Interactive Lessons
Lesnotities Oefenen

3D-figuren: vlakken, ribben, hoekpunten, uitslagen en kubusbouwsels

Lesnotities

Definitie

Namen van ruimtefiguren

Een kubus heeft 6 gelijke vierkanten. Een balk heeft 6 rechthoeken. Een prisma heeft twee gelijke uiteinden met rechthoeken ertussen, een piramide heeft een grondvlak en driehoeken die bovenaan samenkomen. Een cilinder, een kegel en een bol hebben een gebogen vlak.
Voorbeeld
Een doos is een balk.Een blikje is een cilinder.Een bal is een bol.
Definitie

Vlakken, ribben, hoekpunten

Een vlak is een platte zijde, een ribbe is waar twee vlakken samenkomen, een hoekpunt is een hoek. Tel ook die aan de achterkant mee: draai de ruimtefiguur.
Voorbeeld
Een kubus: 6 vlakken,12 ribben, 8 hoekpunten
12345678
Definitie

Plat en gebogen

Een plat vlak is een veelhoek (driehoek, vierkant, rechthoek …) of een cirkel. Een gebogen vlak heeft geen hoeken. Een bol heeft geen ribben en geen hoekpunten; de punt van een kegel is een hoekpunt.
Voorbeeld
Cilinder: 2 platte vlakken (cirkels)en 1 gebogen vlak
Regel

Prisma's naar hun grondvlak

Een prisma met een grondvlak van n zijden heeft vlakken, 3n ribben en 2n hoekpunten.
Voorbeeld
Vijfhoekig prisma :7 vlakken, 15 ribben, 10 hoekpunten
Regel

Piramides naar hun grondvlak

Een piramide met een grondvlak van n zijden heeft vlakken, 2n ribben en hoekpunten.
Voorbeeld
Vierkante piramide :5 vlakken, 8 ribben, 5 hoekpunten
Regel

De regel van Euler

Voor een ruimtefiguur met platte vlakken geldt: vlakken + hoekpunten − ribben = 2. Gebruik het om een ontbrekend getal te vinden.
F=5V=6E=9
Voorbeeld
Kubus → 12 vlakken en 20 hoekpunten →, dus R = 30
F=6V=8E=12
Definitie

Een uitslag vouwt tot een ruimtefiguur

Een uitslag is de ruimtefiguur opengeknipt en plat neergelegd. De vlakken hangen aan elkaar met ribben. Als je vouwt, komen ribben met dezelfde letter samen.
aabbccddeeffgg
Voorbeeld
Uitslag van een driehoekig prisma:2 driehoeken en 3 rechthoeken
aabbccddee
Regel

De 11 uitslagen van een kubus

Een kubus heeft 11 verschillende uitslagen van 6 vierkanten. Niet elke zes vierkanten vouwen: komen twee vierkanten op hetzelfde vlak, dan is het geen uitslag.
Voorbeeld
Vier vierkanten op een rijmet aan elke kant één vierkantvouwt tot een kubus.
Tip

Tegenover elkaar

In een uitslag van een kubus liggen twee vierkanten met precies één vierkant ertussen in een rij tegenover elkaar. Op een dobbelsteen zijn overstaande vlakken samen 7.
413625
Voorbeeld
Tegenover de 4 zit de
413625413625
Definitie

Bouwplan met getallen

Een kubusbouwsel van boven gezien is een plan van vakjes. Het getal in een vakje zegt hoeveel kubussen daar op elkaar staan. De som van de getallen is het aantal kubussen.
201130011
Voorbeeld
Plan 2 1 0 / 0 3 1 / 1 0 2 → kubussen
210031102
Definitie

Boven-, voor- en zijaanzicht

Het bovenaanzicht laat zien waar torens staan. Het vooraanzicht laat de hoogste toren van elke kolom zien, van links naar rechts. Het zijaanzicht laat de hoogste toren van elke rij zien, voorste rij eerst.
2323
Voorbeeld
Plan 2 1 / 0 3 (achterste rij eerst):vooraanzicht 2, 3zijaanzicht 3, 2
2332
Regel

Van aanzichten naar bouwsel

Drie aanzichten passen vaak bij meer dan één bouwsel. Het meeste: elke toren zo hoog als beide aanzichten toestaan. Het minste: elke kolom en elke rij haalt nog steeds zijn hoogte.
643113
Voorbeeld
Vooraanzicht 2, 1 en zijaanzicht 1, 2:meeste kubussenminste kubussen
532112
Definitie

Isometrisch stippenpapier

Op isometrisch stippenpapier heeft een kubusbouwsel drie soorten lijnen: verticale lijnen en twee schuine soorten, naar rechts en omlaag, naar rechts en omhoog. Elke ribbe die je ziet is een lijn langs de stippen.
Voorbeeld
Eén kubus: 9 lijnen die je ziet(3 verticaal, 3 en 3 schuin)
Definitie

Horizon, oogpunt en verdwijnpunt

In een perspectieftekening is de horizon de lijn op de hoogte van je ogen. Het oogpunt O is het punt van de horizon recht voor je oog. Lijnen die in werkelijkheid evenwijdig zijn maar van je af lopen, komen samen in een verdwijnpunt op de horizon. Je kijkt omlaag naar alles onder de horizon en omhoog naar alles erboven. In “Perspectieftekening van een balk: horizon, oogpunt en verdwijnpunten” laat het tabblad Horizon en punten alle drie zien.
horizonV = OO = eye point, V = vanishing point
Voorbeeld
Het oog is 5 boven de grond en een balk is 4 breed, 3 hoog en 8 diep. De bovenkant van de balk (3) ligt onder de horizon (5), dus je ziet het bovenvlak. Het voorvlak wordt in ware grootte getekend, het achtervlak is zo groot als het voorvlak maal een factor.Het achtervlak is 2 breed. De onderrand ligt 5/2 onder de horizon, de bovenrand 1.
Regel

Éénpunts- en tweepuntsperspectief van een balk

Bij éénpuntsperspectief is het voorvlak evenwijdig aan het tekenvlak: het wordt in ware grootte getekend, verticale ribben blijven verticaal, ribben dwars over de tekening blijven horizontaal en de ribben die van je af lopen komen samen in één verdwijnpunt V, het oogpunt O. Bij tweepuntsperspectief is de balk gedraaid: de ribben naar rechts komen samen in V1 en de ribben naar links in V2, allebei op de horizon met O ertussen; de verticale ribben blijven verticaal. In de applicatie staat het oog 8 voor het tekenvlak; bij een draaiing met liggen de verdwijnpunten rechts en links van O. Probeer het bij de tabbladen Balk, éénpunts en Balk, tweepunts.
horizonV1V2Otwo vanishing points on the horizon
Voorbeeld
Draai de balk zo dat . Dan ligt V1 rechts van O (ongeveer 10,7) en V2 links van O.De hoek is recht, dus het product van de twee afstanden is altijd .
Regel

Het midden van een zijde in een perspectieftekening

Het midden van een zijde wordt niet in het midden getekend: wat verder weg is wordt kleiner getekend, dus de nabije helft lijkt langer dan de verre helft. Om het midden van elke zijde van een rechthoek te vinden teken je de diagonalen; ze snijden elkaar in het middelpunt M. De lijn door M en het verdwijnpunt van één paar zijden (een horizontale lijn als die zijden evenwijdig zijn aan het tekenvlak) snijdt de andere twee zijden in hun middens. Doe hetzelfde voor het andere paar. Het tabblad Middens bouwt dit stap voor stap op.
horizonABDCMKNLPV = O
Voorbeeld
De vloer van de balk gezien vanaf ooghoogte 5: A ligt 5 onder de horizon, D ligt 5/2 eronder. De diagonalen snijden elkaar in M, 10/3 onder de horizon. Het getekende midden van AD ligt onder de horizon, dus M ligt dichter bij de achterkant. De nabije helft van AD is 5/3 lang en de verre helft 5/6: twee keer zo lang, hoewel beide helften in werkelijkheid 4 zijn.
Regel

Een tekening aan de vier regels toetsen

Een perspectieftekening volgt vier regels. Regel 1: verticale ribben worden verticaal getekend. Regel 2: evenwijdige ribben komen samen in één verdwijnpunt (of blijven evenwijdig als ze evenwijdig zijn aan het tekenvlak). Regel 3: de verdwijnpunten liggen op de horizon. Regel 4: hoe verder weg, hoe kleiner. Toets de regels een voor een, aan wat er getekend is. Een tekening kan meer dan één regel schenden: tel ze. In “Controleer een perspectieftekening aan de regels” laat het tabblad Mijn tekening je een fout maken en toont de regels die ze schendt.
horizondrawn parallelV = O
Voorbeeld
Een balk waarvan de ribben die van je af lopen als evenwijdige lijnen zijn getekend. Regel 2 is geschonden: de lijnen komen nooit samen. Regel 4 is geschonden: het achtervlak is even groot als het voorvlak. Regel 1 en 3 kloppen. De tekening schendt dus 2 van de 4 regels.
Regel

Een veelhoek in perspectief: kolommen en rijen

Om een veelhoek op de grond in éénpuntsperspectief te tekenen teken je eerst het raster van zijn plattegrond. De kolommen (de lijnen met = een getal) gaan naar het verdwijnpunt V = O en de rijen (de lijnen met = een getal) blijven horizontaal. Elk hoekpunt ligt waar zijn kolom zijn rij snijdt. Een punt op diepte wordt kleiner getekend met de factor . Typ je eigen hoekpunten in “Perspectieftekening van een veelhoek, en de ruimtefiguur uit zijn aanzichten” bij het tabblad Veelhoek op de grond.
horizonABCDEV = Ocolumns go to V = O, rows stay horizontal
Voorbeeld
Ooghoogte 6. Hoekpunt C (4, 8) ligt 8 diep: de factor is , dus het wordt rechts van O getekend en onder de horizon. Hoekpunt D (0, 24) ligt 24 diep: de factor is , dus het wordt 0 opzij en onder de horizon getekend.
Regel

Een ruimtefiguur beschrijven uit zijn aanzichten

Het bovenaanzicht, het vooraanzicht en het zijaanzicht beschrijven een ruimtefiguur. Het bovenaanzicht toont het grondvlak, een veelhoek: tel zijn zijden. Blijven de zijden in het vooraanzicht en het zijaanzicht verticaal, dan is de figuur een prisma; lopen ze schuin naar een punt, dan is het een piramide. Een prisma heeft vlakken, ribben en hoekpunten, een piramide vlakken, ribben en hoekpunten. De inhoud van een prisma is de oppervlakte van het grondvlak maal de hoogte, van een piramide een derde daarvan. Het tabblad De ruimtefiguur en zijn aanzichten toont de aanzichten naast de tekening.
Voorbeeld
Het bovenaanzicht is een vijfhoek () en de zijden blijven verticaal: een prisma met vlakken, ribben en hoekpunten. Met een grondvlak van 12 en een hoogte van 3 is de inhoud . Een piramide op hetzelfde grondvlak heeft vlakken en de inhoud .
Tip

Verwante onderwerpen

Een snede door een prisma evenwijdig aan het grondvlak geeft weer het grondvlak (doorsnede). Oppervlakte uit een uitslag en de inhoud van een balk komen later bij Oppervlakte en inhoud.
Voorbeeld
Een snede evenwijdig aan het grondvlak:de doorsnede is weer het grondvlak

Oefenen

Hoeveel vlakken, ribben en hoekpunten heeft een kubus? Controleer met de regel van Euler. Makkelijk
Toon de oplossing
6 vierkanten: 6 vlakken
F=6
ribben
E=12
4 boven en 4 onder: 8 hoekpunten
V=8
Antwoord → 6 vlakken, 12 ribben, 8 hoekpunten
Het is altijd 2.
Een vijfhoekig prisma heeft een grondvlak met 5 zijden. Hoeveel vlakken, ribben en hoekpunten? Makkelijk
Toon de oplossing
Vlakken →
F=7
Ribben →
E=15
Hoekpunten →
V=10
Antwoord → 7 vlakken, 15 ribben, 10 hoekpunten
Controle → .
Een piramide heeft 10 ribben. Hoeveel zijden heeft het grondvlak? Middel
Toon de oplossing
Een piramide heeft ribben
, dus
n=5
Antwoord → 5 zijden (een vijfhoekige piramide)
Vlakken en hoekpunten zijn allebei .
Een ruimtefiguur heeft 12 vlakken en 20 hoekpunten. Hoeveel ribben heeft hij? Middel
Toon de oplossing
Euler: vlakken + hoekpunten − ribben = 2
Antwoord → 30 ribben
Dit is een twaalfvlak.
Op een dobbelsteen zijn overstaande vlakken samen 7. Wat zit tegenover de 4? En tegenover de 1? Middel
412??
Toon de oplossing
Tegenover de 4 →
4123?
Tegenover de 1 →
41236
Antwoord → 3 en 6
Overstaande vlakken liggen nooit naast elkaar.
Een doos is 3 cm lang, 4 cm breed en 5 cm hoog. Je plakt lint langs elke ribbe. Hoeveel centimeter lint heb je nodig? Moeilijk
3 cm4 cm5 cm
Toon de oplossing
Een doos heeft 12 ribben: 4 van elke lengte
3 cm4 cm5 cm
Antwoord → 48 cm
Tel niet alleen de 3 ribben die je vooraan ziet.
Een bouwsel heeft het bouwplan 1 1 0 / 0 3 1 / 1 0 2 (achterste rij eerst). Hoeveel kubussen? En hoeveel kubussen vullen een doos van 3 bij 3 bij 3 nog aan? Moeilijk
110031102
Toon de oplossing
Tel de getallen op →
Een volle doos bevat
27
Antwoord → 9 kubussen, 18 erbij
De getallen zijn hoogtes, niet het aantal torens.
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): PYP, MYP 1, MYP 2, MYP 3

Cambridge International: Primary, stage 4, Primary, stage 5, Primary, stage 6, Lower Secondary, stage 7, Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9

Nederland: Groep 5, Groep 6, Groep 7, Groep 8, Klas 1, Vmbo basis (klas 3-4), Vmbo kader (klas 3-4), Vmbo gemengd/theoretisch (klas 3-4), Vwo · Wiskunde C

Turkije (MEB): Klas 4, Klas 5, Klas 6, Klas 7, Klas 8

Engeland (GCSE, A Level): Year 4, Year 5, Year 6, Year 7, Year 8, Year 9

VS (Common Core): Grade 4, Grade 5, Grade 6, Grade 7, Grade 8

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 9 applicaties

Ruimtefiguren: vlakken, ribben en hoekpunten

  • Een kubus, balk, prisma, piramide, cilinder, kegel en bol benoemen
  • Vlakken, ribben en hoekpunten tellen, ook verborgen
  • Vlakke en gebogen oppervlakken kennen
  • De regel van Euler gebruiken: vlakken + hoekpunten − ribben = 2

Uitslagen: vouw een uitslag tot een ruimtefiguur

  • Uitslagen vouwen van een kubus, balk, prisma en piramide
  • De 11 uitslagen van een kubus kennen
  • Het vlak tegenover een gegeven vlak vinden in een uitslag
  • Zelf een uitslag van een kubus tekenen met een wens

Kubusbouwsels: bouwplannen met getallen en aanzichten

  • Een kubusbouwsel bouwen uit een getallenplan
  • Het bovenaanzicht, vooraanzicht en zijaanzicht van een bouwsel vinden
  • Het bouwsel vinden dat bij drie aanzichten past
  • Het minste en meeste aantal kubussen voor dezelfde aanzichten vinden

Isometrisch stippenpapier: teken een kubusbouwsel

  • Een isometrische tekening lezen en het getallenplan vinden
  • De drie soorten lijnen op isometrisch stippenpapier kennen
  • Een kubusbouwsel tekenen op isometrisch stippenpapier
  • Een bouwsel tekenen uit zijn getallenplan

Perspectieftekening van een balk: horizon, oogpunt en verdwijnpunten

  • In een perspectieftekening de horizon, het oogpunt en een verdwijnpunt noemen en zeggen hoeveel verdwijnpunten een balk heeft.
  • Een éénpunts- en een tweepuntstekening van een balk maken en uitrekenen waar het achtervlak en de verdwijnpunten liggen.
  • In een perspectieftekening het midden van elke zijde van een rechthoek vinden met de diagonalen.

Perspectieftekening van een veelhoek, en de ruimtefiguur uit zijn aanzichten

  • Een veelhoek op de grond tekenen in éénpunts- en tweepuntsperspectief met zijn kolommen en rijen.
  • Een prisma of een piramide beschrijven uit het voor-, zij- en bovenaanzicht.
  • Zeggen welke perspectieftekening past bij drie gegeven aanzichten.

Controleer een perspectieftekening aan de regels

  • De vier regels van perspectieftekenen noemen.
  • Een tekening aan de regels toetsen en zeggen hoeveel regels ze schendt.
  • Zeggen wat er veranderd moet worden om een tekening goed te maken.

Ruimtefiguren in het dagelijks leven

  • Rietjes en kleiballetjes tellen om een prisma of piramide te bouwen
  • Weten dat overstaande vlakken van een dobbelsteen samen 7 zijn
  • De 12 ribben van een balk gebruiken voor het lint om een cadeaudoos
  • De ontbrekende blokken uit een volle doos tellen

Bouwpuzzels

  • Een kubusbouwsel bouwen uit zijn drie aanzichten
  • Een bouwsel maken met precies een gegeven aantal kubussen
  • De bouwsels met de meeste en minste kubussen maken