Interactive Lessons

Vierhoeken en veelhoeken: bewijzen, indelen en oplossen

Lesnotities

Definitie

Een vierhoek en zijn diagonaal

Een vierhoek heeft vier hoekpunten en vier zijden. Een diagonaal verbindt twee overstaande hoekpunten en deelt de vierhoek in twee driehoeken, dus de vier hoeken zijn samen . Elk bewijs in dit onderwerp begint met driehoeken.
ABCD
Voorbeeld
Drie hoeken van een vierhoek zijn , en . De vierde is .
78°104°95°?ABCD
Definitie

Het parallellogram

Een parallellogram heeft twee paar evenwijdige zijden. Dan zijn overstaande zijden gelijk, overstaande hoeken gelijk en delen de diagonalen elkaar middendoor. Het heeft geen spiegellijn, behalve als het een ruit of een rechthoek is.
ABCDM
Voorbeeld
Bewijs dat overstaande zijden gelijk zijn: teken de diagonaal AC. In de driehoeken ABC en CDA is de zijde AC gemeenschappelijk en zijn de verwisselende hoeken bij A en bij C gelijk (twee paar evenwijdige zijden), dus de driehoeken zijn congruent (HZH). Dan is AB=CD en BC=DA.
ABCD
Regel

De rechthoek

Een rechthoek is een parallellogram met vier rechte hoeken. De diagonalen zijn gelijk en delen elkaar middendoor, en hij heeft twee spiegellijnen: door de middens van overstaande zijden.
ABCD
Voorbeeld
Bewijs dat de diagonalen gelijk zijn: in de driehoeken ABC en DCB is AB=DC, BC gemeenschappelijk en hoek B = hoek C = , dus ze zijn congruent (ZHZ). Dan is AC=DB.
ABCD
Regel

De ruit

Een ruit heeft vier gelijke zijden. Hij is een parallellogram en ook een vlieger. De diagonalen staan loodrecht op elkaar, delen elkaar middendoor en delen de hoeken middendoor; de twee diagonalen zijn de twee spiegellijnen.
ABCDM
Voorbeeld
Bewijs dat de diagonalen loodrecht staan: in de driehoeken ABM en ADM is AB=AD, BM=DM en AM gemeenschappelijk, dus ze zijn congruent (ZZZ). Dan is hoek AMB = hoek AMD en samen zijn ze , dus elk .
ABCDM
Regel

Het vierkant

Een vierkant is tegelijk een rechthoek en een ruit: vier gelijke zijden en vier rechte hoeken. De diagonalen zijn gelijk en loodrecht, en het heeft vier spiegellijnen: beide diagonalen en beide lijnen door de middens van de zijden.
ABCD
Voorbeeld
Een vierkant heeft een diagonaal van . De oppervlakte is de helft van het product van de diagonalen: .
Regel

Het trapezium en zijn diagonalen

Een trapezium heeft minstens één paar evenwijdige zijden. De diagonalen delen elkaar in dezelfde verhouding als de evenwijdige zijden: , want de driehoeken ABE en CDE zijn gelijkvormig (HH, verwisselende hoeken).
ABCDE
Voorbeeld
ABDC met AB=12 en DC=8. Dan is AE : EC = 12 : 8 = 3 : 2, dus een diagonaal van wordt verdeeld in en .
ABCDE128
Regel

Het gelijkbenig trapezium

Een gelijkbenig trapezium heeft precies één paar evenwijdige zijden en twee gelijke benen. De basishoeken zijn gelijk, de diagonalen zijn gelijk en er is één spiegellijn: de middelloodlijn van de evenwijdige zijden.
ABCD
Voorbeeld
Bewijs dat de diagonalen gelijk zijn: in de driehoeken ABC en BAD is de zijde AB gemeenschappelijk, BC=AD en zijn de basishoeken bij A en B gelijk, dus ze zijn congruent (ZHZ). Dan is AC=BD.
Regel

De vlieger

Een vlieger heeft twee paar gelijke aangrenzende zijden. Eén diagonaal is de spiegellijn: die deelt de andere diagonaal loodrecht middendoor, dus de diagonalen staan loodrecht op elkaar. Een vlieger is een driehoek samen met zijn spiegelbeeld in een zijde.
ABCDE
Voorbeeld
Een vlieger heeft AE=5, EC=16 en BE=ED=12 (de diagonalen snijden elkaar in E loodrecht). Dan is AB=13 en de oppervlakte is .
ABCDE51612
Regel

De hiërarchie van de vierhoeken

Pijlen lezen als “is ook een”: een vierkant is een rechthoek en een ruit, beide zijn parallellogrammen; een parallellogram en een gelijkbenig trapezium zijn trapezia; een ruit is ook een vlieger. Wat waar is voor een vorm erboven, is waar voor de vormen eronder.
Voorbeeld
Een ruit heeft loodrechte diagonalen, omdat hij een vlieger is. Hij heeft ook evenwijdige overstaande zijden, omdat hij een parallellogram is. Een vlieger is niet altijd een parallellogram: zijn overstaande zijden zijn niet evenwijdig.
Regel

De oppervlakte uit de diagonalen

In een bolle vierhoek met diagonalen en die elkaar snijden onder de hoek : oppervlakte . De diagonalen verdelen de vierhoek in vier driehoeken en de formule telt hun oppervlakten op. Bij loodrechte diagonalen is .
30°ABCDE1210
Voorbeeld
Diagonalen en die elkaar snijden onder : oppervlakte .
Regel

De diagonalen van een parallellogram: vier gelijke oppervlakten

De diagonalen van een parallellogram verdelen het in vier driehoeken met gelijke oppervlakte. Elke diagonaal deelt de andere middendoor, dus de driehoeken op dezelfde diagonaal hebben gelijke basis en dezelfde hoogte. Elke driehoek is een kwart van het parallellogram.
SSSSABCD
Voorbeeld
Een parallellogram heeft oppervlakte . Elk van de vier driehoeken heeft oppervlakte .
Definitie

Bolle en holle veelhoeken

Een veelhoek is bol als geen enkele binnenhoek groter is dan ; anders is hij hol en heeft hij een deuk. In een bolle veelhoek blijft elk lijnstuk tussen twee punten erbinnen binnen de veelhoek.
Voorbeeld
Drie hoeken van een vierhoek zijn , en . De vierde is , groter dan : de vierhoek is hol.
>180°ABCD
Regel

Drie toetsen voor een holle veelhoek

Een veelhoek is hol als een van deze geldt: een binnenhoek is groter dan ; een lijnstuk tussen twee binnenpunten verlaat de veelhoek; een diagonaal ligt (deels) buiten. De toetsen geven hetzelfde antwoord. Eén voorbeeld is genoeg om te laten zien dat een veelhoek hol is, maar om te laten zien dat hij bol is moet je ze allemaal nagaan.
ABCDPQ
Voorbeeld
In de vierhoek ABCD met een deuk bij C ligt de diagonaal BD buiten, terwijl AC binnen ligt. Eén diagonaal buiten is genoeg: de vierhoek is hol.
ABCD
Regel

Diagonalen vanuit één hoekpunt: en

Een bolle veelhoek met hoekpunten heeft diagonalen vanuit één hoekpunt (niet naar zichzelf en niet naar de twee buren). Ze verdelen de veelhoek in driehoeken. In totaal zijn er diagonalen: hoekpunten maal , en elke diagonaal wordt twee keer geteld.
ABCDEF
Voorbeeld
Een achthoek (): diagonalen vanuit één hoekpunt, driehoeken en diagonalen in totaal.
ABCDEFGH
Regel

De som van de binnenhoeken

De driehoeken van een bolle veelhoek zijn elk , dus de binnenhoeken zijn samen . Een regelmatige veelhoek heeft gelijke hoeken: elke binnenhoek is .
ABCDE
Voorbeeld
Een regelmatige zeshoek: in totaal en voor elke hoek.
Regel

De buitenhoeken zijn samen

Bij elk hoekpunt vormen een binnenhoek en een buitenhoek samen . Loop je rond een bolle veelhoek, dan draai je bij elk hoekpunt over de buitenhoek en kijk je weer naar het begin: de buitenhoeken zijn samen , wat ook is. Een regelmatige veelhoek heeft buitenhoeken van .
72°ABCDE
Voorbeeld
Een regelmatige veelhoek heeft buitenhoeken van . Dan is : een tienhoek, met binnenhoeken en diagonalen.
36°
Regel

Een regelmatige veelhoek en zijn oppervlakte

Een regelmatige veelhoek heeft gelijke zijden en gelijke hoeken. Zijn middelpunt verdeelt hem in gelijke driehoeken; de hoogte van elk is de apothema . Dus oppervlakte met zijde . Een regelmatige -hoek heeft spiegellijnen.
60°
Voorbeeld
Een regelmatige zeshoek met zijde en apothema : oppervlakte .
108.7
Regel

Regelmatige veelhoeken rond een punt

Rond een punt moeten de hoeken precies zijn. Drie regelmatige zeshoeken (), vier vierkanten () of zes driehoeken () passen zonder open ruimte. Drie regelmatige vijfhoeken () laten een opening van .
120°120°120°
Voorbeeld
Een vierkant () en een regelmatige achthoek () komen samen in een punt. Een derde veelhoek heeft nodig: nog een achthoek.
36°
Regel

Sterpatronen in Seltsjoekse en Ottomaanse kunst

Zet punten op een cirkel en verbind elk -de punt: de ster (geschreven ). De hoek bij een punt is en de ster heeft spiegellijnen. Met krijg je de regelmatige veelhoek.
36°
Voorbeeld
De ster : de hoek bij de punt is , met spiegellijnen. De ster heeft punten van .
Tip

Een hiërarchie heeft kortere wegen

Een pijl van het vierkant rechtstreeks naar het parallellogram klopt, maar is niet nodig: het vierkant is een rechthoek en een rechthoek is een parallellogram. Een goed schema heeft alleen de pijlen die niet al volgen uit andere. Om een pijl “A is een B” te toetsen, ga je na of A elke eigenschap heeft die B bepaalt.
Voorbeeld
Zeven pijlen zijn genoeg voor de zeven vormen. De gestippelde pijl van het vierkant naar het parallellogram is juist, maar een kortere weg.
Tip

Meten is een controle, geen bewijs

Meet je eigen vierhoek en de uitspraak “de diagonalen zijn gelijk” kan in dertig figuren kloppen en toch in de eenendertigste niet. Een bewijs met driehoeken geldt voor elke figuur van die soort. Gebruik meten om te raden, een bewijs om zeker te zijn en een tegenvoorbeeld om te weerleggen: één figuur waarin het niet klopt is genoeg.
Voorbeeld
Een vlieger met een diagonaal van en een andere van heeft gelijke diagonalen, maar is geen rechthoek. Gelijke diagonalen bewijzen geen rechthoek.
Let op!

Twee valkuilen met diagonalen

Loodrechte diagonalen maken nog geen ruit: een vlieger heeft ze ook. Gelijke diagonalen maken nog geen rechthoek: een gelijkbenig trapezium heeft ze ook. Een vorm is een ruit als de diagonalen elkaar ook middendoor delen, en een rechthoek als ze gelijk zijn en elkaar middendoor delen.
Voorbeeld
Een vierhoek heeft loodrechte diagonalen van en die elkaar middendoor delen: het is een ruit met zijde , want .
Let op!

De oppervlakteformule en de deuk

Het bewijs van verdeelt de vierhoek in vier driehoeken bij het punt waar de diagonalen elkaar snijden. Dat punt moet binnen liggen, dus het bewijs is geschreven voor bolle vierhoeken. Bij een deuk snijden de diagonalen elkaar niet binnen en houden twee regels van het bewijs op waar te zijn. Beoordeel een bewijs op de plek waar het stukgaat, niet alleen op de vraag of het resultaat waar is.
Voorbeeld
Een pijlpuntvormige vierhoek: de diagonaal AC ligt binnen, maar BD ligt buiten en de regels van het bewijs die het snijpunt E binnen nodig hebben gaan stuk.
Bijzonder geval

De kleinste veelhoeken

Een driehoek heeft geen diagonalen () en is altijd bol. De kleinste holle veelhoek is een vierhoek. Een vierkant heeft vier spiegellijnen en een parallellogram dat geen ruit of rechthoek is heeft er geen; een rechthoek die geen vierkant is heeft er twee.
Voorbeeld
Een holle vierhoek heeft precies één binnenhoek groter dan : de andere drie zijn samen minder dan .
Tip

Waar kijk je daarna

Voor een eenvoudiger eerste kennismaking met veelhoeken open je “Regelmatige veelhoeken en driehoeken naar hun hoeken” en “Hoekopgaven in driehoeken en vierhoeken”. Voor de klassieke plaatjes van dezelfde vormen open je quadrilateral-family, rhombus-diagonals, rectangle-diagonals, kite-diagonals, isosceles-trapezoid-diagonals, convex-concave-quadrilateral en convex-concave-figures. De voorwaarden die een parallellogram bewijzen staan in parallelogram-tests en regular-polygon-in-circle zet een regelmatige veelhoek in een cirkel.
Voorbeeld
Na de bewijzen van dit onderwerp laat parallelogram-tests de andere richting zien: welke feiten genoeg zijn om te weten dat een vierhoek een parallellogram is.

Oefenen

Een parallellogram ABCD heeft . Bepaal de andere drie hoeken. Makkelijk
Toon de oplossing
Overstaande hoeken zijn gelijk: .
Aanliggende hoeken zijn samen : .
.
Antwoord → en
Controle: .
Een rechthoek is bij . Hoe lang is een diagonaal? Makkelijk
Toon de oplossing
Een diagonaal verdeelt de rechthoek in twee rechthoekige driehoeken met rechthoekszijden en .
.
.
Antwoord →
Controle: de andere diagonaal is ook , want de diagonalen van een rechthoek zijn gelijk.
Een bolle veelhoek heeft hoekpunten. Hoeveel diagonalen vertrekken uit één hoekpunt en hoeveel driehoeken maken ze? Makkelijk
Toon de oplossing
Vanuit één hoekpunt: diagonalen.
Driehoeken: .
Antwoord → diagonalen en driehoeken
Controle: de tien driehoeken hebben , de hoekensom van een twaalfhoek.
Drie binnenhoeken van een vierhoek zijn , en . Bepaal de vierde hoek. Is de vierhoek bol of hol? Makkelijk
Toon de oplossing
De vier hoeken zijn samen : .
Een hoek groter dan betekent een deuk: de vierhoek is hol.
50°40°60°210°ABCD
Antwoord → , hol
Controle: .
De diagonalen van een ruit zijn en . Bepaal de zijde en de oppervlakte. Middel
Toon de oplossing
De diagonalen staan loodrecht en delen elkaar middendoor: vier rechthoekige driehoeken met rechthoekszijden en .
ABCDM86
Zijde: .
Oppervlakte: .
Antwoord → zijde , oppervlakte
Controle: vier driehoeken van geven .
In trapezium ABCD met ABDC is AB=12 en DC=8 en de diagonalen snijden elkaar in E. De diagonaal AC is lang. Bepaal AE en EC. Middel
ABCDE128
Toon de oplossing
De driehoeken ABE en CDE zijn gelijkvormig (HH, verwisselende hoeken), dus .
AC is verdeeld in delen van .
en .
Antwoord → AE en EC
Controle: en , de verhouding van de evenwijdige zijden.
De diagonalen van een vlieger snijden elkaar in E loodrecht. AE=5, EC=16 en BE=ED=12. Bepaal de zijde AB en de oppervlakte. Middel
ABCDE51612
Toon de oplossing
Driehoek AEB is rechthoekig: , dus .
en .
Oppervlakte: .
Antwoord → , oppervlakte
Controle: de vier driehoeken geven .
De diagonalen van een bolle vierhoek zijn en en ze snijden elkaar onder . Bepaal de oppervlakte. Middel
30°ABCDE1210
Toon de oplossing
Gebruik oppervlakte .
, dus oppervlakte .
Antwoord →
Controle: bij loodrechte diagonalen () zou de oppervlakte zijn, twee keer zoveel: een kleine hoek geeft een dunne vierhoek.
Een regelmatige veelhoek heeft buitenhoeken van . Bepaal het aantal hoekpunten, de binnenhoek en het aantal diagonalen. Middel
Toon de oplossing
De buitenhoeken zijn samen : .
36°
Binnenhoek: .
Diagonalen: .
Antwoord → hoekpunten, binnenhoek , diagonalen
Controle: , dezelfde binnenhoek.
Bepaal de hoek bij de punt en het aantal spiegellijnen van de ster . Middel
Toon de oplossing
Hoek bij de punt: .
36°
De ster ziet er na een draaiing naar het volgende punt hetzelfde uit, dus heeft spiegellijnen.
Antwoord → en spiegellijnen
Controle: met geeft de formule , de binnenhoek van de regelmatige achthoek.
Een gelijkbenig trapezium heeft evenwijdige zijden en en benen . Bepaal de hoogte en de oppervlakte. Moeilijk
ABCD14653
Toon de oplossing
De spiegellijn maakt de twee uiteinden gelijk: elk uiteinde steekt uit.
Een been, de hoogte en het uiteinde vormen een rechthoekige driehoek: , dus .
Oppervlakte: .
Antwoord → hoogte , oppervlakte
Controle: een rechthoek bij plus twee driehoeken van geeft .
Een bolle veelhoek heeft diagonalen. Hoeveel hoekpunten heeft hij en hoe groot is de som van zijn binnenhoeken? Moeilijk
Toon de oplossing
, dus .
Twee getallen die verschillen met product : , dus .
Hoekensom: .
Antwoord → hoekpunten, hoekensom
Controle: .
Een vierkant, een regelmatige achthoek en een derde regelmatige veelhoek komen zonder opening samen in een punt. Welke veelhoek is de derde? Moeilijk
90°135°?
Toon de oplossing
De hoeken moeten samen zijn. Het vierkant heeft en de achthoek heeft .
De derde hoek is .
De binnenhoek hoort bij de regelmatige achthoek.
Antwoord → nog een regelmatige achthoek
Controle: .
Bewijs dat de diagonalen van een rechthoek ABCD gelijk zijn. Moeilijk
ABCD
Toon de oplossing
Neem de driehoeken ABC en DCB. Overstaande zijden van een rechthoek zijn gelijk: .
De zijde BC is gemeenschappelijk voor beide driehoeken.
Beide hoeken bij B en C zijn recht: .
Dus de driehoeken zijn congruent (ZHZ) en .
Antwoord → , door congruente driehoeken (ZHZ)
Opmerking: het bewijs werkt voor elke rechthoek. Eén rechthoek meten zou alleen een controle zijn. Het bewijs werkt ook voor een vierkant.
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): MYP 1, MYP 2, MYP 3

Cambridge International: Lower Secondary, stage 9, IGCSE

Nederland: Klas 1, Vwo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde D, Klas 3 (havo, vwo)

Turkije (MEB): Klas 11

Engeland (GCSE, A Level): Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

VS (Common Core): Geometrie

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 6 applicaties

Vierhoekenlab: raden, meten en bewijzen

  • Een eigen vierhoek slepen en zijden, hoeken en diagonalen aflezen
  • Voorspellen welke uitspraken altijd gelden en een tegenvoorbeeld vinden
  • De regels van een bewijs met driehoeken in volgorde zetten

Vierhoekenboom: wie is ook wie?

  • De zeven bijzondere vierhoeken en hun eigenschappen benoemen
  • Vinden welke vormen altijd de gekozen eigenschappen hebben
  • Het hiërarchiediagram van “is ook een” bouwen
  • Uitleggen waarom een vorm niet altijd een andere is

Convex of concaaf? Teken je eigen veelhoek

  • Een convexe veelhoek onderscheiden van een concave
  • Drie criteria uitproberen op een eigen veelhoek
  • Een veelhoek benoemen naar hoekpunten en soort

Diagonalen van veelhoeken: driehoeken, hoeken, regelmatige veelhoeken

  • De diagonalen vanuit één hoekpunt en alle diagonalen vinden
  • De hoekensom (n − 2) · 180° gebruiken
  • De hoeken, spiegellijnen en oppervlakte van een regelmatige veelhoek vinden

Veelhoekproblemen: zijden, diagonalen, hoeken, oppervlakte

  • Opschrijven wat gegeven en gevraagd is in een veelhoekprobleem
  • De relatie kiezen en uitwerken
  • Een antwoord controleren met een ander feit

Veelhoeken in het dagelijks leven: tegels, patronen, sterren

  • Uitrekenen hoeveel tegels een vloer nodig heeft, met extra voor snijverlies
  • Zeggen welke regelmatige veelhoeken om een punt passen
  • De punthoek en spiegellijnen van sterpatronen vinden