Interactive Lessons

Bileşke ve ters fonksiyonlar

Ders notları

Tanım

Bileşke fonksiyon

Art arda iki makine: x önce g’ye girer, çıkan sonuç f’ye girer. fg(x) = f(g(x)) yazarız. İç fonksiyon g önce çalışır, dış fonksiyon f en son çalışır.
xgg(x)ff(g(x))
Örnek
, . kaçtır? , sonra :
2+35x²25
Kural

fg(x) formülü

g’nin bütün formülünü f’deki x yerine yaz ve sadeleştir. h(x) ifadesini f(g(x)) olarak yazmak için iç kısım g’yi ve dış kısım f’yi bul.
xg: x²x²f: 2x+12x²+1
Örnek
ve : . için:
3x²92x+119
Dikkat!

Sıra önemlidir

fg(x) ile gf(x) çoğu zaman farklıdır: fg önce g, sonra f demektir; gf önce f, sonra g demektir. Bazen eşittir ama bunu asla varsayma. İkisini de bir sayıyla hesapla.
xg: +3x+3f: ×22(x+3)fgxf: ×22xg: +32x+3gf
Örnek
ve , : ama :
1g: +34f: ×28fg1f: ×22g: +35gf
Tanım

Ters fonksiyon

Ters fonksiyon f⁻¹, f’yi geri alır: f⁻¹(b), b çıktısını veren girdidir. Yani f⁻¹(f(x)) = x ve f(f⁻¹(x)) = x. Dikkat: f⁻¹(x), 1/f(x) değildir.
afbbf⁻¹a
Örnek
: , yani :
42x+31111f⁻¹4
Kural

Ters fonksiyonun formülünü bulma

x ile y’yi değiştir, sonra y’yi çöz. Ya da f’nin adımlarını ters sırayla geri al: f’nin son adımı ilk geri alınır.
x×aax+bax+by−by−b÷a(y−b)/a
Örnek
için olur, yani :
x×22x+32x+3x−3x−3÷2f⁻¹(x)
Kural

y = x aynası

f⁻¹ grafiği, f grafiğinin y = x doğrusuna göre yansımasıdır. Koordinatlar yer değiştirir: f üzerindeki (a, b) noktası, f⁻¹ üzerinde (b, a) olur.
xyf(a,b)(b,a)f⁻¹
Örnek
grafiğinde noktası var, yani grafiğinde noktası var:
xy(2,7)(7,2)
Tanım

Bire bir ve yatay doğru testi

Ters fonksiyon ancak f bire birse vardır: farklı girdiler farklı çıktılar verir. Grafikte: hiçbir yatay doğru onu iki kez kesmez.
xy✘xy✔
Örnek
hem 2 hem −2 için 4 verir, yani bire bir değildir ve tersi yoktur:
xy−242
Kural

Tanım kümesini kısıtlama

Bire bir bir parça için grafiği dönüm noktasında kes. x ≥ p üzerinde (x − p)² + q için ters p + √(x − q) olur. f⁻¹’in tanım kümesi f’nin görüntü kümesidir.
xy(p,q)(q,p)
Örnek
üzerinde fonksiyonunun görüntü kümesi ’dir, yani ’in tanım kümesi . :
xy(6,10)(10,6)
Uç durum

Kendi tersi olan fonksiyonlar

Bazı fonksiyonlar kendi tersidir: f(f(x)) = x. Grafikleri y = x doğrusuna göre simetriktir. Örnekler: f(x) = a − x ve f(x) = k/x.
xyxy
Örnek
: ve , yani :
xy(2,3)(3,2)
Püf noktası

Gerçek hayatta geri dönüş

Çevirmek ve geri çevirmek ya da geriye doğru soru sormak (“€20 ile ne kadar gidilir?”): bu tersin işidir. Adımları ters sırayla geri al: önce komisyonu geri ekle, sonra kura böl.
x×kkx−ckx−cy+cy+c÷k(y+c)/k
Örnek
. 68 °F için: önce , sonra :
20×1.836+326868−3236÷1.820

Alıştırmalar

ve . ve değerlerini bul. Kolay
Çözümü göster
: önce , sonra .
2g: +46f: ×3−117
: önce , sonra .
2f: ×3−15g: +49
Cevap → ve
Kontrol: 17 ile 9 farklı, yani sıra önemli.
. değerini ve formülünü bul. Kolay
Çözümü göster
f şunu yapar: , sonra . Ters, son adımı önce geri alır: , sonra .
x×22x+52x+5x−5x−5÷2(x−5)/2
.
.
xy
Cevap → ;
Kontrol: .
(tüm x) fonksiyonunun ters fonksiyonu var mı? Kolay
Çözümü göster
İki girdi dene: ve .
İki farklı girdi aynı çıktıyı veriyor: yatay doğrusu grafiği iki kez kesiyor.
xy−353
Yani f bire bir değil.
Cevap → hayır, f bire bir değil
Kontrol: tanım kümesini ile kısıtlarsan tersi olur.
ve . denklemini çöz. Orta
Çözümü göster
.
xg: −2x−2f: x²(x−2)²
, yani ya da .
ya da .
xy−195
Cevap → ya da
Kontrol: ve .
. formülünü ve değerini bul. Orta
Çözümü göster
x ile y’yi değiştir: .
y’yi çöz: , yani .
.
xy
Cevap → ;
Kontrol: .
için . formülünü, tanım kümesini ve değerini bul. Zor
Çözümü göster
f’nin en küçük değeri ’de 3’tür, yani görüntü kümesi : ’in tanım kümesi .
xy
Değiştir: , yani . olduğu için: .
, yani .
xy
Cevap → , ;
Kontrol: .
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 5, Diploma, 1. yıl

Cambridge International: IGCSE, AS Level, A Level

Hollanda: Vmbo gt (3-4. sınıf), Havo · Matematik B, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik C, Vmbo kb (3-4. sınıf)

Türkiye (MEB): 10. sınıf, 11. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level), Year 13 (A Level)

ABD (Common Core): Algebra 2, Precalculus

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 6 uygulama

Art arda iki makine: f(g(x))

  • fg(x) ifadesinde önce g, sonra f çalıştığını görme
  • fg(x) ifadesini tek formül olarak yazma
  • fg(a) ve gf(a) değerlerini hesaplayıp sıranın önemli olduğunu görme

Geri alma makinesi: ters adımlarla ters fonksiyon

  • Fonksiyonun adımlarını ters sırayla geri alma
  • Adımları geri izleyerek f⁻¹(b) bulma
  • Fonksiyonun ters makinesini kurup sınama

y = x aynasında ters fonksiyon

  • Ters fonksiyon grafiğini y = x yansıması olarak görme
  • Yansıma noktası (b, a) bulma ve f⁻¹ değerlerini okuma
  • Grafikten f fonksiyonunun tersinin olup olmadığını söyleme

Ters fonksiyon için tanım kümesini kısıtla

  • Grafiğin bir parçasında yatay doğru testini kullanma
  • Tersi olması için tanım kümesini kısıtlama
  • Ters fonksiyonun tanım kümesinin f değer kümesi olduğunu bilme

Bileşke ve ters fonksiyon bulmacaları

  • fg(a) değerini önce g sonra f uygulayarak hesaplama
  • Ters fonksiyonun formülünü ve f⁻¹(b) değerini bulma
  • f(g(x)) ifadesini tek formül olarak yazma

Günlük hayatta bileşke ve ters fonksiyonlar

  • İki adımlı modeli okuma: komisyonlu dönüşüm, indirim ve KDV
  • Geriye doğru soruyu ters fonksiyonla yanıtlama
  • İki adımın sırasının sonucu değiştirdiğini görme