Interactive Lessons
Lesnotities Oefenen

Grafieken transformeren

Lesnotities

Definitie

De standaardgrafieken

Zeven grafieken zijn de bouwstenen: y = x, x², x³, √x, 1/x, |x| en 2ˣ. Ken hun vorm en hun sleutelpunten, bijvoorbeeld (0, 0), (1, 1) en de asymptoten. Elke andere grafiek in dit onderwerp is een van deze, verschoven, vermenigvuldigd of gespiegeld.
xyxxyx²xyx³xy√xxy1/xxy|x|xy2ˣ
Voorbeeld
y = 2ˣ bij en y = √x bij :
24510xy38524xy93
Regel

Verschuiving: f(x − h) + k

y = f(x − h) + k is de grafiek van f, h naar rechts en k omhoog verschoven, de vector (h, k). Elk punt gaat van (x, y) naar (x + h, y + k).
xyhk
Voorbeeld
verplaatst het punt van f naar:
−2246848xy
Let op!

Het teken in de haakjes draait om

f(x + h) schuift de grafiek naar LINKS, f(x − h) naar rechts: de nieuwe grafiek heeft een invoer nodig die h groter (of kleiner) is voor dezelfde uitvoer. Een getal buiten f (+ k) schuift de grafiek gewoon omhoog.
xyf(x+h)xyf(x)+k
Voorbeeld
: het punt van f met ligt nu bij .
−26848xy4121
Regel

Vermenigvuldigen: a·f(x) en f(bx)

y = a·f(x) vermenigvuldigt t.o.v. de x-as: elke y wordt met a vermenigvuldigd. y = f(bx) vermenigvuldigt t.o.v. de y-as: elke x wordt door b gedeeld. Punten op de as waar je vanaf vermenigvuldigt blijven staan.
xya·f(x)xyf(bx)
Voorbeeld
brengt naar ; brengt naar :
xy3·f(x)xyf(2x)
Regel

Spiegelingen

y = −f(x) spiegelt in de x-as (y verandert van teken), y = f(−x) spiegelt in de y-as (x verandert van teken), y = −f(−x) doet beide: een halve draai om de oorsprong. Punten op de spiegellijn blijven staan.
xy−f(x)xyf(−x)xy−f(−x)
Voorbeeld
Het punt gaat bij naar :
xy(3,−2)(3,2)
Regel

De volgorde van de stappen

Doe in y = a·f(b(x − h)) + k eerst x: deel door b en tel dan h op. Doe daarna y: vermenigvuldig met a en tel dan k op. Binnen de haakjes komt het vermenigvuldigen vóór het schuiven, buiten de haakjes ook.
x÷bx÷b+hx÷b+hy×aay+kay+k
Voorbeeld
brengt het punt met eerst naar 2 en dan naar 3:
4÷22+13
Definitie

Even en oneven functies

f is even als f(−x) = f(x): de grafiek is zijn eigen spiegelbeeld in de y-as. f is oneven als f(−x) = −f(x): de grafiek valt na een halve draai om de oorsprong op zichzelf. De meeste functies zijn geen van beide.
xyf(x)xy−f(x)
Voorbeeld
is oneven: is het tegengestelde van .
xy28−2−8
Tip

Nulpunten en asymptoten schuiven mee

Elk nulpunt en elke asymptoot verschuift als elk ander punt van de grafiek: + h bij f(x − h), ÷ b bij f(bx). −f(x) en a·f(x) laten de nulpunten staan.
xyhk
Voorbeeld
f heeft een nulpunt bij , dus heeft zijn nulpunt bij ; heeft de asymptoten en :
xy63xy42
Tip

Lees een transformatie af uit een grafiek

Zoek een sleutelpunt van de standaardgrafiek op de nieuwe grafiek en kijk waar het naartoe ging: hoever opzij (h), hoever omhoog of omlaag (k), is het verder van een as (a, b), is het omgeklapt? Het beginpunt (0, 0) van y = √x laat meteen h en k zien.
xyhk
Voorbeeld
De oranje wortelgrafiek begint in , dus en :
xy3−2

Oefenen

Het punt ligt op . Waar komt het op ? Makkelijk
Toon de oplossing
: de grafiek schuift 4 naar rechts, dus x wordt .
+ 2 buiten f: 2 omhoog, dus y wordt .
xy55
Antwoord →
Controle: het teken in de haakjes is tegengesteld aan de verschuiving.
en . Bepaal en voor . Makkelijk
Toon de oplossing
.
.
xy(2,3)(−1,−4)(2,−3)(−1,4)
Antwoord → en
Controle: de grafiek is gespiegeld in de x-as, dus elke y verandert van teken.
Het punt ligt op . Waar komt het op ? Middel
Toon de oplossing
: x wordt door 3 gedeeld, dus x wordt .
: y wordt met 2 vermenigvuldigd, dus y wordt .
xy(6,4)(2,8)
Antwoord →
Controle: opzij wordt gedeeld, omhoog en omlaag wordt vermenigvuldigd.
f heeft de nulpunten en . Wat zijn de nulpunten van en van ? Middel
Toon de oplossing
g schuift 3 naar rechts: en .
xy−2147
h deelt x door 2: en .
xy−2−124
Antwoord → g: en ; h: en
Controle: .
f is oneven en . Wat zijn en ? Middel
Toon de oplossing
Oneven: , dus .
xy(2,−3)(−2,3)
Een oneven grafiek gaat door de oorsprong: , dus .
Antwoord → en
Controle: de punten en liggen een halve draai uit elkaar.
Het punt ligt op . Waar komt het op ? Moeilijk
Toon de oplossing
Eerst x: deel door 2, ; schuif dan 3 naar rechts, .
Dan y: vermenigvuldig met −2, ; tel dan 1 op, .
xy(8,3)(7,−5)
Antwoord →
Controle: het min-teken in −2 spiegelt de grafiek ook in de x-as.
De grafiek van f wordt met factor 1/3 vermenigvuldigd (y-as), dan 2 naar links geschoven en dan in de x-as gespiegeld. Schrijf de formule op en zoek waar heen gaat. Moeilijk
Toon de oplossing
Met 1/3 vermenigvuldigen: . Dan 2 naar links, in de haakjes: . Spiegelen in de x-as: een min ervoor: .
x: , dan .
y: 4 wordt −4.
xy(6,4)(0,−4)
Antwoord → ; gaat naar
Controle: eerst vermenigvuldigen, dan schuiven: de 2 blijft binnen .
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): MYP 5, Diploma, jaar 1, Diploma, jaar 2

Cambridge International: IGCSE, AS Level

Nederland: Havo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde A, Vwo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde C, Klas 3 (havo, vwo)

Turkije (MEB): Klas 10, Klas 11, Klas 9

Engeland (GCSE, A Level): Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

VS (Common Core): Algebra 1, Algebra 2, Precalculus

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 8 applicaties

De standaardgrafieken

  • De zeven standaardgrafieken herkennen aan vorm en kenmerkende punten
  • Domein, bereik, symmetrie en asymptoten van een standaardgrafiek geven
  • f(x) van een standaardgrafiek uitrekenen voor gegeven x-waarden

Verschuivingen: y = f(x − h) + k

  • Een grafiek verschuiven met y = f(x − h) + k en de vector (h, k) geven
  • Zeggen waarom f(x − 3) naar rechts schuift
  • Het beeld van een kenmerkend punt bij een verschuiving vinden

Vermenigvuldigingen: a·f(x) en f(bx)

  • Een grafiek verticaal uitrekken met a·f(x) en horizontaal met f(bx)
  • Zeggen welke punten op hun plaats blijven
  • Het beeld van een kenmerkend punt bij een vermenigvuldiging vinden

Spiegelingen: −f(x) en f(−x)

  • Een grafiek spiegelen met −f(x), f(−x) en −f(−x)
  • Zeggen welke punten op de spiegellijn blijven
  • g(a) uitrekenen uit een tabel van f bij een spiegeling

De volgorde van de stappen

  • De vier stappen van y = a·f(b(x − h)) + k in volgorde zetten
  • Zeggen waarom het uitrekken vóór het verschuiven komt
  • De formule opschrijven die een lijst stappen oplevert

Even, oneven of geen van beide?

  • Toetsen of een functie even, oneven of geen van beide is
  • Even en oneven koppelen aan spiegel- en puntsymmetrie
  • Symmetrie gebruiken om waarden als f(−a) en f(0) te vinden

Transformatiepuzzels

  • a, b, h en k vinden zodat een grafiek op de spookgrafiek ligt
  • Een punt volgen door een gegeven formule
  • De juiste volgorde van de stappen kiezen

Grafieken transformeren in het dagelijks leven

  • Een verschoven, uitgerekte of gespiegelde grafiek in het echt zien
  • De formule van de nieuwe grafiek kiezen: t − 15, 2t, 0,8·P
  • Een waarde van de nieuwe functie aflezen uit de oude