Interactive Lessons

Absolute waarde en gesplitste functies

Lesnotities

Definitie

Absolute waarde

De absolute waarde |x| is de afstand van x tot 0 op de getallenlijn. Een afstand is nooit negatief: |x| ≥ 0, en |x| = 0 alleen voor x = 0. Bij een negatief getal halen de streepjes het minteken weg.
033
Voorbeeld
|−7| = 7, |4| = 4 en |0| = 0:
−7−40474
Definitie

Afstand tussen twee getallen

De afstand tussen x en a is |x − a|. Dat is hetzelfde als |a − x|: neem het grootste getal min het kleinste. |x − a| is de afstand van x tot het midden a.
|x−a|ax
Voorbeeld
De afstand tussen −2 en 5:
−4−202467
Regel

|x − a| = d

De getallen op afstand d van a: ga d naar links en d naar rechts. Dus x = a − d of x = a + d (twee oplossingen als d > 0, één als d = 0).
ddaa−da+d
Voorbeeld
|x − 3| = 4: de getallen op afstand 4 van 3:
−2−101234567844
Regel

|x − a| < d en |x − a| > d

|x − a| < d: dichter bij a dan d, dus tussen a − d en a + d. |x − a| > d: verder weg, dus buiten die twee. ≤ en ≥ nemen de uiteinden mee (gevulde stippen), < en > niet (open stippen).
a−da+d|x−a|<da−da+d|x−a|>d
Voorbeeld
|x − 3| < 2 en |x − 3| > 2:
−101234567|x−3|<2−101234567|x−3|>2
Regel

De V-grafiek y = a|x − h| + k

De grafiek is een V met de top in (h, k) en de symmetrieas x = h. Het teken van h draait om: |x − 1| heeft h = 1, |x + 1| heeft h = −1. Als a > 0 opent de V omhoog en is k de laagste waarde; als a < 0 staat hij ondersteboven en is k de hoogste waarde. De helling van de armen is a en −a.
xy1a(h,k)
Voorbeeld
y = 2|x − 1| + 3: de top is (1, 3), a = 2 > 0, dus de laagste waarde is 3 en het bereik is y ≥ 3:
−24812xy13
Regel

Nulpunten van een V-grafiek

Neem y = 0: a|x − h| + k = 0, dus |x − h| = −k / a. Is dat getal positief, ga dan zover naar links en naar rechts vanaf h: twee nulpunten. Is het 0, dan is de top het enige nulpunt; is het negatief, dan zijn er geen nulpunten.
xyx₁x₂
Voorbeeld
y = 2|x − 1| − 6: |x − 1| = 3, dus de nulpunten liggen 3 links en 3 rechts van 1:
xy(1,−6)33−24
Regel

Twee armen: de gesplitste vorm

De streepjes doen niets als de binnenkant ≥ 0 is en draaien het teken om als hij < 0 is. Dus de V bestaat uit twee rechte stukken: voor x ≥ h de rechterarm y = a(x − h) + k, voor x < h de linkerarm y = −a(x − h) + k.
xyx≥hx<h
Voorbeeld
y = |x − 2| + 1: voor x ≥ 2 is het x − 2 + 1 = x − 1, voor x < 2 is het −(x − 2) + 1 = 3 − x. Beide geven 1 bij x = 2:
−246246xy21x−13−x
Regel

|ax + b| = c

De binnenkant is c of −c: los zowel ax + b = c als ax + b = −c op. Bij |ax + b| < c ligt de binnenkant tussen −c en c; bij |ax + b| > c is hij kleiner dan −c of groter dan c. Delen door een negatief getal draait de tekens om.
xycx₁x₂
Voorbeeld
|2x − 3| = 5:
268xy5−14
Let op!

Gevallen en valse wortels

Als de andere kant ook een x heeft (|ax + b| = cx + d), splits je in twee gevallen: de binnenkant ≥ 0 (de streepjes doen niets) en de binnenkant < 0 (de streepjes draaien het teken om). Los elk geval op en houd alleen de antwoorden over die bij hun eigen geval passen. Een antwoord dat niet past is een valse wortel.
xy✔✘
Voorbeeld
|x − 2| = 2x − 7. Geval x ≥ 2: x − 2 = 2x − 7, dus x = 5 past. Geval x < 2: 2 − x = 2x − 7, dus x = 3, en dat is niet < 2: een valse wortel. Alleen x = 5 is een oplossing:
−22−4xy53
Bijzonder geval

Geen oplossing en elke x

Een absolute waarde is nooit negatief. Dus |uitdrukking| = een negatief getal heeft geen oplossing, en |uitdrukking| > een negatief getal geldt voor elke x. En |uitdrukking| = 0 heeft precies de oplossingen waar de uitdrukking zelf 0 is.
xy
Voorbeeld
|x − 2| = −3 heeft geen oplossing, en |x − 2| > −3 geldt voor elke x, omdat 0 > −3:
xy−3
Let op!

Laat de streepjes niet te vroeg weg

|x − a| is niet x − a als x < a, en |a + b| is niet altijd |a| + |b|. Werk eerst uit wat er tussen de streepjes staat en neem dan de absolute waarde.
ab0a+b
Voorbeeld
Voor x = 2 en a = 5 is |2 − 5| = 3, niet −3. En |3 + (−5)| = 2 maar |3| + |−5| = 8:
0253|2−5|−2033−52|3+(−5)|
Regel

|f(x)| en f(|x|)

y = |f(x)|: de delen van de grafiek onder de x-as worden omhoog geklapt over de x-as; de nulpunten blijven. y = f(|x|): de rechterhelft wordt naar links gekopieerd (spiegeling in de y-as) en de oude linkerhelft verdwijnt. Met een getal: |f(a)| is eerst f(a), dan positief; f(|a|) is eerst |a|, dan invullen in f.
xyf(x)xy|f(x)|xyf(|x|)
Voorbeeld
f(x) = x − 2 en a = −1: |f(−1)| = |−3| = 3 maar f(|−1|) = f(1) = −1:
xy−33−1
Definitie

Gesplitste functie

Een gesplitste functie heeft een andere formule op verschillende intervallen. Om f(x) te vinden zoek je eerst het stuk waarvan de voorwaarde voor die x klopt; ≤ en ≥ nemen het uiteinde mee, < en > niet. Elke x moet precies één uitvoer krijgen.
xyc
Voorbeeld
f(x) = x + 1 voor x < 2 en f(x) = 5 − x voor x ≥ 2. Voor x = 0 gebruik je het eerste stuk, voor x = 2 het tweede:
46−1245xy123
Regel

Continu, een sprong of een gat

Vergelijk bij een overgang de twee stukken. Dezelfde waarde en het punt hoort erbij: continu. Verschillende waarden: een sprong. Dezelfde waarde maar het punt hoort er niet bij: een gat. Voor een continue grafiek met een getal p maak je de stukken gelijk bij de overgang en los je p op.
xy=xy≠xy?
Voorbeeld
f(x) = px voor x ≤ 2 en f(x) = x + 4 voor x > 2. Het rechterstuk geeft 2 + 4 = 6 bij de overgang, dus 2p = 6:
448xy26
Tip

Tolerantie en bundels

Een tolerantie |x − T| ≤ t betekent dat x hoogstens t van het doel T mag afwijken: van T − t tot T + t. Een bundel met extra kosten is een gesplitst voorschrift: vlak tot de bundel, daarna stijgend. Een prijs met maximum is een trapfunctie die bij het maximum stopt.
TT−tT+txyBG
Voorbeeld
Een bout van 50 mm mag 0,3 mm afwijken: van 49,7 tot 50,3. Een abonnement van 10 euro met 5 GB en 2 euro per extra GB, 8 GB gebruikt: 3 extra GB:
49.75050.30.30.35101020xy816
Tip

Belastingschijven

Bij schijven wordt elk deel van het inkomen tegen zijn eigen percentage belast: bereken de belasting van elke schijf alleen over zijn eigen deel en tel de delen dan op. De grafiek van de belasting is stuksgewijs lineair en stijgt in elke hogere schijf sneller.
xy123
Voorbeeld
0 % tot 10 000, 20 % tot 40 000, 40 % daarboven. Inkomen 50 000: de tweede schijf heeft 30 000, de derde heeft 10 000:
2040604812xy501010

Oefenen

Geef de afstand tussen −4 en 6 en los op. Makkelijk
Toon de oplossing
Afstand: .
−40610
: de getallen op afstand 5 van 0.
Dus of .
−50555
Antwoord → afstand 10; of
Controle: van −4 tot 6 is stappen.
Los en op. Makkelijk
Toon de oplossing
Het midden is 2 en de afstand is 5.
, dus of .
−32755
: dichter dan 5 bij 2, dus tussen −3 en 7.
−327
Antwoord → of ;
Controle: ligt ertussen en .
Geef voor de top, de hoogste waarde, de nulpunten en het bereik. Middel
Toon de oplossing
De top is . Omdat staat de V ondersteboven, dus de hoogste waarde is 8.
xy38(3,8)
Nulpunten: , dus .
of .
Het bereik is .
xy−17
Antwoord → top , hoogste waarde 8, nulpunten −1 en 7, bereik
Controle: voor beide nulpunten.
Los op. Middel
Toon de oplossing
betekent .
xy−1767
Tel overal 5 bij op: .
Deel door 2: .
−106
Antwoord →
Controle: geeft en geeft , dus beide uiteinden horen erbij.
Een telefoonabonnement kost 12 euro per maand en bevat 4 GB. Elke extra GB kost 3 euro. Hoeveel is de rekening bij 7 GB en bij 3 GB? Middel
Toon de oplossing
7 GB: de extra GB zijn , dus de extra kosten zijn .
De rekening is euro.
3 GB valt binnen de bundel: geen extra GB, de rekening blijft 12 euro.
1030xy312721
Antwoord → 21 euro bij 7 GB, 12 euro bij 3 GB
Controle: .
Los op met de gevallenmethode en controleer elk antwoord. Moeilijk
Toon de oplossing
Geval (de streepjes doen niets): , dus . Dat past bij .
Geval (de streepjes draaien het teken om): , dus en .
Maar is niet < −1: het past niet bij zijn geval, een valse wortel.
−33−6−339xy67✘
Alleen blijft over.
Antwoord → ( is een valse wortel)
Controle: en .
voor en voor . Zoek p zodat de grafiek continu is bij en zeg wat de grafiek doet voor . Moeilijk
Toon de oplossing
Het rechterstuk bij geeft .
Het linkerstuk bij geeft . Maak ze gelijk: .
Dus en .
6510xy37
Voor geeft het linkerstuk , het rechterstuk 7: verschillende waarden, een sprong.
6612xy316
Antwoord → ; bij is er een sprong
Controle: .
Inkomstenbelasting: 0 % tot 10 000 euro, 20 % over het deel van 10 000 tot 40 000, 40 % over het deel boven 40 000. Hoeveel belasting over een inkomen van 55 000 euro? Moeilijk
Toon de oplossing
Schijf 1: 0 % van 10 000 is 0.
Schijf 2: het deel van 10 000 tot 40 000 is 30 000 en 20 % ervan is 6 000.
Schijf 3: het deel boven 40 000 is en 40 % ervan is 6 000.
Tel de delen op: .
xy5512
Antwoord → 12 000 euro belasting
Controle: is ongeveer 22 %, tussen 20 % en 40 %.
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): MYP 5, Diploma, jaar 1, Diploma, jaar 2

Cambridge International: AS Level, A Level

Nederland: Vwo · Wiskunde B

Turkije (MEB): Klas 7, Klas 9, Klas 11

Engeland (GCSE, A Level): Year 12 (A Level), Year 13 (A Level)

VS (Common Core): Grade 6, Grade 7, Algebra 1, Algebra 2

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 7 applicaties

|x − a| is een afstand

  • |x − a| zien als de afstand tussen x en a op de getallenlijn
  • |x − a| = d, < d en > d oplossen met twee punten op afstand d
  • Het antwoord schrijven als twee punten, een stuk of de buitenste delen

De V-grafiek y = a|x − h| + k

  • De top en helling aflezen uit y = a|x − h| + k
  • As, extreme waarde, nulpunten en bereik van een V-grafiek geven
  • De V schrijven als twee rechte stukken

|f(x)| en f(|x|)

  • y = |f(x)| schetsen: delen onder de x-as klappen omhoog
  • y = f(|x|) schetsen: de rechterhelft wordt naar links gekopieerd
  • |f(x)| = k oplossen

Vergelijkingen en ongelijkheden met absolute waarde

  • |ax + b| = c, < c en > c oplossen door te herschrijven
  • |ax + b| = cx + d oplossen in twee gevallen en valse wortels verwerpen
  • Oplossingen aflezen uit twee grafieken

Bouw een gesplitste functie

  • f(x) vinden bij een gedeeltelijke regel door het stuk te kiezen
  • Zeggen wat de grafiek doet bij een aansluiting: doorlopend, sprong of gat
  • Het getal p vinden dat een stuksgewijze grafiek doorlopend maakt

Absolute waarde en stukken in het dagelijks leven

  • |x − T| ≤ t gebruiken om een gemeten onderdeel te keuren
  • Een parkeerprijs met maximum en inkomstenbelasting in schijven uitrekenen
  • Zeggen wat het antwoord betekent en het aflezen op de grafiek

V-puzzels: spookgrafieken en beschrijvingen

  • De V-grafiek y = a|x − h| + k maken die op een gegeven V ligt
  • De V maken die bij een beschrijving past