Interactive Lessons

Exponentiële functies

Lesnotities

Definitie

Exponentiële groei

Bij een exponentiële functie vermenigvuldigen gelijke stappen in x de y steeds met hetzelfde getal b. De beginwaarde a is y bij ; b is de groeifactor.
xyaabab²ab³×b×b×b
Voorbeeld
geeft 3, 6, 12, 24: elke stap × 2:
xy361224×2×2×2
Regel

Groei of afname

is groei: y wordt groter. is afname: y wordt kleiner. verandert niets.
xyb>1b<11
Voorbeeld
: 80, 40, 20. Elke stap de helft:
xy804020×0.5×0.5
Regel

Percentage en groeifactor

+p % per stap betekent . −p % per stap betekent . Met een percentage veranderen is vermenigvuldigen.
b1p/100b1−p/100
Voorbeeld
+6 % geeft × 1,06; −20 % geeft × 0,8:
1.061+0.0610.80.2
Regel

Een waarde berekenen

Om y bij x te vinden vermenigvuldig je de beginwaarde a x keer met b. Voor een andere tijdstap gebruik je een macht van b.
aabab²…abˣ012…xxy×b×b
Voorbeeld
bij : :
51545012xy×3×3
Definitie

De asymptoot

bˣ is nooit 0. De grafiek van komt steeds dichter bij de x-as maar raakt hem nooit. Bij is het bereik .
xyy=0
Voorbeeld
bij is klein maar niet 0:
xy−30.3753
Regel

Verdubbelingstijd en halveringstijd

De tijd voor × 2 (of × ½) is overal hetzelfde, waar je ook begint. Na m verdubbelingstijden is de hoeveelheid 2ᵐ keer zo groot.
T2T3Txy×2×2
Voorbeeld
Het verdubbelt elke 3 uur: na 12 uur zijn dat 4 verdubbelingen:
36912481216xy124816
Regel

b vinden uit twee waarden

Deel de twee y-waarden. Gaat x met k stappen omhoog, dan is die verhouding b tot de macht k. Neem de k-de machtswortel om b te krijgen.
xykx₁x₂y₁y₂y₂÷y₁
Voorbeeld
en : , dus :
xy3×8648
Regel

Samengestelde interest en e

Als de interest n keer per jaar wordt bijgeschreven, groeit het bedrag als . Vaker geeft maar een beetje meer en komt dicht bij .
xyn=1n=12e
Voorbeeld
€1000 tegen 10 % per jaar, één keer per jaar bijgeschreven: na 2 jaar:
xy100011001210
Let op!

Percentages heffen elkaar niet op

+10 % en daarna −10 % brengt je niet terug: het tweede percentage gaat over een groter bedrag. Vermenigvuldig de factoren.
100+10%110−10%99✘
Voorbeeld
, niet 100:
100110100+1011099−11
Tip

Exponentieel wint van lineair

Telkens hetzelfde erbij is langzaam, telkens met dezelfde factor vermenigvuldigen is snel. Hoe sterk het lineaire plan ook is, 2ˣ haalt het uiteindelijk in.
xy2ˣax
Voorbeeld
2ˣ tegen 1000x: bij loopt hij achter, bij voor:
xy÷1000
Tip

Antwoorden door te proberen

Voor “wanneer is het meer dan …?” probeer je hele stappen een voor een tot de waarde voorbij het doel is. De stap ervoor zit nog eronder.
xynn+1c
Voorbeeld
€500 tegen 4 % per jaar, voorbij €600? Na 4 jaar €585, na 5 jaar €608:
xy45585608600

Oefenen

Een hoeveelheid begint bij 200 en groeit elke stap met 5 %. Wat is de groeifactor en de waarde na 2 stappen? Makkelijk
Toon de oplossing
.
Na 2 stappen: .
200210220.5012xy×1.05×1.05
Antwoord → ; de waarde is 220,5
Controle: en .
. Is het groei of afname? Bereken y bij , en . Makkelijk
Toon de oplossing
is groter dan 1, dus het is groei.
: (de beginwaarde). : .
: .
xy412108
Antwoord → groei; , 12 en 108
Controle: , elke stap × 3.
Een telefoon kost €600 en verliest elk jaar 20 % van zijn waarde. Wat is hij na 3 jaar waard? Wat is de asymptoot? Middel
Toon de oplossing
.
.
xy600480384307.2
De waarde komt dichter bij 0 maar bereikt dat nooit: de asymptoot is .
xyy=0
Antwoord → €307,20; de asymptoot is
Controle: .
Bacteriën verdubbelen elke 4 uur. Er zijn er nu 50. Hoeveel zijn het er na 12 uur, en na hoeveel uur zijn het er 1600? Middel
Toon de oplossing
12 uur is verdubbelingen: .
5010020040004812hn×2×2×2
, dus 5 verdubbelingen.
uur.
xy12204001600
Antwoord → 400 bacteriën; 20 uur
Controle: 50, 100, 200, 400, 800, 1600 zijn vijf verdubbelingen.
met en . Bereken a en b. Moeilijk
Toon de oplossing
Van naar zijn 3 stappen: .
xy3×276162
Dus , want .
, dus .
xy26162
Antwoord → en
Controle: .
€2000 levert 3 % interest per jaar op, ook over de interest. Na hoeveel hele jaren staat er meer dan €2200? Moeilijk
Toon de oplossing
, dus .
Probeer: is ongeveer 2185, nog onder 2200.
is ongeveer 2251, boven 2200.
xy34218522512200
Antwoord → na 4 jaar
Controle: 3 jaar is niet genoeg (2185), 4 jaar wel (2251).
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5, Diploma, jaar 1

Cambridge International: Lower Secondary, stage 9, IGCSE, AS Level

Nederland: Klas 2, Klas 3 (havo, vwo), Vmbo kader (klas 3-4), Vmbo gemengd/theoretisch (klas 3-4), Havo · Wiskunde A, Havo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde A, Vwo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde C

Turkije (MEB): Klas 11

Engeland (GCSE, A Level): Year 9, Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

VS (Common Core): Grade 8, Algebra 1, Algebra 2, Precalculus

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 9 applicaties

Vouw papier tot de maan

  • Zien dat elke vouw de dikte met 2 vermenigvuldigt
  • Een stapel van n vellen vergelijken met n keer vouwen
  • Zeggen hoeveel keer vouwen nodig is om een oriëntatiepunt te halen

De race: lineair tegen exponentieel

  • Plan A (steeds erbij) onderscheiden van plan B (steeds vermenigvuldigen)
  • Zeggen wie voorligt bij een stap en wanneer B voorbijgaat aan A
  • De waarden van A en B bij een stap uitrekenen

y = a·bˣ: groeifactor en percentage

  • Een percentage per stap omzetten in de groeifactor b en terug
  • Groei van afname onderscheiden bij y = a · bˣ en de asymptoot vinden
  • a en b vinden van een kromme door twee punten

Dobbelsteenverval: een echt experiment

  • Zien dat elke worp dezelfde fractie houdt, niet hetzelfde aantal
  • Schatten hoeveel dobbelstenen er na n worpen overblijven
  • Zien dat toeval het werkelijke aantal rond het model laat schommelen

Verdubbelingstijd en halveringstijd

  • Weten dat de verdubbelingstijd of halveringstijd overal gelijk is
  • De hoeveelheid na m verdubbelingstijden uitrekenen
  • De tijd tot een gegeven hoeveelheid vinden door verdubbelingen te tellen

Samengestelde interest en het getal e

  • Zien dat rente op rente het bedrag telkens met een factor laat groeien
  • Het bedrag uitrekenen met n keer per jaar rente erbij
  • Zien dat vaker bijschrijven het continue bedrag benadert

Exponentiële modellen: passend bij de data

  • a en b zo kiezen dat de kromme de punten volgt en het verschil aflezen
  • Weten dat a de waarde bij x = 0 is en b de verhouding van buren
  • Het model gebruiken voor een voorspelling en zijn grenzen kennen

Exponentiële puzzels

  • y = a · bˣ vinden uit twee gemarkeerde punten van een grafiek
  • Een percentage omzetten in een groeifactor, ook per maand uit per jaar
  • Een hoeveelheid uitrekenen na verdubbelingstijden of halveringstijden

Exponentiële functies in het dagelijks leven

  • Een alledaagse situatie lezen als y = a · bᵗ
  • Vinden na hoeveel hele stappen het doel is gepasseerd
  • Weten dat een model maar een tijd geldt