Interactive Lessons
Ders notları Alıştırmalar

Çarpanlar, katlar ve asal sayılar

Ders notları

Tanım

Çarpan

Bir sayının çarpanı, o sayıyı kalansız böler. a × b = n ise a ve b, n sayısının çarpanlarıdır.
5210
Örnek
: 3 ve 4, 12'nin çarpanlarıdır
4312
Tanım

Kat

Bir sayının katı, onun çarpım tablosunda yer alır. Her sayı, çarpanlarının her birinin katıdır.
04812162024
Örnek
sayıları 4'ün katlarıdır: 12, 3'ün ve 4'ün katıdır
0481216+4+4+4
Kural

Çarpan çiftleri

Bütün çarpanları sistemli bul: 1, 2, 3 … dene ve çiftleri yaz. Çiftler tersine dönünce dur.
136218312496
Örnek
1239466
Tanım

Çift ve tek

Çift sayı 0, 2, 4, 6 ya da 8 ile biter ve 2 ile bölünür. Diğerleri tektir.
1417
Örnek
: 14 çifttir17 tektir
Kural

2, 5 ve 10 kuralları

Son rakama bak. Çift: 2 ile bölünür. 0 ya da 5: 5 ile bölünür. 0: 10 ile bölünür.
350
Örnek
350, 0 ile biter: 2, 5 ve 10 ile bölünür
Kural

4 ve 8 kuralları

4 için son iki rakama, 8 için son üç rakama bak. O sayı bölünüyorsa tüm sayı da bölünür.
3816163816816
Örnek
5724: , o halde 5724 sayısı 4 ile bölünür
572424
Kural

3 ve 9 kuralları

Rakamları topla. Rakamlar toplamı 3 ile (ya da 9 ile) bölünüyorsa sayı da bölünür.
6129
Örnek
4257: 18, 9 ile ve 3 ile bölünür
425718
Kural

6 kuralı

Bir sayı hem 2 hem 3 ile bölünüyorsa 6 ile de bölünür.
24810391561218×2×3
Örnek
5742: çift,
574057395742×2×3
Püf noktası

Kurallar neden çalışır

10, 2 ile 5'in; 100, 4'ün; 1000, 8'in katıdır; bu yüzden yalnızca son rakamlar önemlidir. 10 = 9 + 1 olduğundan bir sayı ile rakamlar toplamı 3'e ve 9'a bölümünde aynı kalanı verir.
3+4
Örnek
Püf noktası

Eksik rakam

Bildiğin rakamları topla, sonra rakamlar toplamını bölünür yapan rakamları bul. Uyan her rakam sayılır.
691215?=0?=3?=6?=94+?+2
Örnek
, 3 ile: , o halde 0, 3, 6 ya da 9 olur
Kural

Bölmeden kalanı bulmak

Bölünebilme kuralları yalnız evet ya da hayır değil, kalanı da verir. 2, 5, 10, 4 ve 8 için son rakamlar bütün sayıyla aynı kalanı bırakır. 3 ve 9 için rakamları toplamı bırakır. 6, 12, 30 ve 45 için aralarında asal iki parçadaki kalanları birleştir.
Örnek
4873'ün 4'e bölümü: , kalan 14873'ün 9'a bölümü: , kalan 4
Tanım

Asal ve bileşik

Asal sayının tam iki çarpanı vardır: 1 ve kendisi. Bileşik sayının daha çok çarpanı vardır. 1 ikisi de değildir. Tek çift asal sayı 2'dir.
516132
Örnek
: asal: bileşik
719133
Kural

Eratosthenes kalburu

Her asal sayının katlarını p × p sayısından başlayarak çiz. p × p son sayıdan büyük olunca dur. Kalanlar asaldır.
1234567891011121314151617181920212223242526272829303132333435363738394041424344454647484950
Örnek
50'ye kadar: 2, 3, 5, 7'nin katlarını çiz, : dur
1234567891011121314151617181920212223242526272829303132333435363738394041424344454647484950
Püf noktası

Asal mı?

Bir sayıyı denemek için yalnızca kareköküne kadar olan asalları dene. Hiçbiri bölmüyorsa sayı asaldır.
012345678√37
Örnek
91: 2, 3, 5, 7'yi dene: bileşik
02357911√9113791
Kural

Çarpan ağacı

Bir sayıyı çarpan çiftine ayır ve her bileşik sayıyı yeniden ayır; her uç asal olana kadar. Asallar, asal çarpanlara ayırmayı verir.
22423624
Örnek
236251060
Uç durum

Tek cevap

Başka bir ağaç aynı asallarla biter, yalnızca sırası farklıdır. 1'den büyük her sayının asal çarpanlara ayrılışı tektir.
236251060224351560
Örnek
Kural

Üslü gösterim

Aynı asalları üs olarak yaz: 2 × 2 × 2, 2³ olur. Üs, asalın kaç kez olduğunu söyler.
22232³3
Örnek
2223352³3²5
Kural

Ayrışımı kullanma

Her üs çiftse sayı bir karedir. Her üsse 1 ekle ve çarp: bu çarpan sayısıdır.
66
Örnek
: bir kare, çarpan
136218312496
Tanım

EBOB

En büyük ortak bölen (EBOB), iki sayıyı da bölen en büyük sayıdır.
83612124812
Örnek
12: 1, 2, 3, 4, 6, 1218: 1, 2, 3, 6, 9, 18EBOB = 6
41291812361218
Tanım

EKOK

En küçük ortak kat (EKOK), iki sayının da katı olan en küçük sayıdır.
03569101215
Örnek
4: 4, 8, 126: 6, 12EKOK = 12
046812161820
Kural

Asallarla EBOB ve EKOK

İki sayıyı da asal çarpanlarıyla yaz. Venn şemasında ortadaki ortak asallar EBOB'u verir. Bütün asallar, ortak olanlar bir kez, EKOK'u verir.
23252030
Örnek
ve EBOB EKOK
23231218
Tanım

Aralarında asal

EBOB'u 1 olan iki sayı aralarında asaldır. O zaman EKOK çarpımlarına eşittir.
3925101910
Örnek
8 ile 15: EBOB 1, EKOK
24835151815
Kural

EBOB × EKOK

EBOB çarpı EKOK, iki sayının çarpımına eşittir.
122246424
Örnek
3662161812216
Püf noktası

EBOB mu EKOK mu?

En çok eşit gruba ya da en uzun eşit parçalara bölmek: EBOB. Yeniden buluşmak ya da tam denk gelmek: EKOK.
128
Örnek
Zemin 12 dm × 18 dm: fayans 6 dm, fayansOtobüsler 4 ve 6 dk'da bir: 12 dk sonra birlikte
1812046812
Dikkat!

Sık yapılan hatalar

1 asal değildir. 4 ile biten bir sayı her zaman 4 ile bölünmez. EKOK her zaman çarpım değildir.
Örnek
✘ 14, 4 ile biter ama işleminde kalan 2✘ ama 4 ile 6'nın EKOK'u 12
3×4+204681216182024

Alıştırmalar

20 sayısının bütün çarpanlarını bul. Kolay
Çözümü göster
1, 2, 3 … dene: , ,
3, 20'yi bölmez; 4'ten sonra çiftler tersine döner
12021045
Cevap → 1, 2, 4, 5, 10, 20
Bir çarpan çifti aynı anda iki çarpan verir.
3516, 3 ile bölünür mü? Kolay
3516
Çözümü göster
Rakamlar toplamı:
351615
15, 3 ile bölünür
3516✔15
Cevap → evet,
15 sayısı 9 ile bölünmez, yani 9 bölmez.
180 sayısını asal çarpanlarının çarpımı olarak üslü biçimde yaz. Orta
Çözümü göster
2339182510180
İki tane 2, iki tane 3, bir tane 5
223352²3²5
Cevap →
Kontrol: .
12 ile 20 sayılarının EBOB ve EKOK'unu bul. Orta
Çözümü göster
ve
Ortak:
35221220
Hepsi:
35221220
Cevap → EBOB 4, EKOK 60
Kontrol: .
İki otobüs saat 9:00'da birlikte kalkıyor. Biri her 8 dakikada, öbürü her 12 dakikada bir kalkıyor. Ne zaman yine birlikte kalkarlar? Zor
Çözümü göster
Yeniden buluşmak: EKOK
ve : EKOK
0812162432364048
9:00'dan 24 dakika sonra
9:009:129:249:369:48
Cevap → 9:24
EBOB olan 4 yanlış olur: otobüsler 4 dakika sonra buluşmaz.
Bir zemin 84 dm × 126 dm. Hepsi aynı kare fayanslarla, kesmeden döşenecek. En büyük fayans hangisi ve kaç tane gerekir? Zor
126 dm84 dm
Çözümü göster
Kenar ikisini de böler: EBOB
ve : EBOB
126 dm84 dm42 dm
ve : fayans
32123456
Cevap → fayans 42 dm, 6 fayans
EKOK, zeminden büyük bir fayans verirdi.
4873'ün 4'e ve 9'a bölümünden kalan kaçtır? Bütün sayıyı bölme. Orta
Çözümü göster
4 için son iki rakama bak: 73.
9 için rakamları topla: ve
Cevap → 4 ile kalan 1, 9 ile kalan 4
Kontrol:
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): PYP, MYP 1, MYP 2, MYP 3

Cambridge International: Primary, stage 4, Primary, stage 5, Primary, stage 6, Lower Secondary, stage 7, Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9

Hollanda: Groep 6, Groep 7, Groep 8, 1. sınıf, 2. sınıf, 3. sınıf (havo, vwo)

Türkiye (MEB): 5. sınıf, 6. sınıf, 8. sınıf, 10. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 4, Year 5, Year 6, Year 7, Year 8, Year 9, Year 10 (GCSE)

ABD (Common Core): Grade 4, Grade 6, Algebra 1

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 8 uygulama

Çarpan çiftleri: dikdörtgen oluştur

  • Bir sayının tüm çarpanlarını sistemli bulma
  • Bir çarpan çiftini kareli dikdörtgen olarak görme
  • Bir asal sayının tek bir dikdörtgeni olduğunu bilme
  • Çarpan ile katı ayırt etme

Bölünebilme kuralları: bölmeden test et

  • 2, 5 ve 10 ile bölünebilmeyi son rakamla sınama
  • 4 ve 8 ile bölünebilmeyi son iki ya da üç rakamla sınama
  • 3 ve 9 ile bölünebilmeyi rakamlar toplamıyla, 6 ile bölünebilmeyi de sınama
  • Bir sayının bölünebilmesi için eksik rakamı bulma

Asal sayılar: Eratosthenes kalburu

  • Asal ve bileşik sayıları ayırt etme: 1 ikisi de değildir
  • 100 sayısına kadar olan asal sayıları Eratosthenes kalburuyla bulma
  • Bir sayıyı karekökünden küçük asal sayılarla sınama

Asal çarpanlara ayırma: çarpan ağaçları

  • Asal çarpanlara çarpan ağacı ya da merdivenle ayırma
  • 1 sayısından büyük her sayının tek asal çarpan ayrılışı olduğunu görme
  • Çarpanlara ayırmayı üslü yazma: 360 = 2³ × 3² × 5
  • Çarpanlara ayrılışla kareleri tanıma ve çarpanları sayma

EBOB ve EKOK: listeler, asal çarpanlar, Venn

  • Çarpan listelerinden EBOB bulma
  • Kat listelerinden EKOK bulma
  • Asal çarpanlardan ve Venn şemasından EBOB ile EKOK bulma
  • İki sayı için EBOB × EKOK = a × b olduğunu bilme

Günlük hayatta çarpanlar ve katlar

  • Eşyaları eşit sıralara dizmek için çarpan çiftlerini kullanma
  • EBOB kullanma: en büyük kare karo, eşit gruplar
  • EKOK kullanma: yeniden buluşan otobüsler, tam bölünen paketler
  • Problemin çarpan çifti, EBOB ya da EKOK gerektirdiğini belirleme

Sayı dedektifi: ben kimim? (bulmacalar)

  • İpuçlarını kullanma: çift ya da tek, katı, arasında, çarpanı
  • Bölünebilme kurallarını ve rakamlar toplamını kullanma
  • Asal sayı, kare sayı ve çarpan sayısı ipuçlarını kullanma
  • Başka bir sayıyla EBOB ya da EKOK ipucunu kullanma

Kalan kuralları: bölmeden kalanı bul

  • 2, 5, 10, 4 ve 8 ile bölümden kalanı son rakamlardan bulma
  • 3 ve 9 ile bölümden kalanı rakamlar toplamıyla bulma
  • 6, 12, 30 ya da 45 ile bölümden kalanı kalanları birleştirerek bulma
  • Kalanlar hakkındaki bir tahmini çok sayıda sayıda sınama