Een normaal verdeelde variabele X heeft een klokvormige, symmetrische kromme. Twee getallen leggen die vast: het gemiddeldeμ (het midden) en de standaardafwijkingσ (de spreiding). We schrijven X∼N(μ;σ2); het tweede getal is de variantie σ2.
Voorbeeld
De lengtes van volwassenen in een stad hebben gemiddelde 170 cm en standaardafwijking 8 cm.X∼N(170;82): de kromme is het hoogst bij 170 en loopt aan beide kanten af; de meeste mensen zitten binnen 16 cm van het gemiddelde.
Definitie
Symmetrie en oppervlakte 1
De kromme is symmetrisch om x=μ: het gemiddelde, de mediaan en de modus zijn alle drie gelijk aan μ en de helft van de waarden ligt aan elke kant. De totale oppervlakte onder de kromme is 1 (de totale kans), welke μ en σ ook gelden.
Voorbeeld
Lengtes, X∼N(170;82): P(X<170)=0,5.162 en 178 liggen allebei 8 cm van het gemiddelde, dus P(X<162)=P(X>178)≈0,1587.
Regel
Het gemiddelde verschuift, de spreiding rekt
Een andere μverschuift de kromme langs de as; de vorm blijft. Een grotere σrekt hem uit: breder en lager. De oppervlakte blijft 1, dus de hoogte van de top is f(μ)=σ2π1.
Voorbeeld
N(100;152) heeft topwaarde 152π1≈0,0266.Bij σ=30 (oranje) is de kromme twee keer zo breed en de top half zo hoog: ≈0,0133.
Regel
Buigpunten bij μ ± σ
In het midden buigt de kromme naar beneden, in de staarten naar boven. Bij de twee buigpuntenx=μ−σ en x=μ+σ verandert de kromming. Zo kun je σ aflezen uit een tekening: het is de afstand van het midden tot waar de kromme de andere kant op gaat buigen.
Voorbeeld
N(60;52) buigt bij 55 en 65.Daar is de hoogte de topwaarde keer e−1/2: f(55)=f(65)=0,0798⋅0,6065≈0,0484.
Regel
De vuistregel 68 – 95 – 99,7
Bij een normale verdeling ligt ongeveer 68% van de waarden binnen één standaardafwijking van het gemiddelde, ongeveer 95% binnen twee en ongeveer 99,7% binnen drie. Verder dan μ±3σ ligt bijna niets.
Voorbeeld
Lengtes, N(170;82):tussen 162 en 178 ongeveer 68%; tussen 154 en 186 ongeveer 95%; tussen 146 en 194 ongeveer 99,7%.Van 1000 mensen zitten er ongeveer 950 tussen 154 en 186 en ongeveer 50 erbuiten.
Tip
De exacte percentages
De vuistregel is afgerond. De exacte percentages zijn 68,27%, 95,45% en 99,73%. Voor precies 95% heb je 1,96 standaardafwijkingen nodig, niet 2; voor 99% is het 2,576.
Voorbeeld
Binnen twee standaardafwijkingen ligt 0,9545, dus van 1000 mensen gemiddeld 954,5 en niet precies 950.En P(−1,96<Z<1,96)≈0,95: daar komt de 1,96 vandaan.
Definitie
Een normale kromme passen bij gegevens
Neem het gemiddeldexˉ van de gegevens als μ en de standaardafwijkings als σ. De kromme N(xˉ;s2) volgt dan de toppen van het histogram.
Voorbeeld
Twaalf lengtes (cm): 160,163,165,167,168,169,171,172,173,175,177,180.Som 2040, dus xˉ=2040/12=170. Gekwadrateerde afstanden: 376, dus s2=376/11≈34,18, s≈5,85.
Regel
Steekproef of hele groep: n − 1 of n
Er zijn twee standaardafwijkingen. Voor een steekproef uit een grotere groep deel je door n−1: s=n−1∑(x−xˉ)2. Voor de hele groep deel je door n: σ=n∑(x−μ)2. Bij een grote n zijn ze bijna gelijk.
Voorbeeld
De twaalf lengtes als steekproef: s=376/11≈5,85.Als hele groep: σ=376/12≈5,60.Bij n=100 verschillen ze maar ongeveer 0,5%.
Tip
Controleer de pasvorm met de banden
Tel hoeveel waarden binnen één en binnen twee standaardafwijkingen van het gemiddelde liggen. Bij gegevens uit een normale verdeling is dat ongeveer 68% en ongeveer 95%. Wijken de aandelen sterk af, of is het histogram duidelijk scheef, twijfel dan aan het model.
Voorbeeld
De twaalf lengtes, xˉ=170, s=5,85:binnen één standaardafwijking (164,15 tot 175,85) liggen 8 van de 12 waarden, dat is 67% (regel: 68%);binnen twee alle 12, dat is 100% (regel: 95%). De pasvorm is goed.
Let op!
Wanneer een normaal model niet past
Gebruik geen normale kromme als de gegevens duidelijk scheef zijn, twee pieken hebben, tegen een harde grens aanlopen die de kromme zou overschrijden, of te weinig zijn om te oordelen. Een snelle test: xˉ−2s mag niet onder een harde grens zoals 0 komen.
Voorbeeld
Twaalf reactietijden (s): 0,18,0,19,0,20,0,21,0,22,0,23,0,25,0,28,0,33,0,41,0,55,0,72.Gemiddelde 0,31, s≈0,17, dus xˉ−2s≈−0,02: onder 0, maar een tijd kan niet negatief zijn. De mediaan 0,24 ligt onder het gemiddelde: scheef naar rechts. Een normaal model past niet.
Definitie
Een continue variabele: kans is oppervlakte
Een continue variabele, zoals een lengte, kan elke waarde in een interval aannemen. De kans dat X tussen a en b ligt, is de oppervlakte onder de kromme van a tot b: P(a<X<b).
Voorbeeld
Lengtes, X∼N(170;82): de oppervlakte tussen 165 en 175 is P(165<X<175)≈0,4680.Dus ongeveer 47% van de mensen is tussen 165 en 175 cm.
Regel
Eén waarde heeft kans 0
Voor een continue variabele is P(X=a)=0: één waarde heeft geen breedte, dus geen oppervlakte. Daarom is P(X<a)=P(X≤a) en P(X>a)=P(X≥a): de eindpunten maken niet uit. Bij een discrete variabele, zoals een binomiale, wel.
Voorbeeld
X∼N(170;82): P(X≤178)=P(X<178)≈0,8413.Maar X∼B(10;0,5): P(X≤5)≈0,6230 en P(X<5)≈0,3770; de waarde 5 zelf heeft kans 0,2461.
Regel
Vier soorten oppervlakte
Een normale kans is een van vier oppervlakten: linkerstaartP(X<a), rechterstaartP(X>a)=1−P(X<a), tussenP(a<X<b) en twee staartenP(X<a)+P(X>b)=1−P(a<X<b). Teken eerst de kromme.
Voorbeeld
Een toetsscore heeft X∼N(100;152).P(X<115)≈0,8413, P(X>115)≈0,1587, P(85<X<130)≈0,8186 en de twee staarten P(X<85)+P(X>130)=1−0,8186≈0,1814.
Regel
De rekenmachineregel
Een grafische rekenmachine geeft de oppervlakte direct (ondergrens, bovengrens, gemiddelde, standaardafwijking): TInormalcdf, CasioNormCD (daar staat de standaardafwijking vóór het gemiddelde). Open einde: -1E99 of 1E99.
Voorbeeld
X∼N(100;152) en P(X<115):TI normalcdf(-1E99; 115; 100; 15), Casio NormCD(-1E99; 115; 15; 100); het antwoord is 0,8413.P(X>115): normalcdf(115; 1E99; 100; 15) geeft 0,1587.
Regel
Standaardiseren: z en Φ
Elke normale kromme wordt de standaardnormale kromme N(0;1) als je standaardiseert: Z=σX−μ. Dan is P(X<a)=Φ(z) met z=σa−μ, waarbij Φ(z)=P(Z<z) de oppervlakte van de standaardnormale kromme links van z is.
Voorbeeld
X∼N(100;152), P(X<115): z=15115−100=1, dus P(X<115)=Φ(1)≈0,8413.Dezelfde oppervlakte, alleen de as is veranderd: onder de x-as staat de z-as.
Definitie
De z-score
De z-scorez=σx−μ zegt hoeveel standaardafwijkingen x van het gemiddelde ligt: positief erboven, negatief eronder. Terug: x=μ+zσ.
Voorbeeld
X∼N(100;152): x=130 heeft z=15130−100=2, twee standaardafwijkingen boven het gemiddelde.En z=−1,4 hoort bij x=100+(−1,4)⋅15=79.
Definitie
De tabel van Φ(z)
Een tabel geeft Φ(z)=P(Z<z) op 4 decimalen voor z=0,00,0,01,0,02,…. Zoek de rij van z op één decimaal en de kolom van de tweede decimaal; het getal waar ze samenkomen is Φ(z).
Voorbeeld
Φ(1,26): rij 1,2, kolom 0,06: Φ(1,26)≈0,8962.
Regel
Negatieve z en de symmetrieregel
De tabel heeft alleen z≥0. Voor een negatieve z gebruik je de symmetrie: Φ(−z)=1−Φ(z). Verder P(Z>z)=1−Φ(z) en P(a<Z<b)=Φ(b)−Φ(a).
Voorbeeld
P(Z<−1,26)=1−0,8962=0,1038, en P(Z>1,26) is hetzelfde door de spiegeling.Voor N(100;152) is dat P(X<81,1), want 100−1,26⋅15=81,1.Tussen: P(0,5<Z<1,5)=0,9332−0,6915=0,2417.
Let op!
Het laatste cijfer kan verschillen
Elk getal in de tabel is afgerond op 4 decimalen. Een uitkomst die uit twee getallen is opgebouwd, kan daarom in het laatste cijfer van de rekenmachinewaarde verschillen. Beide zijn goed binnen die nauwkeurigheid: geef 4 decimalen en rond niet verder af.
Sommige formuleboekjes (zoals het MF19 van Cambridge 9709) geven Φ(z) voor twee decimalen van z en een ADD-blok voor de derde decimaal. Neem het getal bij de eerste twee decimalen en tel het getal van de derde decimaal uit het ADD-blok erbij op (in eenheden van 0,0001).
Voorbeeld
Φ(1,264): het getal bij 1,26 is 0,8962; in rij 1,2 telt de derde decimaal 4 er 7 bij op (dat is 0,0007).Φ(1,264)≈0,8962+0,0007=0,8969.Waar de 7 vandaan komt: van z=1,2 tot 1,3 stijgt het getal 0,9032−0,8849=0,0183; de derde decimaal 4 is 0,04 van die stap: 0,0183⋅0,04=0,000732≈0,0007.
Regel
Twee staarten en de kritieke waarden
P(∣Z∣>z)=2(1−Φ(z)) is de oppervlakte van beide staarten samen. De waarden die je het vaakst tegenkomt: z=1,645 laat 10% over in de twee staarten, z=1,96 laat 5% over en z=2,576 laat 1% over.
Voorbeeld
P(∣Z∣>1,96)≈0,05: 2,5% in elke staart.Voor N(100;152): P(∣X−100∣>30)=2(1−Φ(2))≈0,0455, hetzelfde als P(X<70)+P(X>130).
Regel
Vergelijken met z-scores
Waarden op verschillende schalen kun je niet rechtstreeks vergelijken. Standaardiseer ze allebei: de grotere z is de betere positie binnen de eigen groep. Een z-score vergelijkt de relatieve positie, niet de grootte.
Voorbeeld
A scoort 650 op een toets met gemiddelde 500 en standaardafwijking 100: z=1,5.B scoort 28 op een toets met gemiddelde 21 en standaardafwijking 5: z=1,4.A staat hoger: 93,3% van de groep van A scoorde lager, tegen 91,9% bij B.
Definitie
Percentielrang en de waarde bij een percentiel
De percentielrang van x is het aandeel van de waarden eronder: Φ(z)⋅100%. Andersom is de waarde bij het p-de percentiel x=μ+zpσ met Φ(zp)=p/100. Een percentiel is geen percentage goede antwoorden.
Voorbeeld
z=1,5 geeft Φ(1,5)≈0,9332: het 93e percentiel (93,3% ligt eronder).Het 90e percentiel van N(100;152): z=1,2816, dus x=100+1,2816⋅15≈119,2.Een cijfer 72 op een toets met gemiddelde 75 en standaardafwijking 10 heeft z=−0,3: slechts 38,2% van de groep zit lager, hoewel 72% goed is.
Definitie
De inverse normale verdeling
De inverse normale verdeling gaat van een oppervlakte naar een grens: gegeven P(X<a)=q, vind a. Een rekenmachine doet dat in één regel (invNorm bij TI, InvN bij Casio). Met een tabel lees je Φ(z)=q omgekeerd af en gebruik je a=μ+zσ.
Voorbeeld
X∼N(100;152) en P(X<a)=0,9.Tabel: Φ(z)=0,9 geeft z≈1,2816, dus a=100+1,2816⋅15≈119,22.Rekenmachine: invNorm(0,9; 100; 15) geeft 119,22. Controle: P(X<119,22)=0,9.
Regel
Inverse: links, rechts en midden
De inverse normale verdeling heeft altijd de linkeroppervlakte nodig. Rechterstaart P(X>a)=q: gebruik de linkeroppervlakte 1−q. Midden P(a<X<b)=q, symmetrisch om μ: elke staart bevat 21−q, dus b heeft linkeroppervlakte 21+q en a=2μ−b.
Voorbeeld
Lengtes, N(170;82).De langste 10%: linkeroppervlakte 0,9, z=1,2816, a=170+1,2816⋅8≈180,25 cm.Het middelste 90%: linkeroppervlakte 0,95, z=1,645, dus 170±1,645⋅8: van 156,84 tot 183,16 cm.In de tabel ligt 0,9 tussen 0,8997 (z=1,28) en 0,9015 (z=1,29).
Regel
Eén onbekende: μ of σ
Is μ of σ onbekend, dan legt één voorwaarde één onbekende vast. Maak van P(X<a)=q met de inverse normale verdeling een z-waarde en los dan a=μ+zσ op naar de onbekende: μ=a−zσ of σ=za−μ.
Voorbeeld
σ=10 en P(X<40)=0,2: de linkeroppervlakte 0,2 geeft z=−0,8416, dus μ=40−(−0,8416)⋅10≈48,42.Is in plaats daarvan μ=50 bekend: σ=−0,841640−50≈11,88.
Regel
Twee onbekenden: twee vergelijkingen
Twee voorwaarden geven twee vergelijkingen a=μ+z1σ en b=μ+z2σ. Trek ze van elkaar af: σ=z2−z1b−a, daarna μ=a−z1σ. Controleer altijd door de antwoorden terug te zetten in de twee voorwaarden.
Voorbeeld
P(X<40)=0,2 en P(X<55)=0,9.z1=−0,8416 en z2=1,2816, dus σ=1,2816+0,841655−40=2,123215≈7,065.μ=40+0,8416⋅7,065≈45,95. Controle: P(X<40)=0,2 en P(X<55)=0,9.
Regel
Het middeninterval: 1,96σ of 2σ
Het middeninterval dat een aandeel q bevat is μ±cσ, waarbij c de z met linkeroppervlakte 21+q is: c=1,645 voor 90%, 1,96 voor 95%, 2,576 voor 99%. De “twee sigma” van de vuistregel is een afgeronde 1,96: het bevat 95,45%.
Voorbeeld
N(100;152), het middelste 95%: 100±1,96⋅15=100±29,4, van 70,6 tot 129,4.Met “twee sigma” is het interval 70 tot 130, dat 0,9545 bevat.
Definitie
De normale benadering van de binomiale verdeling
Bij een grote n vormen de staven van B(n,p) een klok. De normale kromme met hetzelfde gemiddelde en dezelfde variantie sluit daarop aan: B(n,p)≈N(np;npq) met q=1−p. De standaardafwijking is npq.
Voorbeeld
X∼B(100;0,4): het gemiddelde is np=100⋅0,4=40, de variantie npq=100⋅0,4⋅0,6=24, de standaardafwijking 24≈4,899.Gebruik dus N(40;24).
Regel
Wanneer is de benadering goed?
De staven mogen niet scheef zijn: np en nq allebei minstens 5 (neem 10 voor de zekerheid). Anders is de fout groot en gebruik je de exacte binomiale verdeling. Een maat is het grootste verschil tussen de exacte en de benaderde P(X≤k) over alle k.
Voorbeeld
B(100;0,4): np=40 en nq=60, allebei groot: de grootste fout is maar 0,0027.B(30;0,05): np=1,5 en nq=28,5: de eerste is kleiner dan 5, de grootste fout is 0,0535, twintig keer zo groot. Gebruik hier de exacte binomiale verdeling.
Regel
De continuïteitscorrectie
De staaf van k loopt van k−0,5 tot k+0,5. Dus wordt P(X≤k) benaderd door de normale oppervlakte links van k+0,5, niet links van k. De extra halve-eenheidsstrook is wat de continuïteitscorrectie toevoegt.
Schrijf de gebeurtenis eerst met ≤ of ≥ (X<k is X≤k−1, X>k is X≥k+1). De gecorrigeerde grens ligt een halve eenheid buiten de laatste waarde die meedoet: X≤k: tot k+0,5; X≥k: vanaf k−0,5; X=k: k−0,5 tot k+0,5; a≤X≤b: a−0,5 tot b+0,5.
Voorbeeld
B(100;0,4), N(40;24):P(X>45)=P(X≥46): vanaf 45,5: exact 0,1311, normaal 0,1308.P(38≤X≤42): 37,5 tot 42,5: exact 0,3899, normaal 0,3902.Een veelgemaakte fout: P(X<45)=P(X≤44) vraagt 44,5 (normaal 0,8208, exact 0,8211); 45,5 geeft 0,8692, en dat is P(X≤45).
Regel
Een lineaire functie van een normale variabele
Als X∼N(μ;σ2), dan is aX+b weer normaal, met gemiddelde aμ+b en standaardafwijking ∣a∣σ (variantie a2σ2). De klok wordt verschoven en uitgerekt, maar nooit vervormd.
Voorbeeld
Een temperatuur in °C is X∼N(20;32). In °F is het F=1,8X+32: gemiddelde 1,8⋅20+32=68, standaardafwijking 1,8⋅3=5,4, dus F∼N(68;5,42).P(F>75): z=5,475−68≈1,296, dus ≈0,0974; hetzelfde als P(X>23,89).
Regel
Sommen van onafhankelijke normale variabelen
Als X en Y onafhankelijk en normaal zijn, dan is X+Y normaal met gemiddelde μX+μY en variantie σX2+σY2. In het algemeen heeft aX+bY gemiddelde aμX+bμY en variantie a2σX2+b2σY2.
Voorbeeld
X∼N(5;22) en Y∼N(3;1,52) zijn onafhankelijk.Gemiddelde 5+3=8, variantie 4+2,25=6,25, dus X+Y∼N(8;2,52).P(X+Y<10)=Φ(2,510−8)=Φ(0,8)≈0,7881.
Let op!
Varianties tellen op, standaardafwijkingen niet
Tel de varianties op, nooit de standaardafwijkingen. Bij een verschil X−Y worden de varianties ook opgeteld: σX2+σY2, terwijl het gemiddelde μX−μY is. Een verschil heeft nooit minder spreiding dan zijn delen.
Voorbeeld
Dezelfde X en Y: de standaardafwijking van X+Y is 2,5, niet 2+1,5=3,5. Met 3,5 vind je P(X+Y<10)≈0,7161 in plaats van 0,7881.X−Y∼N(2;2,52), dus P(X<Y)=P(X−Y<0)=Φ(−0,8)≈0,2119.
Tip
Welk model past?
Controleer de situatie voordat je rekent. Binomiaal: een vast aantal onafhankelijke pogingen, succes of mislukking, elke keer dezelfde kans. Normaal: een meting of een som die symmetrisch is, één piek heeft en geen harde grens. Een binomiale verdeling met np en nq minstens 5 is allebei.
Voorbeeld
Kop in 50 worpen met een munt: binomiaal, en np=nq=25, dus ook bijna normaal.Wachttijd op een bus: niet normaal (scheef, harde grens bij 0).Een geraden toets van 20 vragen met 4 keuzes: binomiaal met np=5 en nq=15, net op de grens; de grootste fout van de benadering is 0,0167.Lengtes van volwassenen: normaal.
Tip
Dagelijks leven: lengtes
Lees de woorden: “de langste 10%” is een rechterstaart en vraagt de inverse normale verdeling; “groter dan een deur” is een oppervlakte van de rechterstaart; “tussen twee lengtes” is een oppervlakte ertussen. Geef het antwoord in een zin met eenheid.
Voorbeeld
Lengtes, N(170;82).De langste 10% begint bij 180,25 cm (linkeroppervlakte 0,9).Groter dan een deur van 190 cm: z=2,5, P(X>190)≈0,0062: ongeveer 0,62% van de mensen.
Tip
Dagelijks leven: de vulmachine
Een machine vult flessen met een ingesteld gemiddelde en een spreiding σ. Het aandeel onder het etiketvolume is een linkerstaart. Om hooguit een aandeel q onder het etiket te houden, verhoog je het ingestelde gemiddelde tot μ=etiket+zσ, of verklein je σ.
Voorbeeld
Etiket 500 ml, σ=4 ml. Bij gemiddelde 502: z=−0,5 en P(X<500)≈0,3085, ongeveer 31% onder het etiket.Voor hooguit 2,5% eronder: μ=500+1,96⋅4=507,84 ml. Bij σ=2 is het 503,92 ml.
Tip
Dagelijks leven: toetscijfers
De percentielrang van een cijfer is Φ(z)⋅100%; een cijfer bij een gegeven percentiel vraagt de inverse normale verdeling; een slaagcijfer geeft het aandeel dat slaagt als rechterstaart.
Voorbeeld
Cijfers N(62;122).Cijfer 80: z=1,5, percentielrang 93,3.Het 85e percentiel: 62+1,0364⋅12≈74,44.Slaagcijfer 55: z=−0,5833 en P(X≥55)≈0,7202: ongeveer 72% slaagt.
Tip
Dagelijks leven: tolerantie van een as
Een onderdeel is goed als zijn maat in de tolerantieband μ±t ligt. Het aandeel erbuiten zijn twee staarten: 2(1−Φ(t/σ)). Voor hooguit een aandeel q erbuiten kies je σ met t/σ=z, waarbij z linkeroppervlakte 1−q/2 heeft.
Voorbeeld
Een as met nominale diameter 20 mm, σ=0,02 mm, tolerantie ±0,03 mm: z=1,5 en het aandeel erbuiten is 2(1−Φ(1,5))≈0,1336, ongeveer 13%.Voor hooguit 1% erbuiten: z=2,576, dus σ≤2,5760,03≈0,0116 mm. Controle: σ=0,0116 geeft 0,0097.
Tip
Welke opleiding vraagt wat
Cambridge 9709: de normale verdeling met tabellen (Paper 5), de benadering met continuïteitscorrectie, sommen van normale variabelen (Paper 6). UK A level (DfE, Edexcel, AQA): de normale verdeling als model en de keuze van de verdeling. IB (AA, AI): kromme, standaardiseren, inverse normale verdeling, onbekend gemiddelde of onbekende standaardafwijking; sommen van normale variabelen bij AI HL. AP Statistics: z-scores, de empirische regel, oppervlakten en intervallen. Common Core: een normale kromme passen bij gegevens. Nederland: de drie vuistregels (wiskunde A havo), de standaardnormale verdeling (wiskunde D vwo).
Voorbeeld
Een typische examenvraag: X∼N(50;82); bereken P(X>62) en de waarde a met P(X<a)=0,95.z=862−50=1,5, dus P(X>62)=1−0,9332=0,0668; en a=50+1,645⋅8=63,16.
Oefenen
Lengtes in een dorp: X∼N(172;72) (cm). Geef het gemiddelde, de standaardafwijking, de twee buigpunten en P(X<172). Makkelijk
Toon de oplossing
Gemiddelde μ=172, standaardafwijking σ=7 (de variantie is 72=49).
De buigpunten liggen bij μ±σ: 165 en 179.
Door symmetrie ligt de helft van de oppervlakte links: P(X<172)=0,5.
Gemiddelde 172, standaardafwijking 7, buigpunten bij 165 en 179, P(X<172)=0,5
Controle → 165 en 179 liggen allebei 7 van 172.
De cijfers van een toets zijn X∼N(70;62). Gebruik de vuistregel: tussen welke cijfers ligt ongeveer 95% van de leerlingen? Welk aandeel scoort ongeveer meer dan 88? Makkelijk
Toon de oplossing
Ongeveer 95% ligt binnen 2 standaardafwijkingen: 70±12, van 58 tot 82.
Ongeveer 99,7% ligt binnen 3: 70±18, van 52 tot 88. Dus 0,3% ligt erbuiten en de helft ervan, ongeveer 0,15%, boven 88.
Van 58 tot 82; ongeveer 0,15% scoort boven 88
Controle → de exacte waarde is P(X>88)≈0,0013, ongeveer 0,13%: dicht bij de vuistregel.
X∼N(65;82). Bepaal de z-score van x=77 en de waarde x met z=−0,5. Makkelijk
Toon de oplossing
z=σx−μ=877−65=812=1,5.
x=μ+zσ=65+(−0,5)⋅8=65−4=61.
z=1,5 en x=61
Controle → 77 ligt 1,5 standaardafwijkingen (12) boven 65; een negatieve z geeft een waarde onder het gemiddelde.
X∼N(50;82). Bepaal P(X<62) met de tabel van Φ(z). Makkelijk
Toon de oplossing
Standaardiseer: z=862−50=1,5.
In de tabel: rij 1,5, kolom 0,00: Φ(1,5)=0,9332.
Dus P(X<62)=Φ(1,5)≈0,9332. (De losse waarde 62 heeft kans 0, dus < of ≤ geeft hetzelfde.)
P(X<62)≈0,9332
Controle → 62 ligt boven het gemiddelde 50, dus het antwoord is groter dan 0,5.
Gebruik de tabel van Φ(z): bepaal Φ(0,83), P(Z>0,83) en P(Z<−0,83). Makkelijk
Toon de oplossing
Rij 0,8, kolom 0,03: Φ(0,83)=0,7967.
P(Z>0,83)=1−Φ(0,83)=1−0,7967=0,2033.
Door symmetrie is P(Z<−0,83)=P(Z>0,83)=0,2033.
0,7967, 0,2033 en 0,2033
Controle → 0,7967+0,2033=1.
X∼N(50;42). Bepaal P(X=54) en P(X<54). Makkelijk
Toon de oplossing
X is continu, dus een losse waarde heeft geen oppervlakte: P(X=54)=0.
z=454−50=1, dus P(X<54)=Φ(1)≈0,8413.
P(X=54)=0 en P(X<54)≈0,8413
Controle → P(X≤54) is hetzelfde getal.
Een fles bevat X∼N(502;42) ml. Bepaal P(498<X<505) met de tabel. Middel
Toon de oplossing
z1=4498−502=−1 en z2=4505−502=0,75.
P=Φ(0,75)−Φ(−1)=0,7734−Φ(−1), en Φ(−1)=1−0,7734=0,1587 door symmetrie.
P=0,7734−0,1587=0,6147.
P(498<X<505)≈0,6147
Controle → de rekenmachineregel normalcdf(498; 505; 502; 4) geeft ook 0,6147.
X∼N(100;152). De hoogste 5% van de waarden ligt boven een grens a. Bepaal a op 2 decimalen. Middel
Toon de oplossing
Een rechterstaart van 0,05 betekent een linkeroppervlakte van 0,95: P(X<a)=0,95.
De inverse normale verdeling geeft z=1,6449.
a=100+1,6449⋅15=124,67.
a≈124,67
Controle → invNorm(0,95; 100; 15) geeft hetzelfde; a ligt 1,64 standaardafwijkingen boven 100.
De cijfers van een toets zijn X∼N(62;122). Tussen welke twee cijfers ligt het middelste 60% van de leerlingen? Middel
Toon de oplossing
De twee staarten bevatten 1−0,6=0,4, dus 0,2 in elke staart.
De ondergrens heeft linkeroppervlakte 0,2: z=−0,8416. De bovengrens heeft linkeroppervlakte 0,8: z=0,8416.
zσ=0,8416⋅12=10,1, dus de grenzen zijn 62−10,1=51,9 en 62+10,1=72,1.
Van 51,9 tot 72,1
Controle → het interval is symmetrisch om 62 (62±10,1).
Leerling A scoort 83 op een toets met N(70;82). Leerling B scoort 59 op een andere toets met N(50;62). Wie deed het beter vergeleken met de eigen groep? Geef beide percentielrangen. Middel
Toon de oplossing
zA=883−70=813=1,625 en zB=659−50=69=1,5.
De grotere z is de betere relatieve positie: A.
Percentielrangen: Φ(1,625)⋅100≈94,8% voor A en Φ(1,5)⋅100≈93,3% voor B.
A deed het beter: z=1,625 tegen 1,5; rangen 94,8% en 93,3%
Controle → beide z zijn positief, dus beide percentielrangen liggen boven 50%.
X∼N(μ;62) en P(X>50)=0,1. Bepaal het gemiddelde μ op 2 decimalen. Middel
Toon de oplossing
Een rechterstaart van 0,1 is een linkeroppervlakte van 0,9, dus z=1,2816 voor de grens 50.
50=μ+1,2816⋅6, dus μ=50−7,69.
μ=42,31.
μ≈42,31
Controle → bij N(42,31;62) ligt 501,28 standaardafwijkingen boven het gemiddelde: P(X>50)≈0,1.
X∼B(80;0,3). Schat P(X≤20) met de normale benadering en de continuïteitscorrectie. Middel
Toon de oplossing
np=24 en nq=56 zijn allebei minstens 5; npq=16,8, dus de standaardafwijking is 4,099. Gebruik N(24;16,8).
P(X≤20) wordt de oppervlakte links van 20,5: z=4,09920,5−24≈−0,8539.
Φ(−0,8539)≈0,1966 met de rekenmachine. (Met de tabel en z afgerond op −0,85 krijg je 0,1977.)
P(X≤20)≈0,1966
Controle → de exacte binomiale waarde is 0,1978; zonder correctie zou je 0,1646 krijgen.
X∼N(10;32) en Y∼N(8;42) zijn onafhankelijk. Bepaal P(X+Y>25). Middel
Toon de oplossing
Het gemiddelde van X+Y is 10+8=18 en de variantie is 9+16=25, dus de standaardafwijking is 5 (niet 3+4).
X+Y∼N(18;25), dus z=525−18=1,4.
P(X+Y>25)=1−Φ(1,4)≈0,0808.
P(X+Y>25)≈0,0808
Controle → de standaardafwijking 5 is groter dan 3 en dan 4, maar kleiner dan 3+4=7.
X∼N(μ;σ2) met P(X<30)=0,1 en P(X<50)=0,7. Bepaal μ en σ op 4 significante cijfers. Moeilijk
Toon de oplossing
De inverse normale verdeling geeft z1=−1,2816 voor de linkeroppervlakte 0,1 en z2=0,5244 voor 0,7.
Twee vergelijkingen: 30=μ−1,2816σ en 50=μ+0,5244σ.
Trek af: 20=1,806σ, dus σ=11,07.
Dan is μ=30+1,2816⋅11,07=44,19.
μ≈44,19 en σ≈11,07
Controle → 11,0730−44,19≈−1,28 en 11,0750−44,19≈0,52, de twee z-waarden.
Een machine vult flessen met σ=5 ml; op het etiket staat 500 ml en hooguit 2% van de flessen mag minder bevatten. Hoe hoog moet het gemiddelde ingesteld zijn (2 decimalen)? Hoeveel meer dan de huidige 505 ml? Moeilijk
Toon de oplossing
P(X<500)=0,02: de linkeroppervlakte 0,02 geeft z=−2,0537.
500=μ−2,0537⋅5, dus μ=500+10,27=510,27.
Bij μ=505: P(X<500)=Φ(−1)≈0,1587, ongeveer 16% onder het etiket. Het gemiddelde moet 5,27 ml omhoog.
μ=510,27 ml; nu zit ≈16% onder het etiket; 5,27 ml meer
Controle → Φ(−2,054)≈0,02.
X∼B(200;0,35). Gebruik de normale benadering met continuïteitscorrectie voor P(60≤X≤75). Is dat geschikt? Moeilijk
Toon de oplossing
np=70 en nq=130, allebei ruim boven 5: geschikt. npq=45,5: gebruik N(70;45,5).
De grenzen zijn 59,5 en 75,5: z1=−1,5566, z2=0,8154, dus P≈Φ(z2)−Φ(z1)≈0,7328.
P(60≤X≤75)≈0,7328; de benadering is geschikt
Controle → exact 0,7349; zonder correctie 0,7016.
Een as heeft nominale diameter 20 mm en tolerantie ±0,03 mm; de diameters zijn N(20;0,022) (mm). Welk aandeel valt erbuiten? Welke σ (3 significante cijfers) houdt hooguit 1% erbuiten? Moeilijk
Toon de oplossing
De grenzen liggen 1,5 standaardafwijkingen weg: z=0,020,03=1,5. Twee staarten: 2(1−Φ(1,5))=2⋅0,0668=0,1336, ongeveer 13,4%.
Voor hooguit 1% is elke staart hooguit 0,005: de grens moet 2,5758 standaardafwijkingen van het gemiddelde liggen.
σ≤2,57580,03≈0,01165; neem σ=0,0116 mm.
Ongeveer 13,4% erbuiten; σ≤0,0116 mm
Controle → σ=0,0116 geeft z≈2,586 en ≈0,0097 erbuiten, onder 0,01.
Acht mensen stappen in een lift; hun gewichten zijn onafhankelijk, elk N(75;122) (kg). De grens is 650 kg. Bepaal de kans dat het totaal boven de grens ligt. Moeilijk
Toon de oplossing
Het totaal T is normaal met gemiddelde 8⋅75=600 en variantie 8⋅122=1152, dus de standaardafwijking is 1152≈33,94 (niet 8⋅12=96).
z=33,94650−600≈1,4731, dus P(T>650)=1−Φ(1,4731)≈0,0704.
P(T>650)≈0,0704, ongeveer 7%
Controle → de foute standaardafwijking 96 zou 0,3012 geven, veel te groot.
Tien tijden (s): 48,50,51,52,52,53,54,55,57,58. Pas een normaal model toe (s). Hoeveel waarden liggen binnen xˉ±s? Schat P(X>60) en beoordeel de betrouwbaarheid. Moeilijk
Toon de oplossing
Som 530: xˉ=53; kwadraten 86: s2=86/9≈9,56, s≈3,09.
Binnen xˉ±s (49,91 tot 56,09): 7 van 10, 70% (regel: 68%): een goede pasvorm.
z=3,0960−53≈2,26, P(X>60)≈0,0118: met 10 waarden telt alleen de ordegrootte.
xˉ=53, s≈3,09, 7 van 10 binnen xˉ±s, P(X>60)≈0,0118 (grof)
Controle → 58 ligt 1,6 standaardafwijkingen boven het gemiddelde: niets ligt ver weg.
Interactieve applicaties bij dit onderwerp
Gratis applicaties openen met een gratis leerlingaccount. Docenten kunnen alle applicaties gebruiken in een live les.