Interactive Lessons

Diziler ve toplamlar

Ders notları

Tanım

Dizi ve genel terim formülü

Dizi, belirli bir sırayla yazılmış sayılar listesidir. Numarası n olan terim ya da biçiminde yazılır. Genel terim formülü, bir terimi numarasından tek işlemle verir; örneğin . İlk numara ya da olabilir: hangisini kastettiğini her zaman söyle. Hesap makinesi tablosu n değerini, terimi, ardışık terimlerin farkını ve şimdiye kadarki toplamı gösterir. Genel terim formülü sekmesinde formülü yazarsın; tabloyu ve noktaların grafiğini okursun.
Örnek
formülünde ile başlarsak terimler 5, 8, 11, 14, 17, … olur ve bulunur. ile başlarsak aynı formül ile başlar; a(10) yine 32 olur, ama artık onuncu değil, on birinci terimdir.
na(n)DifferenceSum15·528313311324414338517355620375
Tanım

Özyinelemeli formül

Özyinelemeli formül, bir terimin kendinden önceki terimden nasıl bulunacağını söyler ve başlangıç değerini verir. Örneğin ve . Adım adım ilerlersin: a(2) için a(1), a(3) için a(2) gerekir. biçimindeki bir kural, önceki terimin r katını alır ve d ekler. ise dizi aritmetik, ise geometriktir. r, −1 ile 1 arasındaysa terimler değerine yaklaşır. Özyinelemeli formül sekmesinde kuralı, önceki terim için p kullanarak yazarsın.
Örnek
ve ile: , sonra , ve bulunur. kuralı ve ile terimler 4, 10, 13, 14,5, 15,25, … olur ve değerine yaklaşır.
24681004.5913.51816na(n)
Kural

Aritmetik dizi

Aritmetik dizide her seferinde aynı d sayısı eklenir: d farkı. Özyinelemeli: . Genel terim, ile başlıyorsa: ; ile başlıyorsa: . İlk terimden a(n) terimine gelmek için (ya da n) adım atılır. Grafiğin noktaları bir doğru üzerindedir. İki yöntem sekmesinde iki formülü yan yana görürsün.
Örnek
İlk terim 7, fark 4: 7, 11, 15, 19, … yani ve . Hangi n için olur? 7 ile 135 arasındaki fark ; adım eder; yani .
12345678010203040na(n)
Kural

Geometrik dizi

Geometrik dizide her seferinde aynı r sayısıyla çarpılır: r oranı. Özyinelemeli: . Genel terim, ile başlıyorsa: ; ile başlıyorsa: . Grafiğin noktaları bir eğri üzerindedir. 0 ile 1 arasındaki oran terimleri küçültür (yüzde olarak azalma), 1 değerinden büyük oran büyütür (yüzde olarak artış), negatif oran ise her seferinde işareti değiştirir.
Örnek
İlk terim 5, oran 3: 5, 15, 45, 135, 405, … ve . Her seferinde yüzde 10 azalma, 0,9 oranı demektir: ile başlayan terimleri 90, 81, 72,9, 65,61, … olur.
123456037575011251500na(n)
Kural

Hangi tür dizi?

Karar vermek için ardışık terimlerin farklarını ve oranlarını hesapla. Tüm farklar eşitse: aritmetik. Tüm oranlar eşitse: geometrik. İkisi de değilse: başka bir tür dizi. Tüm terimler aynıysa ikisi de doğrudur (fark 0, oran 1). Yalnızca ilk çifti değil, her komşu çifti kontrol et. Genel terim formülü sekmesindeki tablo hangi tür olduğunu söyler.
Örnek
3, 7, 11, 15: farklar , ve ; yani dizi aritmetik. 2, 6, 18, 54: oranlar , ve ; yani dizi geometrik. 1, 4, 9, 16: farklar , ve , oranlar , ve : ikisi de değil.
Tanım

Toplam dizisi S(n)

S(n), ilk n terimin toplamıdır: ( ile başlıyorsa toplam a(0) ile başlar). S(1), S(2), S(3), … toplamları kendi başına bir dizi oluşturur: toplam dizisi. Sonraki toplamı bir terim ekleyerek bulursun: ; yani . Toplam dizisi sekmesinde a(n) formülünü yazarsın; terimleri, toplamları ve ikisinin grafiğini görürsün.
Örnek
a(n) = 2n + 1 için terimler 3, 5, 7, 9, 11, … ve toplamlar 3, sonra , , ve olur. Kontrol: .
na(n)DifferenceSum13·325283721549224511235613248
Kural

Aritmetik dizinin toplamı

İlk ve son terimi, ikinci terimle sondan bir önceki terimi ve böyle devam ederek topla: her çiftin toplamı aynıdır. n terim varsa çift vardır; yani . Son terim olur. Terim sayısı tekse ortadaki terim tek başına kalır. Toplam formülleri sekmesinde terimleri toplarsın, formülü kullanırsın ve ikisinin aynı sonucu verdiğini görürsün.
Örnek
Terimler 5, 9, 13, 17, … 41 değerine kadar (ilk terim 5, fark 4, 10 terim): , , … 5 çift var; yani toplam . Formülle: . 3, 5, …, 15 gibi 7 terim olursa ilk ve son terim eder ve bulunur; bu da değeridir (ortadaki terim 9).
5913172125293337414646464646
Kural

Geometrik dizinin toplamı

İlk terimi a(1) = ilk ve oranı r olan (r ≠ 1) geometrik bir dizi için olur. ise her terim ilk terime eşittir ve olur. Formül, çok sayıda terimi toplamaktan seni kurtarır; ama terim terim de toplayabilirsin: ikisi de aynı toplamı verir. Toplam formülleri sekmesinde geometrik türü seç.
Örnek
İlk terim 3, oran 2, 8 terim: . Formülle: ; çünkü . Oran 1 ise 4 değerinden altı terim verir. Oran 0,5 ise 5 terim için bulunur.
Tanım

Sigma gösterimi

Σ (sigma) işareti toplamak demektir. Altında k değerinin ilk değeri, üstünde son değeri, arkasında k cinsinden ifade durur. Terim sayısı, üst sınır − alt sınır + 1 olur. Aynı toplam, ifadeyi değiştirirsen başka sınırlarla da yazılabilir. Sigma gösterimi sekmesinde ifadeyi ve sınırları yazarsın; terimlerin açık yazılışını görürsün.
Örnek
: terim sayısı . k, 0 ile 4 arasında giderse aynı toplam olur: ve terim sayısı . Bir örnek daha: ve terim sayısı .
Σ5k = 1(2k + 1)3 + 5 + 7 + 9 + 11 = 35
Kural

Birikim planı: özyinelemeli formül

Bir birikim planında her dönem tutar faiz kadar artar ve yeni bir tutar yatırılır. Yüzde p faizde tutar ile çarpılır: . Yatırılan: . Tutarın geri kalanı faizdir. Birikim planı sekmesinde başlangıç tutarını, yatırılan tutarı, faizi ve dönem sayısını seçersin; tabloyu ve grafiği görürsün.
Örnek
Başlangıç 1 000 euro, faiz yüzde 5 (oran 1,05) ve her yıl 200 euro yatırılıyor: , sonra ve bulunur. 3 yıl sonra 1 600 euro yatırılmıştır ; yani faiz olur.
nAmountPaid inInterest01000100001125012005021512.51400112.531788.131600188.1342077.531800277.5352381.412000381.41
Püf noktası

İki plan ve hedef toplam

Aritmetik A planını (her seferinde aynı tutar) geometrik B planıyla (her seferinde bir yüzde) bir tabloda karşılaştır: B ne zaman öne geçer? Bunu İki plan sekmesinde yaparsın. Hedef toplamda S(n) değeri en az hedef kadar olan en küçük n değerini ararsın: toplam formülünü dene (Hedef toplam).
Örnek
A planı: 500, haftada 100 ekleniyor. B planı: 50, her hafta iki katı. 4. hafta: A 900, B 800. 5. hafta: A için , B için ; B, 5. haftadan itibaren öndedir. Hedef: 1. sırada 20 koltuk, sonraki her sırada 2 fazla, en az 400. yetmez; yeter: sıra.
012345045090013501800weekAmount
Dikkat!

Sık yapılan hatalar

Terimleri değil adımları say: ilk terimden n numaralı terime ile başlıyorsa , ile başlıyorsa n adım vardır. ile başlıyorsa a(3) dördüncü terimdir. Geometrik dizide üs (ya da n) olur, değil. Toplamda 2 ile bölmeyi unutma; d ile r değerlerini karıştırma.
Örnek
İlk terim 7, fark 4. ile başlıyorsa: (9 adım). ile başlıyorsa ilk terim olur; yani (10 adım).
Püf noktası

Formül yazma, tuşlar ve gizlilik

Genel terim formülünü n cinsinden yaz; örneğin 2n+3, 5*2^n ya da (n-1)^2. Üs için ^ işaretini, ondalık için nokta ya da virgül kullan. Sigma ifadesinde k harfi, özyinelemeli kuralda önceki terim için p harfi kullanılır. Formül okunamazsa uygulama bunu söyler. Durumlar ve sayılar uydurulmuştur ve özgündür. Yazdığın her şey tarayıcında kontrol edilir; hiçbir şey kaydedilmez ya da bir yere gönderilmez. Her sayı kutusu, seçenek ve düğme klavyeyle çalışır: Tab bir sonrakine geçer, Enter ya da boşluk tuşu ona basar.
Örnek
3n+2 yazıp ile başlarsan terimleri 5, 8, 11, 14, 17, … olan bir tablo çıkar; başlangıç değeri 6 olan p+5 kuralı 6, 11, 16, 21, … verir (, sonra her seferinde 5 eklenir).
Kural

Dengelenen bir seri: kısmi toplamlar ve ortak çarpan

Seri, bir dizinin terimlerinin toplamıdır; kısmi toplamlar S(n), ilk n terimin toplamlarıdır. İlk terimi a, ortak çarpanı r olan bir geometrik seri, |r| < 1 iken a : (1 − r) sayısında dengelenir: terimler gitgide küçülür. |r| 1 ya da daha büyükse toplamlar hiç dengelenmez. Aritmetik bir seri ancak her terim 0 ise dengelenir. Geometrik seri sekmesinde a ve r değerlerini seçer, toplamları ve limit çizgisini görürsün.
Örnek
12 + 6 + 3 + … serisinde a = 12 ve r = 1/2 olduğundan toplamlar 12 : (1 − 1/2) = 24 sayısında dengelenir. 5 terimden sonra S(5) = 23,25 ve 24 ile fark 24 − 23,25 = 0,75 olur. a = 3 ve r = 2 ile 3, 9, 21, … toplamları sınırsız büyür.
1234567806.51319.52624nS(n)

Alıştırmalar

Bir dizinin genel terim formülü ve ile başlıyor. a(12) kaçtır? Kolay
Çözümü göster
Formülde n yerine 12 yaz.
.
.
Başlangıcı kontrol et: ve ; yani fark 4.
Bir dizi ile başlıyor ve sonraki her terim öncekinden 5 fazla: . a(8) kaçtır? Kolay
Çözümü göster
Adım adım ilerle: 11, 16, 21, … her seferinde 5 eklenir.
a(1) teriminden a(8) terimine 7 adım vardır ve her adım 5 eder: .
.
Adım sayısı olur, 8 değil.
5, 10, 20, 40, 80, … dizisine bak. Hangi türden bir dizi ve a(7) kaçtır ( ile başlıyor)? Kolay
Çözümü göster
Farklar 5, 10, 20, 40: eşit değil. Oranlar , , , : hepsi eşit; yani dizi oranı 2 olan bir geometrik dizi.
Genel terim formülü olur. Üslü ifade .
.
Oranı 2 olan bir geometrik dizi; .
İlk terimden yedinci terime 6 adım vardır; yani üs 6 olur, 7 değil.
Bir aritmetik dizinin ilk terimi 12, farkı 3 ve 15 terimi var. Tüm terimlerin toplamı kaçtır? Orta
Çözümü göster
Son terimi bul: .
İlk ve son terimin toplamı .
.
Toplam 495.
Son terim için adım gerekir (her adım 3), 15 adım değil.
Bir geometrik dizinin ilk terimi 2, oranı 3. İlk 7 terimin toplamı kaçtır? Orta
Çözümü göster
formülünü ilk = 2, ve için kullan.
Üslü ifade .
.
Toplam 2 186.
Toplayarak kontrol et: (son terim ).
toplamını hesapla. Orta
Çözümü göster
Terimleri say: .
İlk terim () ve son terim () .
Terimler farkı 2 olan bir aritmetik dizi oluşturur; yani .
Toplam 77.
terim sayma: iki sınır da toplamın parçasıdır.
Bir tasarruf hesabı 2 000 euro ile başlıyor. Her yıl tutar yüzde 4 artıyor, sonra 150 euro ekleniyor: ve . a(3) kaçtır (iki ondalık basamağa yuvarla) ve bunun ne kadarı faizdir? Zor
Çözümü göster
Yılları tek tek hesapla: .
.
.
Yatırılan: ; yani faiz .
euro; bunun 267,97 euroluk kısmı faizdir.
Yuvarlamayı yalnızca en sonda yap: her yıldan sonra yuvarlama.
A planı 200 euro ile başlar ve her hafta 60 euro ekler. B planı 10 euro ile başlar ve her hafta iki katına çıkar. Hangi haftada (başlangıç: hafta 0) B ilk kez A planından fazla olur? Zor
Çözümü göster
A planı aritmetik: . B planı geometrik: . İkisinin tablosunu yap.
4. hafta: A planında , B planında var. 5. hafta: A planında 500, B planında 320 var.
6. hafta: A planında , B planında var: B ilk kez öndedir.
6. haftada.
Bundan sonra B önde kalır: 7. haftada A planında 620, B planında 1 280; 8. haftada A planında 680, B planında 2 560 var.
Noor 1. yılda 500 euro biriktiriyor. Sonraki her yıl bir önceki yıldan 50 euro fazla biriktiriyor. Kaç yıl sonra toplam en az 10 000 euro biriktirmiş olur? Zor
Çözümü göster
Tutarlar bir aritmetik dizi oluşturur (ilk terim 500, fark 50); yani .
dene: . Bu 10 000 değerinden küçük.
dene: . Bu en az 10 000.
13 yıl sonra.
13. yılda euro biriktirir; toplam 9 300 değerinden 10 400 değerine çıkar.
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5, Diploma, 1. yıl, Diploma, 2. yıl

Cambridge International: AS Level, A Level

Hollanda: Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik C

Türkiye (MEB): 11. sınıf, 12. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 12 (A Level), Year 13 (A Level)

ABD (Common Core): Algebra 2, Precalculus

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 4 uygulama

Genel terim ve özyinelemeli formüller, tablo ve grafik

  • Bir formülden aritmetik, geometrik ve diğer dizileri ayırt etme
  • 0 ya da 1 ile başlamanın terimleri nasıl değiştirdiğini görme
  • Bir dizinin özyinelemeli ve genel terim formülünü yazma

Toplam dizileri, toplamlar ve sigma

  • S(n) − S(n − 1) farkının a(n) terimi olduğunu görme
  • Aritmetik ya da geometrik diziyi formülle toplama
  • Sigma işaretli bir ifadeyi okuma

Birikim, planlar ve hedefler

  • Faizli ve para yatırmalı bir birikim planını özyinelemeli formülle yazma
  • Sabit miktar eklemeyi yüzde artışla karşılaştırma
  • S(n) toplamının hedefe ulaştığı en küçük n değerini bulma

Dengelenen seriler: kısmi toplamlar ve ortak çarpan

  • Ortak çarpandan kısmi toplamların dengelenip dengelenmediğini belirleme
  • |r| < 1 iken a ÷ (1 − r) sınırını hesaplama
  • Aritmetik bir serinin neden hiç dengelenmediğini açıklama