde volgorde: tel eerst de kosten er weer bij, deel dan door de koers.
x×kkx−ckx−cy+cy+c÷k(y+c)/k
Voorbeeld
. Voor 68 °F: eerst , dan :
20×1.836+326868−3236÷1.820

Oefenen

en . Bereken en . Makkelijk
Toon de oplossing
: eerst , dan .
2g: +46f: ×3−117
: eerst , dan .
2f: ×3−15g: +49
Antwoord → en
Controle: 17 en 9 zijn verschillend, dus de volgorde maakt uit.
. Bereken en de formule van . Makkelijk
Toon de oplossing
f doet: , dan . De inverse maakt de laatste stap eerst ongedaan: , dan .
x×22x+52x+5x−5x−5÷2(x−5)/2
.
.
xy
Antwoord → ;
Controle: .
Heeft (alle x) een inverse functie? Makkelijk
Toon de oplossing
Probeer twee invoerwaarden: en .
Twee verschillende invoerwaarden geven dezelfde uitvoer: de horizontale lijn snijdt de grafiek twee keer.
xy−353
Dus f is niet één-op-één.
Antwoord → nee, f is niet één-op-één
Controle: beperk het domein tot en er is wel een inverse.
en . Los op: . Middel
Toon de oplossing
.
xg: −2x−2f: x²(x−2)²
, dus of .
of .
xy−195
Antwoord → of
Controle: en .
. Bereken de formule van en . Middel
Toon de oplossing
Wissel x en y om: .
Los op naar y: , dus .
.
xy
Antwoord → ;
Controle: .
voor . Bereken , het domein ervan en . Moeilijk
Toon de oplossing
De laagste waarde van f is 3 bij , dus het bereik is : het domein van is .
xy
Wissel om: , dus . Omdat : .
, dus .
xy
Antwoord → met ;
Controle: .
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): MYP 5, Diploma, jaar 1

Cambridge International: IGCSE, AS Level, A Level

Nederland: Vmbo gemengd/theoretisch (klas 3-4), Havo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde A, Vwo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde C, Vmbo kader (klas 3-4)

Turkije (MEB): Klas 10, Klas 11

Engeland (GCSE, A Level): Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level), Year 13 (A Level)

VS (Common Core): Algebra 2, Precalculus

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 6 applicaties

Twee machines achter elkaar: f(g(x))

  • Zien dat bij fg(x) eerst g werkt en dan f
  • fg(x) schrijven als één formule
  • fg(a) en gf(a) uitrekenen en zien dat de volgorde telt

De terugmachine: inverse als omgekeerde stappen

  • De stappen van een functie in omgekeerde volgorde ongedaan maken
  • f⁻¹(b) vinden door de stappen terug te lopen
  • De inverse machine van een functie bouwen en testen

De inverse in de spiegel y = x

  • De grafiek van f⁻¹ zien als spiegeling van f in y = x
  • Het spiegelpunt (b, a) vinden en f⁻¹-waarden aflezen
  • Aan de grafiek zien of f een inverse functie heeft

Beperk het domein voor een inverse

  • De horizontale-lijntest gebruiken op een deel van een grafiek
  • Het domein beperken zodat een functie een inverse heeft
  • Weten dat het domein van f⁻¹ het bereik van f is

Puzzels met samengestelde en inverse functies

  • fg(a) uitrekenen door eerst g en dan f te doorlopen
  • De formule van een inverse functie en een waarde f⁻¹(b) vinden
  • f(g(x)) schrijven als één formule

Samengestelde en inverse functies in het dagelijks leven

  • Een tweestapsmodel lezen: omrekening met toeslag, korting en btw
  • De terugvraag beantwoorden met de inverse
  • Zien dat de volgorde van twee stappen de uitkomst verandert