Interactive Lessons

De stelling van Pythagoras

Lesnotities

Definitie

De rechthoekige driehoek

Een rechthoekige driehoek heeft één rechte hoek (90°). De twee zijden daarnaast zijn de rechthoekszijden. De zijde tegenover de rechte hoek is de schuine zijde: dat is altijd de langste zijde.,
bac
Voorbeeld
Rechthoekszijden 3 en 4, schuine zijde 5: de 5 is de langste zijde.
435
Definitie

Vierkanten op de zijden

Teken op elke zijde van een rechthoekige driehoek een vierkant. De oppervlakte van een vierkant is de zijde keer zichzelf: , en .
a²b²c²
Voorbeeld
Rechthoekszijden 3 en 4, schuine zijde 5:
91625
Regel

a² + b² = c²

In een rechthoekige driehoek hebben de vierkanten op de twee rechthoekszijden samen dezelfde oppervlakte als het vierkant op de schuine zijde: . Dit is de stelling van Pythagoras; c is de schuine zijde.
a²b²c²
Voorbeeld
Rechthoekszijden 3 en 4:
91625
Regel

Vierkanten tellen: het kader

Zet het scheve vierkant op de schuine zijde in een kader met zijde a + b. Het kader min de vier hoekdriehoeken is het scheve vierkant: .
a+bc²
Voorbeeld
Rechthoekszijden 3 en 4:
725
Regel

Bewijs door te verdelen

Vier gelijke rechthoekige driehoeken passen op twee manieren in een vierkant met zijde a + b. Eerst laten ze een scheef vierkant c² leeg, daarna twee vierkanten a² en b². Dezelfde driehoeken, hetzelfde grote vierkant: de lege ruimte is even groot, dus .
a+bc²a+ba²b²
Voorbeeld
Rechthoekszijden 3 en 4: de lege ruimte is beide keren even groot.
7257916
Let op!

Alleen voor rechte hoeken

geldt alleen bij een rechte hoek. Is de hoek tussen a en b kleiner dan 90°, dan is c² kleiner dan a² + b². Is hij groter dan 90°, dan is c² groter.
60°abcc²<a²+b²abcc²=a²+b²120°abcc²>a²+b²
Voorbeeld
Zijden 4, 5 en 6: maar . Niet gelijk, dus geen rechte hoek.
45641≠36
Regel

De schuine zijde zoeken

Beide rechthoekszijden bekend: tel de kwadraten op en neem dan de wortel: .
ba?
Voorbeeld
Rechthoekszijden 6 en 8:
68?
Regel

Een rechthoekszijde zoeken

Schuine zijde en één rechthoekszijde bekend: trek de kwadraten af en neem dan de wortel: .
?ac
Voorbeeld
Schuine zijde 13, rechthoekszijde 5:
5?13
Regel

Exacte en decimale antwoorden

Is het getal onder de wortel geen kwadraatgetal, dan is de wortel geen geheel getal. Geef het exacte antwoord met √, of een decimaal getal met het gevraagde aantal decimalen. Een rekenmachine toont meer cijfers dan nodig is.
53√34
Voorbeeld
Rechthoekszijden 3 en 5:
53√34≈5.83
Regel

Een wortel tussen twee gehele getallen

Zoek de kwadraatgetallen vlak onder en vlak boven het getal onder de wortel. De wortel ligt tussen hun wortels: want . Zo zie je of je decimale getal klopt.
495264
Voorbeeld
De wortel van 52:
78√52
Definitie

Pythagorese drietallen

Een Pythagorees drietal zijn drie gehele getallen met , zoals 3, 4, 5 of 5, 12, 13. Vermenigvuldig je alle drie met hetzelfde getal k, dan krijg je weer een drietal: . Een drietal zonder gemeenschappelijke factor is een basisdrietal.
4354k3k5k×k
Voorbeeld
3, 4, 5 keer 2:
4358610×2
Bijzonder geval

Rationale zijden

De stelling werkt ook met decimale getallen en breuken: . Het is het drietal 3, 4, 5 op een schaal in tienden.
4350.40.30.5
Voorbeeld
Zijden 0,3, 0,4 en 0,5:
0.090.160.25
Regel

Het recept van Euclides

Kies gehele getallen m > n. Dan is altijd een Pythagorees drietal.
m²−n²2mnm²+n²
Voorbeeld
m = 3 en n = 2:
51213
Regel

De omgekeerde stelling

Als de zijden voldoen aan (c de langste zijde), dan is de hoek tegenover c een rechte hoek: .
?abcabc
Voorbeeld
Zijden 5, 12 en 13:✔
?5121351213✔
Regel

Scherp en stomp

Vergelijk c² (c de langste zijde) met a² + b². Is , dan is de driehoek scherphoekig (alle hoeken kleiner dan 90°). Is , dan is hij stomphoekig (één hoek groter dan 90°). Zijn ze gelijk, dan is hij rechthoekig.
60°abcc²<a²+b²abcc²=a²+b²120°abcc²>a²+b²
Voorbeeld
Zijden 4, 5, 6: , scherphoekig. Zijden 3, 4, 6: , stomphoekig.
<90°45636<41>90°34636>25
Regel

De driehoeksongelijkheid

Drie staafjes maken alleen een driehoek als de twee kortere samen langer zijn dan het langste: .
abca+bc
Voorbeeld
Staafjes 3, 4 en 6: , dus ze maken een driehoek.
34676
Bijzonder geval

Geen driehoek

Is , dan liggen de twee korte staafjes plat op het lange: een lijn, geen hoek. Is , dan bereiken ze elkaar niet: er is een opening.
abc✘abcg✘
Voorbeeld
Staafjes 2, 3 en 6: . De opening is 1.
2361✘
Regel

De derde zijde

Zijn twee zijden a en b gegeven, dan ligt de derde zijde c tussen het verschil en de som: .
|a−b|a+b
Voorbeeld
Zijden 4 en 9: , dus de gehele getallen 6, 7, …, 12 werken: 7 waarden.
45678910111213513
Regel

De grotere hoek ligt tegenover de langere zijde

In elke driehoek ligt de grotere hoek tegenover de langere zijde, en gelijke zijden hebben gelijke hoeken tegenover zich. De grootste hoek ligt dus tegenover de langste zijde.
ABCabc
Voorbeeld
Zijden 5, 7 en 9: de grootste hoek ligt tegenover 9, de kleinste tegenover 5.
579
Regel

Ladders en hellingen

Een ladder tegen een muur maakt een rechthoekige driehoek: de ladder is de schuine zijde, de muur en de grond zijn de rechthoekszijden. Een helling is hetzelfde: de lengte is de schuine zijde, de lengte over de grond en de stijging zijn de rechthoekszijden. Teken eerst de driehoek en beslis dan: kwadraten optellen of aftrekken.
hdcrlc
Voorbeeld
Een ladder van 5 m, voet 3 m van de muur: m
?3 m5 m
Regel

Diagonaal van een rechthoek

Een diagonaal verdeelt een rechthoek in twee rechthoekige driehoeken. De zijden zijn de rechthoekszijden en de diagonaal is de schuine zijde: . Een vierkant is een rechthoek met l = w.
lwd
Voorbeeld
Een rechthoek van 12 bij 5:
125?
Regel

Afstand op een rooster

Ga van het ene punt naar het andere Δx opzij en Δy omhoog. De rechte afstand is de schuine zijde: .
xyABΔxΔyd
Voorbeeld
Van (1, 2) naar (7, 10): Δx = 6 en Δy = 8.
2468246810xy68d
Regel

Hoogte van een gelijkbenige driehoek

De hoogte van een gelijkbenige driehoek halveert de basis en maakt twee rechthoekige driehoeken. De rechthoekszijden zijn de hoogte en de halve basis; de schuine zijde is een gelijke zijde: .
shb/2b/2
Voorbeeld
Basis 10, gelijke zijden 13:
13?55
Regel

De ruit

De diagonalen van een ruit snijden elkaar loodrecht en halveren elkaar. Een zijde is de schuine zijde van de driehoek met de helft van elke diagonaal: zijde .
p/2q/2s
Voorbeeld
Diagonalen 12 en 16:
68?
Regel

Schuine hoogte van een kegel of piramide

In een kegel vormen de hoogte, de straal en de schuine hoogte een rechthoekige driehoek: . In een vierkante piramide zijn de hoogte en de halve grondzijde de rechthoekszijden, en de schuine hoogte van een zijvlak is de schuine zijde.
hrhrl
Voorbeeld
Een kegel met straal 5 en hoogte 12:
125125?
Regel

De lichaamsdiagonaal van een balk (H)

Gebruik twee rechthoekige driehoeken. Eerst de diagonaal x van de vloer, dan de lichaamsdiagonaal d met x en de hoogte. In één keer: .
lwhxd
Voorbeeld
Een balk van 3 bij 4 bij 12:
34125?
Regel

De hoogte van een vierkante piramide (H)

De hoogte komt uit op het midden van het grondvlak. Een hoekpunt ligt een halve diagonaal verder, dus voor de ribbe e geldt . De hoogte m van een zijvlak gebruikt de halve grondzijde: .
ms/2h
Voorbeeld
Grondzijde 6, hoogte 4: de hoogte van een zijvlak is
?34
Regel

De wortelspiraal (H)

Zet rechthoekige driehoeken achter elkaar, elk met rechthoekszijden √n en 1. De schuine zijde is √(n + 1) en is de rechthoekszijde van de volgende driehoek: . Zo ontstaan √2, √3, √4, …
√2√3√4√5√6√71
Voorbeeld
Rechthoekszijden √3 en 1:
1√32
Tip

Kies de juiste berekening

Welke zijde zoek je? De schuine zijde (tegenover de rechte hoek): tel de kwadraten op en neem de wortel. Een rechthoekszijde: trek de kwadraten af en neem de wortel. Controleer: de schuine zijde is langer dan elke rechthoekszijde en korter dan beide samen.
ba?a²+b²?acc²−a²
Voorbeeld
Rechthoekszijden 5 en 12: de schuine zijde is 13, en .
1112131415161718121317
Let op!

Tel de zijden niet op

Een veelgemaakte fout is de zijden optellen, of de kwadraten optellen en de wortel vergeten. De stelling telt de kwadraten op, en daarna neem je de wortel om de zijde te krijgen.
ba✘bac✔
Voorbeeld
Rechthoekszijden 3 en 4: is fout. is c², dus .
43✘435✔
Tip

Getallen uit het dagelijks leven

Veel alledaagse maten gebruiken de stelling: een tv-maat is de diagonaal in inches (1 inch = 2,54 cm), een hellingspercentage is stijging ÷ lengte × 100 en een kortere weg door een park bespaart het verschil tussen de twee paden en de diagonaal.
dbad
Voorbeeld
Een park met paden van 30 m en 40 m onder een rechte hoek: m
30 m40 m50 m

Oefenen

Een rechthoekige driehoek heeft rechthoekszijden 9 en 12. Zoek de schuine zijde. Makkelijk
912?
Toon de oplossing
81144225
Antwoord → 15
De schuine zijde ligt tegenover de rechte hoek: tel de kwadraten op en neem de wortel.
Een rechthoekige driehoek heeft een schuine zijde van 17 en een rechthoekszijde van 8. Zoek de andere rechthoekszijde. Makkelijk
?817
Toon de oplossing
64225289
Antwoord → 15
Voor een rechthoekszijde trek je de kwadraten af.
Een ladder van 10 m staat 6 m van een muur. Hoe hoog komt hij? Makkelijk
?6 m10 m
Toon de oplossing
8 m6 m10 m
Antwoord → 8 m
De ladder is de schuine zijde, dus de hoogte is een rechthoekszijde.
Een rechthoekige driehoek heeft rechthoekszijden 4 en 7. Geef de schuine zijde exact en op 2 decimalen. Middel
47?
Toon de oplossing
(exact)
(2 decimalen)
Controle: , dus c ligt tussen 8 en 9
89√65
Antwoord → √65 ≈ 8,06
65 is geen kwadraatgetal, dus de wortel is geen geheel getal.
Een driehoek heeft zijden 6, 8 en 11. Is hij rechthoekig, scherphoekig of stomphoekig? Middel
6811
Toon de oplossing
De langste zijde is 11:
, dus c² is groter: stomphoekig
>90°6811121>100
Antwoord → stomphoekig
Neem altijd de langste zijde als c.
Zoek de afstand tussen de punten (−2, 1) en (4, 9). Middel
−224246810xyAB
Toon de oplossing
and
−224246810xyAB68d
Antwoord → 10
Opzij en omhoog zijn de rechthoekszijden, de afstand is de schuine zijde.
Een balk is 4 bij 6 bij 12. Zoek de lichaamsdiagonaal. Moeilijk
4612?
Toon de oplossing
Vloer:
4612xd
Antwoord → 14
Je hebt x zelf niet nodig: houd x² en tel er 12² bij op.
Een gelijkbenige driehoek heeft een basis van 10 en gelijke zijden van 13. Zoek de hoogte en de oppervlakte. Moeilijk
13?10
Toon de oplossing
De halve basis is 5
12513
Antwoord → h = 12 en oppervlakte 60
Gebruik in de rechthoekige driehoek de halve basis, niet de hele basis.
Een driehoek heeft zijden 7 en 12 en een derde zijde x. Tussen welke getallen ligt x, en hoeveel gehele getallen x zijn mogelijk? Moeilijk
712x
Toon de oplossing
Het verschil is en de som is
x = 6, 7, …, 18, dus waarden
5791113151719519
Antwoord → 5 < x < 19, 13 gehele getallen
5 en 19 zelf mogen niet: de staafjes zouden plat liggen.
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5, MYP 1, MYP 2, MYP 3

Cambridge International: Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9, Lower Secondary, stage 7, IGCSE

Nederland: Klas 2, Vmbo kader (klas 3-4), Vmbo gemengd/theoretisch (klas 3-4), Vwo · Wiskunde C, Klas 1, Havo · Wiskunde B, Vwo · Wiskunde B, Klas 3 (havo, vwo)

Turkije (MEB): Klas 8

Engeland (GCSE, A Level): Year 9, Year 7, Year 8, Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE)

VS (Common Core): Grade 8, Grade 7

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 9 applicaties

Vierkanten op de zijden: a² + b² = c²

  • De rechthoekszijden en schuine zijde van een driehoek benoemen
  • Op elke zijde een vierkant tekenen en de oppervlakten a², b² en c² aflezen
  • Een bewijs door ontleding volgen
  • Weten dat de relatie alleen voor een rechte hoek geldt

Zoek de ontbrekende zijde

  • De schuine zijde vinden uit de twee rechthoekszijden: c² = a² + b²
  • Een rechthoekszijde vinden uit de schuine zijde en de andere
  • Een antwoord exact met √ en als decimaal getal geven
  • Kiezen tussen de kwadraten optellen of aftrekken

Pythagorese drietallen

  • Weten wat een pythagorees drietal is: 3, 4, 5
  • Een drietal met k vermenigvuldigen voor een nieuw drietal
  • Controleren of drie getallen een drietal vormen
  • Drietallen maken met het recept van Euclides

Recht, scherp of stomp? De omgekeerde stelling

  • Toetsen of een driehoek met drie gegeven zijden rechthoekig is
  • Scherp van stomp onderscheiden door c² met a² + b² te vergelijken
  • De derde zijde vinden die een rechte hoek geeft

Zijden en hoeken van een driehoek

  • Zien of drie stokken een driehoek vormen: a + b > c
  • Vinden welke lengtes de derde zijde mag hebben
  • Weten dat de grotere hoek tegenover de langere zijde ligt
  • De hoek-zijderelatie, driehoeksongelijkheid en Pythagoras combineren

Pythagoras-opgaven

  • De hoogte van een ladder tegen een muur vinden
  • De diagonaal van een rechthoek of vierkant vinden
  • De afstand tussen twee punten op een rooster vinden
  • De hoogte van een gelijkbenige driehoek en de zijde van een ruit vinden

Pythagoras in 3D

  • De ruimtediagonaal van een balk vinden met twee rechthoekige driehoeken
  • d² = l² + b² + h² in één keer gebruiken
  • De hoogte en zijribbe van een vierkante piramide vinden
  • De wortelspiraal bouwen: √2, √3, √4

Pythagoras in het dagelijks leven

  • Vinden hoe hoog een ladder reikt en waar zijn voet veilig staat
  • De diagonaal van een tv vinden in cm en in inches
  • De lengte van een helling en haar percentage vinden
  • Een veld-diagonaal, een kortere weg door een park en een vliegerlijn vinden

Pythagoras-detective (puzzels)

  • Puzzels met twee stappen oplossen: het eerste antwoord voedt het tweede
  • Een schuine zijde, rechthoekszijde, diagonaal of hoogte vinden
  • Pythagoras twee keer achter elkaar gebruiken: balk, ruit, piramide