Interactive Lessons

Polynoomfuncties

Lesnotities

Definitie

Graad en kopcoëfficiënt

Een polynoomfunctie is een som van termen a·xᵏ met k een geheel getal ≥ 0. De graad n is de hoogste macht van x; de kopcoëfficiënt is het getal ervoor. Tel bij een ontbonden vorm de machten van de haakjes op voor de graad en vermenigvuldig de getallen voor x voor de kopcoëfficiënt.
xyn=1xyn=2xyn=3xyn=4
Voorbeeld
heeft graad 3 en kopcoëfficiënt 3:
xy1−2/3
Regel

Machtsfuncties y = axⁿ

Even n: een U-vorm, spiegelbeeld in de y-as. Oneven n: een S-vorm, halve draai om de oorsprong. Alle gaan door (0, 0) en (1, a). Tussen −1 en 1 is een hogere macht vlakker (dichter bij 0); daarbuiten steiler.
xyx²x⁴xyxx³
Voorbeeld
Bij : maar x⁴ is veel lager:
xyx²x⁴0.50.250.0625
Regel

Machtsvergelijkingen axⁿ = c

Deel door a en neem dan de n-demachtswortel. Oneven n: altijd precies één oplossing. Even n: twee oplossingen ± als c/a > 0, één (x = 0) als c/a = 0, geen als c/a < 0.
xyx²=4xyx²=0xyx²=−4xyx³=8
Voorbeeld
3x⁴ = 48 geeft x⁴ = 16, dus of :
xy−2482
Regel

Gedrag aan de uiteinden

Ver van de oorsprong telt alleen de kopterm a·xⁿ. Even n: beide uiteinden gaan dezelfde kant op (omhoog als a > 0, omlaag als a < 0). Oneven n: de uiteinden gaan tegengestelde kanten op (rechts omhoog als a > 0, omlaag als a < 0).
xyx⁴xy−x⁴xyx³xy−x³
Voorbeeld
heeft oneven n en : links gaat omhoog, rechts omlaag. Bij geeft de kopterm al:
−22−40−202040xy
Regel

Nulpunten en multipliciteit

Een haakje (x − r)ᵐ geeft het nulpunt r met multipliciteit m. Oneven m: de grafiek snijdt de x-as (m = 3: met een vlakke S-bocht). Even m: hij raakt de as en keert terug. De graad is de som van de multipliciteiten: hoogstens n nulpunten en hoogstens n − 1 toppen.
xym=1xym=2xym=3
Voorbeeld
: raakt , snijdt met een vlakke bocht :
xy−21
Regel

Een polynoom uit zijn nulpunten en een punt

Schrijf f(x) = a·(x − r₁)(x − r₂)… met de juiste multipliciteiten. De nulpunten leggen a niet vast. Vul nog een punt in, bijvoorbeeld (0, y), en los op voor a.
xyP
Voorbeeld
Nulpunten −1, 2 en 3, door : , dus en :
xy12−123
Regel

Tekenschema en ongelijkheden

Zoek de nulpunten en dan het teken van f in elk interval ertussen: test één x, of tel. Het teken verandert bij een nulpunt met oneven multipliciteit. Neem voor f(x) > 0 de intervallen met +, voor f(x) ≥ 0 ook de nulpunten.
xy−+−+
Voorbeeld
: test tussen −1 en 2. Het teken is daar −, dus + bij en :
xy−16+−−+
Let op!

Een even nulpunt verandert het teken niet

Bij een nulpunt met even multipliciteit raakt de grafiek de as en keert terug, dus het teken blijft aan beide kanten gelijk. Wissel daar niet + en −. Bij f(x) > 0 valt dat nulpunt weg; bij f(x) ≥ 0 hoort het erbij.
xy−+m=1xy++m=2
Voorbeeld
is aan beide kanten van positief:
xy1234−++
Regel

Delen en de reststelling

Delen geeft f(x) = d(x)·q(x) + r(x). Staartdeling of het schema van Horner vindt q en r. De reststelling: de rest van f(x) ÷ (x − a) is f(a), dus je vindt hem zonder te delen.
xyar
Voorbeeld
De rest van gedeeld door is :
−2−10xy28
Regel

De factorstelling

(x − a) is precies dan een factor van f(x) als f(a) = 0. Probeer de kandidaten ±p/q (p deelt de constante term, q de kopcoëfficiënt), deel door de gevonden factor en herhaal. Let op het teken: de factor (x + 3) heeft het nulpunt −3.
xyx+3x−1x−2
Voorbeeld
: , en Horner door geeft 1, −5, 6, 0, dus :
1234−55xy
Tip

Polynoommodellen

Een doos, een pakket, een medicijncurve of een heuvel is vaak een derdegraads functie. De nulpunten zeggen waar het model ophoudt zinvol te zijn; alleen het stuk ertussen gebruik je. Lees de beste waarde af uit de grafiek of een tabel (met differentiëren vind je hem later precies).
20 cm14 cmx246100200300400xV
Voorbeeld
Een doos uit karton van 20 cm bij 14 cm: geeft een groter volume dan .
6100200400xV23203336

Oefenen

Wat zijn de graad en de kopcoëfficiënt van ? Makkelijk
Toon de oplossing
Graad: tel de machten van de haakjes op: .
Kopcoëfficiënt: vermenigvuldig de getallen voor x: .
xy
Antwoord → graad 4, kopcoëfficiënt 2
Controle: de kopterm is 2x⁴.
Los op: . Makkelijk
Toon de oplossing
Deel door 2: .
Oneven macht: één oplossing, de derdemachtswortel van −27 is −3.
xy−3−54
Antwoord →
Controle: en .
Bepaal de rest van gedeeld door , zonder te delen. Makkelijk
Toon de oplossing
Reststelling: de rest is .
.
xy21
Antwoord → rest 1
Controle: de rest is niet 0, dus is geen factor.
. Geef de graad, het grootst mogelijke aantal toppen en zeg waar de grafiek de x-as snijdt of raakt. Middel
Toon de oplossing
Graad: .
Hoogstens toppen.
en zijn oneven: de grafiek snijdt. is even: hij raakt.
xy−213
Antwoord → graad 6, hoogstens 5 toppen; snijdt bij −2 en 3, raakt bij 1
Controle: de kopterm is x⁶, dus beide uiteinden gaan omhoog.
Een derdegraads functie heeft de nulpunten −2 en 1 (een dubbel nulpunt) en gaat door . Bepaal zijn formule. Middel
Toon de oplossing
.
Vul in: .
Dus .
xy8
Antwoord →
Controle: .
Los op: . Middel
Toon de oplossing
Nulpunten: −1, 2 en 5 (alle enkelvoudig, dus het teken verandert bij elk).
Test (tussen −1 en 2): , dus daar +.
Tekens van links naar rechts: − , + , − , +.
xy−+−+
Antwoord → of
Controle: geeft .
heeft de factor . Bereken k. Moeilijk
Toon de oplossing
Factorstelling: .
.
, dus .
xy
Antwoord →
Controle: bij geeft .
Ontbind volledig in factoren. Moeilijk
Toon de oplossing
Kandidaten: de delers van 6, ±1, ±2, ±3, ±6. Probeer 1: , dus is een factor.
Horner door op 1, 0, −7, 6 geeft 1, 1, −6 en rest 0: het quotiënt is .
, want en .
xy
Antwoord →
Controle: het product van de nulpunten is min de constante term.
Een doos wordt gevouwen uit karton van 24 cm bij 15 cm: . Welke gehele x tussen 2 en 4 geeft het grootste volume en wat is het domein? Moeilijk
Toon de oplossing
Domein: beide zijden moeten positief zijn, , dus .
: . : . : .
xy244034864448
Het grootste van de drie is .
Antwoord → (V = 486 cm³); domein
Controle: V is 0 bij , 7,5 en 12 (de nulpunten); alleen het stuk tussen 0 en 7,5 is een echte doos.
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): Diploma, jaar 1, Diploma, jaar 2

Cambridge International: IGCSE, AS Level, A Level

Nederland: Klas 3 (havo, vwo), Vmbo kader (klas 3-4), Vmbo gemengd/theoretisch (klas 3-4), Havo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde A, Vwo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde C

Turkije (MEB): Klas 10, Klas 12

Engeland (GCSE, A Level): Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level), Year 13 (A Level)

VS (Common Core): Algebra 2, Precalculus

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 7 applicaties

Machtsfuncties y = axⁿ

  • y = axⁿ schetsen voor even of oneven n en positieve of negatieve a
  • Zeggen waarom een hogere macht vlakker is tussen −1 en 1
  • De vergelijking axⁿ = c oplossen en de oplossingen tellen

Gedrag aan de uiteinden: zoom uit

  • De graad en de kopcoëfficiënt van een polynoom geven
  • Zeggen waar de twee uiteinden van de grafiek heen gaan
  • Zeggen hoeveel nulpunten en toppen er hoogstens zijn

Nulpunten en multipliciteit: kralen op de as

  • Aan de multipliciteit zien of de grafiek snijdt of raakt
  • Een polynoom opstellen uit nulpunten, multipliciteiten en een punt
  • De graad bepalen uit de multipliciteiten

Tekenschema en polynoomongelijkheden

  • Het teken van een ontbonden polynoom tussen de nulpunten vinden
  • Zeggen bij welke nulpunten het teken wisselt
  • f(x) > 0 en f(x) ≤ 0 oplossen en intervallen schrijven

Delen, rest en factorstelling

  • Een polynoom delen door x − a met staartdeling en Horner
  • De rest van f(x) ÷ (x − a) vinden met f(a)
  • De factorstelling gebruiken om een derdegraads te ontbinden

Polynoompuzzels

  • De vergelijking van een polynoom vinden uit zijn grafiek
  • k vinden zodat x − a een factor is
  • Een rest vinden met de reststelling

Polynoomfuncties in het dagelijks leven

  • Een derdegraadsmodel lezen: zinvol domein, beste waarde, nulpunt
  • Eerst een beste waarde schatten en vergelijken met de grafiek
  • Zeggen waarom het model bij een nulpunt niet meer klopt