Interactive Lessons

Lineaire functies

Lesnotities

Definitie

Lineaire functie

Een lineaire functie heeft de formule y = ax + b. De grafiek is een rechte lijn. Vul x in, vermenigvuldig met a en tel b erbij op.
xy
Voorbeeld
en :
4×312+214
Definitie

Helling a

De helling a zegt hoeveel y verandert als x met 1 omhoog gaat. a > 0: de lijn stijgt, a < 0: hij daalt, a = 0: hij is horizontaal. In een situatie is de helling de veranderingssnelheid.
xya>0xya<0xya=0
Voorbeeld
: geeft 5, geeft 3.
xy1−253
Definitie

Snijpunt met de y-as b

Het snijpunt met de y-as b is de waarde van y bij x = 0: het punt waar de lijn de y-as snijdt. In een situatie is het de beginwaarde.
xyb
Voorbeeld
bij :
xy(0,−5)
Regel

Helling uit twee punten

a = het verschil in y ÷ het verschil in x, in dezelfde volgorde. Dan b = y − a·x met een van de punten.
xyΔxΔy
Voorbeeld
Door en :
xy48(2,1)(6,9)−3
Regel

Tussen en voorbij: de lijn door twee meetwaarden

Twee naburige meetwaarden (x1, y1) en (x2, y2) geven een rechte lijn: helling a = (y2 - y1) / (x2 - x1), dan y = y1 + a(x - x1). Een x tussen de twee meetwaarden is interpolatie: een redelijke schatting. Een x erbuiten is extrapolatie: hoe verder erbuiten, hoe minder je de rechte lijn kunt vertrouwen. De applicatie heeft drie tabbladen: Tussen (interpolatie), Voorbij (extrapolatie, met een betrouwbaarheidscijfer) en Realiteitscheck (vergelijkt de rechte lijn met een getypte regel).
2468105101520xy(2,5)(6,13)(10,21)
Voorbeeld
(2, 5) en (6, 13): helling a = (13 - 5) / (6 - 2) = 2. Bij x = 4 (ertussen): y = 5 + 2 x (4 - 2) = 9. Bij x = 10 (erbuiten): y = 5 + 2 x (10 - 2) = 21 — extrapolatie, dus wees voorzichtig.
Regel

Het nulpunt

Het nulpunt is de x waar de lijn de x-as snijdt (y = 0). Los ax + b = 0 op.
xyx
Voorbeeld
, dus :
6−8−44xy3
Regel

Gelijke stappen in een tabel

Een tabel is lineair als Δy ÷ Δx tussen elke twee kolommen gelijk is, ook als de x-stappen ongelijk zijn. Dat getal is de helling a.
x013y2511+1+3+2+6
Voorbeeld
x: 0, 1, 3 en y: 2, 5, 11:
12344812xy36
Tip

Lineair, kwadratisch of exponentieel?

Gelijke stappen in y: lineair. Gelijke tweede verschillen (de stappen van de stappen): kwadratisch. Dezelfde factor tussen de y-waarden: exponentieel.
xy+dxyΔ²xy×r
Voorbeeld
y: 1, 4, 9, 16 heeft stappen 3, 5, 7:
14916y357Δ22Δ²
Regel

Evenwijdig en loodrecht

Evenwijdige lijnen hebben dezelfde helling. Loodrechte lijnen hebben hellingen die vermenigvuldigd −1 geven.
xya₁=a₂xya₁a₂=−1
Voorbeeld
De lijn heeft een evenwijdige lijn met helling 2 en een loodrechte met helling −1/2:
xy
Regel

Evenredig: y = kx

Evenredig betekent b = 0: de lijn gaat door (0, 0) en y ÷ x = k is overal gelijk. Dubbele x, dubbele y. Een omrekengrafiek is van dit soort.
xyxy2x2y
Voorbeeld
3 kg appels kosten €6, dus . Dan kosten 5 kg:
2464812xy5103
Regel

Een lineair model

kosten = beginwaarde + helling × aantal. De beginwaarde zijn de kosten voor 0, de helling zijn de kosten van elk extra stuk. Gebruik het model in beide richtingen: aantal → kosten en kosten → aantal.
xy1rs
Voorbeeld
Een taxi: €3 instap en €2 per km. 7 km kosten €17. Met €25 rijd je:
410xy7171125
Regel

Oplossen met twee lijnen

Om f(x) = g(x) op te lossen zoek je waar de twee lijnen elkaar snijden. Voor f(x) < g(x) zoek je waar de eerste lijn onder de tweede ligt. Met algebra: stel de twee formules aan elkaar gelijk.
xyfgx
Voorbeeld
:
246412xyfg37
Regel

Boven of onder de lijn

De ongelijkheid y > ax + b beschrijft de punten boven de lijn. Een punt (p, q) ligt boven de lijn als q groter is dan a·p + b. De lijn is doorgetrokken bij ≤ en ≥, gestippeld bij < en >.
xy✔
Voorbeeld
P en de lijn : en :
123452468xyP
Let op!

Beginwaarde en helling

Haal a en b niet door elkaar: het getal bij x is de helling, het losse getal is de beginwaarde.
xy1ab
Voorbeeld
Een sportschool: €20 inschrijfgeld en €5 per bezoek, 3 bezoeken:
12452060xy33515✔✘
Let op!

Delen door een negatief getal

Beide kanten van een ongelijkheid delen door een negatief getal draait het teken om. De grafiek laat zien waarom.
2−448xy−36
Voorbeeld
:
−6−4−202x>−3−6−4−202✘x<−3
Bijzonder geval

Dezelfde helling

Als de hellingen gelijk zijn, zijn de lijnen evenwijdig en ontmoeten ze elkaar nooit (geen oplossing), of ze liggen over elkaar (elke x is een oplossing).
xy✘xy∞
Voorbeeld
geeft : nooit waar. geeft : altijd waar.
xy✘xy∞

Oefenen

Geef voor de helling, het snijpunt met de y-as en het nulpunt. Makkelijk
Toon de oplossing
De helling is het getal bij x: .
xy14
Het snijpunt met de y-as is het losse getal: .
Het nulpunt: , dus .
−1134−8−44xy2
Antwoord → , , nulpunt
Controle: .
De tabel heeft , 2, 3, 4 en , 10, 13, 16. Is hij lineair? Zo ja, geef de formule. Makkelijk
x1234y7101316+1+3+1+3+1+3
Toon de oplossing
De stappen in y: , , . Gelijk, en x gaat steeds 1 omhoog: lineair met .
·.
123455101520xy4
Antwoord → lineair,
Controle: .
Een lijn gaat door en . Zoek zijn formule en de helling van een lijn die er loodrecht op staat. Middel
2465101520xy(2,7)(5,16)
Toon de oplossing
.
, dus .
2465101520xy391
Loodrecht: /3.
Antwoord → en helling −1/3
Controle: en .
Een sportschool kost €15 inschrijfgeld en €4 per bezoek. Wat kosten 9 bezoeken? Hoeveel bezoeken kun je betalen met €59? Middel
Toon de oplossing
Het model: kosten = × bezoeken.
9 bezoeken: .
€59: haal de beginwaarde eraf en deel dan door de helling: .
530xy9511159
Antwoord → €51 en 11 bezoeken
Controle: .
Abonnement A kost €6 en €2 per GB. Abonnement B kost €18 en €1 per GB. Bij hoeveel GB kosten ze evenveel en wat is die prijs? Welk abonnement is daarboven goedkoper? Moeilijk
Toon de oplossing
Stel ze gelijk: .
, dus GB.
De prijs: .
B heeft de kleinere helling (), dus boven 12 GB is B goedkoper.
48162010204050xyAB1230
Antwoord → bij 12 GB beide €30; daarboven abonnement B
Controle: .
Los op. Zeg daarna of het punt P boven of onder de lijn ligt. Moeilijk
Toon de oplossing
.
Deel door −3 en draai het teken om: .
Voor P: .
De y van P is 0 en , dus P ligt onder de lijn.
xy−2P
Antwoord → , en P ligt onder de lijn
Controle: geeft .
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): MYP 4, Diploma, jaar 1, MYP 1, MYP 2, MYP 3, MYP 5

Cambridge International: Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9, IGCSE, Primary, stage 6, Lower Secondary, stage 7, AS Level

Nederland: Klas 2, Klas 3 (havo, vwo), Vmbo kader (klas 3-4), Vmbo gemengd/theoretisch (klas 3-4), Havo · Wiskunde A, Havo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde A, Vwo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde C, Klas 1, Vmbo basis (klas 3-4), Groep 7, Groep 8

Turkije (MEB): Klas 8, Klas 9, Klas 7, Klas 10

Engeland (GCSE, A Level): Year 8, Year 9, Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 6, Year 7, Year 12 (A Level)

VS (Common Core): Grade 8, Algebra 1, Grade 7, Grade 6, Geometrie

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 9 applicaties

Van y = x naar y = ax + b

  • Zien wat vermenigvuldigen met a en optellen van b doet met de lijn y = x
  • De helling a en het snijpunt b met de y-as aflezen uit een grafiek
  • Aan de formule zien of een lijn stijgt of daalt

Gelijke stappen: is de tabel lineair?

  • De stappen Δx, Δy en Δy/Δx vinden in een tabel
  • Een lineaire tabel onderscheiden van een kwadratische of exponentiële
  • De ontbrekende waarden van een lineaire tabel en zijn a en b vinden

Lineaire functies in het dagelijks leven

  • Een echte situatie schrijven als kosten = beginwaarde + tarief × aantal
  • Zeggen wat de beginwaarde en het tarief betekenen, met eenheden
  • Het model beide kanten op gebruiken: aantal en kosten

Welk abonnement is goedkoper?

  • Twee lineaire plannen vergelijken: beginprijs en prijs per eenheid
  • Vinden waar twee plannen evenveel kosten
  • Zeggen welk plan goedkoper is boven en onder dat punt

Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met lijnen

  • Een vergelijking of ongelijkheid oplossen via het snijpunt van twee lijnen
  • Lineaire vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met algebra
  • Een vergelijking of ongelijkheid schrijven met een gegeven oplossing

Omrekengrafieken en y = kx

  • Aan een tabel, grafiek en formule zien of y evenredig is met x
  • k vinden in y = kx en beide kanten op omrekenen
  • Een omrekengrafiek heen en terug lezen

Boven of onder de lijn

  • Zeggen welke kant van een lijn een lineaire ongelijkheid beschrijft
  • Zien of een punt boven, op of onder een lijn ligt
  • Weten wanneer de lijn doorgetrokken is en wanneer gestippeld

Lijnpuzzels: edelstenen en beschrijvingen

  • Eén rechte lijn tekenen door gegeven punten
  • De lijn maken die bij een beschrijving past: helling, punten

Tussen en voorbij de meetwaarden: rechte lijnen door twee punten

  • Een waarde tussen twee meetwaarden schatten met de rechte lijn erdoorheen.
  • Zeggen of een schatting interpolatie of extrapolatie is, en hoe betrouwbaar die is.
  • Een schatting met een rechte lijn vergelijken met een getypte regel, binnen en voorbij de gegevens.