Interactive Lessons

Denklem sistemleri: yok etme ve yerine koyma, günlük hayatta

Ders notları

Tanım

Yerine koyma

Bir denklemde bir harfi yalnız bırak ve eşit olduğu ifadeyi diğer denkleme koy.
x+y=7y→2x+1x+(2x+1)=7
Örnek
ve : y yerine yaz.
2x+y=13y→x+42x+(x+4)=133x=9
Tanım

Yok etme

İki denklemi topla ya da çıkar, böylece bir harf yok olur. Geriye tek harf kalır.
x+y=7+x−y=1=2x=8
Örnek
ve : denklemleri topla, y yok olur., sonra
x+y=9+x−y=3=2x=12
Kural

Bir harfi yalnız bırak

Harf yalnız kalana kadar iki tarafa da aynısını yap: x + y = 7’den y = 7 − x çıkar.
x+y=7−xy=7−x
Örnek
: iki taraftan da çıkar.
2x+y−2x11−2x=
Kural

Parantez içine al

’i ’ye koyarken bütün ifadeyi parantez içine yazarsın: .
xx+xx+2(2x+1)
Örnek
’ü ’e koy:
x+x+x+3(x+3)
Kural

Çöz, sonra diğer harfi bul

Tek harfli denklemi çöz. Sonra diğer harfi bulmak için cevabı denklemlerden birine koy.
3x=9÷3x=3y=x+4y=7
Örnek
Sonra
8x+9=25−9÷8x=2y=x+3y=5
Kural

Sayıları eşitle

Bir harf iki denklemde aynı katsayıya sahip olsun diye BÜTÜN bir denklemi (iki taraftaki her terimi) çarp.
x+y×25×2=
Örnek
denklemini 2 ile çarp, iki taraftaki her terim:
x+y=5×22x+2y=10
Kural

Topla ya da çıkar

Aynı işaretler (2x ve 2x): çıkar. Zıt işaretler (3y ve −3y): topla. Harf yok olur.
2x−2x=03y+−3y=0
Örnek
ve : aynı işaret, çıkar → ve : zıt işaret, topla →
2x+3y=12−2x+y=8=2y=44x+3y=17+x−3y=3=5x=20
Kural

İkisinde de kontrol et

x ve y’yi İKİ ilk denkleme de koy. Her birinde iki taraf eşit olmalı.
123452468xypq✔
Örnek
, ve sisteminin çözümü mü? ✔ ✔
2462468xypq✔
Kural

Bir yöntem seç

Bir harf zaten yalnız: yerine koyma. Bir harfin katsayısı iki denklemde aynı: yok etme. Hiçbir harfin katsayısı 1 değil: yok etme.
Örnek
ve : y yalnız → yerine koyma ve : ve → yok etme,
Püf noktası

Standart biçim

Önce iki denklemi de ax + by = c biçiminde yaz, x terimleri alt alta olsun. Böylece sayıları karşılaştırmak kolay olur.
y=2x+1−2x−2x+y=1
Örnek
ve şuna dönüşür: ve → topla:
y=5−x+xx+y=52y=x+4−x−x+2y=4
Püf noktası

İki yöntem aynı sonucu verir

Yerine koyma ve yok etme her zaman aynı çözümü verir. Vermiyorsa bir hata var.
2x=10÷2x=5y=3(5,3)✔2x−2=8÷2x=5y=3(5,3)✔
Örnek
ve : yok etme → , yani .Yerine koyma: , , : aynı
2x=8÷2x=4y=3(4,3)✔2x−1=7÷2x=4y=3(4,3)✔
Dikkat!

Parantezi unutmak

Parantezsiz yanlıştır: 2, bütün ’i çarpmalı.
xx+xx+2(2x+1)✔xxxx+4x+1✘
Örnek
’ü ’e koyarken:✘ ✔
x+x+x+3(x+3)✔xxx+3x+3✘
Dikkat!

Sadece bir terimi çarpmak

Bir denklemi 2 ile çarparsan sağ tarafı da çarparsın, sadece sol tarafı değil.
x+y=5×22x+2y=5✘x+y=5×22x+2y=10✔
Örnek
denklemi 2 ile çarpılınca:✘ ✔
x+3y=4×22x+6y=4✘x+3y=4×22x+6y=8✔
Dikkat!

Çıkarırken işaretler

Negatif bir sayıyı çıkarmak toplamaktır: x − (−3), x + 3’tür. Eksi işaretlerini dikkatle yaz.
−20246−(−3)
Örnek
:✘ ✔ (4y − (−3y) = 7y)
5x+4y=13−2x−3y=6=3x+7y=7
Dikkat!

Sadece bir denklemi kontrol etmek

Bir denkleme uyan nokta henüz çözüm değildir. İKİSİNE de uymalı.
2462468xypq✘
Örnek
, ve için:✘ , yani çözümdür ✔ : çözüm değildir
123452468xypq✘
Uç durum

Çözüm yok

Harfler yok olup geriye yanlış bir satır kalırsa () doğrular paraleldir ve çözüm yoktur.
12345123456xypq✘
Örnek
denklemi 2 ile çarpınca . Bunu ’dan çıkar: yanlış → çözüm yok
12345123456xypq✘
Uç durum

Sonsuz çok çözüm

Harfler yok olup geriye doğru bir satır kalırsa () iki denklem aynı doğrudur: sonsuz çok çözüm.
12345123456xyp
Örnek
denklemi 3 ile çarpınca . Bunu ’dan çıkar: doğru → sonsuz çok çözüm
246−4−224xyp
Uç durum

Gerçek hayat

Cevap hikâyeye uymalı: tam biletler, negatif olmayan bir yaş, doğru yöne akan bir akıntı.
−4−2024✘
Örnek
10 bilet, yetişkin 6 €, çocuk 4 €, toplam 45 €:: yarım bilet olamaz
0246810✘

Alıştırmalar

ve ’yi yerine koyma yöntemiyle çöz. Kolay
Çözümü göster
’i ’ye koy:
x+y=7y→2x+1x+(2x+1)=7
Sadeleştir: , yani ve
Şimdi
462468xyab25
Cevap → , y = 5
Kontrol: ve .
ve ’yi yok etme yöntemiyle çöz. Kolay
Çözümü göster
y terimleri y ve −y: denklemleri topla
x+y=10+x−y=2=2x=12
, yani
’yı ’a koy:
Cevap → ,
Kontrol: ve .
ve ’u yok etme yöntemiyle çöz. Orta
Çözümü göster
Birinci denklemi 2 ile çarp:
İkinci denklemi 3 ile çarp:
Çıkar: , yani
6x+4y=24−6x+15y=57=−11y=−33
’ü ’ye koy: , yani
Cevap → ,
Kontrol: ve .
, ve ’nin çözümü mü? Orta
Çözümü göster
Birinci denklem: , doğru
İkinci denklem: , doğru
2462468xypq✔
Cevap → evet: iki denkleme de uyuyor
Bir nokta İKİ denkleme de uymalı.
ve ’un kaç çözümü var? Orta
Çözümü göster
Birinci denklemi 2 ile çarp:
İkinci denklemi çıkar: , her zaman doğru
246123456xyp
Cevap → sonsuz çok: iki denklem aynı doğru
olsaydı çıkardı: çözüm yok.
Bir yetişkin bileti €8, bir çocuk bileti €5. 25 bilet €170’ye satıldı. Kaç yetişkin bileti var? Zor
Çözümü göster
x yetişkin, y çocuk bileti: ve
25xy
Yerine koyma: , yani
Sadeleştir: , yani ve
251510
Cevap → 15 yetişkin ve 10 çocuk bileti
Kontrol: ve .
Bir anne kızının 3 katı yaşında. İkisi birlikte 48. Kaç yaşındalar? Zor
Çözümü göster
ve
48yyyy
Yerine koyma: , yani ve
481236
Cevap → kız 12, anne 36 yaşında
Kontrol: ve .
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5

Cambridge International: IGCSE

Hollanda: 3. sınıf (havo, vwo), Havo · Matematik A, Havo · Matematik B, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik C

Türkiye (MEB): 9. sınıf, 10. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 9, Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE)

ABD (Common Core): Algebra 1

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 6 uygulama

Yerine koyma yöntemiyle çöz

  • Bir denklemde harfi yalnız bırakma
  • Onu diğer denklemde parantezle yerine koyma
  • Çözüp diğer harfi bulma ve iki denklemde kontrol etme

Yok etme yöntemiyle çöz

  • Denklemi çarpıp bir harfin katsayılarını eşitleme
  • Ne zaman toplanıp ne zaman çıkarılacağını bilme
  • İki harfi bulup iki denklemde kontrol etme

Hangi yöntem?

  • İki denklemin neler sunduğunu görme
  • Yerine koymanın ne zaman, yok etmenin ne zaman kısa olduğunu bilme
  • Yöntem seçimine gerekçe verme

Çözümü kontrol et

  • Değerleri iki denklemde yerine koyma
  • Yalnızca bir doğru üzerindeki noktanın çözüm olmadığını bilme
  • İki doğruyu ve noktayı grafikte görme

Çözüm yok mu, sonsuz çok mu?

  • 0 = 3 sonucunun çözüm yok demek olduğunu bilme
  • 0 = 0 sonucunun sonsuz çözüm demek olduğunu bilme
  • Grafikte görme: paralel doğrular ya da çakışan doğru

Günlük hayatta denklem sistemleri

  • Bir problem için iki denklem yazma
  • Denklemleri seçilen bir yöntemle çözme
  • Cevabın ne anlama geldiğini ve ne zaman uymadığını söyleme