Interactive Lessons

Çember: kirişler, teğetler ve açılar

Ders notları

Tanım

Çemberin elemanları

Çember, merkez ’ya uzaklığı aynı ve (yarıçap) olan tüm noktaların kümesidir. Kiriş, çemberin iki noktasını birleştirir. Merkezden geçen kiriş çaptır, , en uzun kiriştir. Kesen, çemberin iki noktasından geçen doğrudur, teğet çembere tam bir noktada değer ve yay çemberin bir parçasıdır.
OABCDTEF
Örnek
Bir çemberin yarıçapı cm. Çap cm olduğundan bu çemberin hiçbir kirişi cm’den uzun değildir.
Kural

Teğet ve yarıçap

Teğet, teğet noktasındaki yarıçapa diktir: . Yani üçgeninin köşesinde dik açı vardır ve olur (Pisagor).
OTP
Örnek
ve : .
OTP51213
Kural

Merkezden kirişe inen dikme kirişi ortalar

Merkez ’dan bir kirişine inen dikme, kirişi orta noktası ’de keser ve açısını ikiye böler. dik üçgeninde olur, burada ; yani kiriş uzunluğundadır.
OMAB
Örnek
ve : , yani .
OMAB534
Kural

Eşit kirişler

Bir çemberde eşit kirişler eşit yayları görür, eşit merkez açılara sahiptir ve merkeze eşit uzaklıktadır. Bir kiriş merkeze ne kadar yakınsa o kadar uzundur; en uzun kiriş çaptır.
OMNABCD
Örnek
cm olan bir çemberde cm uzunluğundaki iki kirişin ikisi de merkeze cm uzaklıktadır.
Kural

Yay ve daire dilimi

ölçüsündeki bir merkez açı, uzunluğu olan bir yay ile alanı olan bir daire dilimi keser. Yayın derece ölçüsü, merkez açısının ölçüsüne eşittir.
x°OABr
Örnek
ve cm: yay cm ve alan cm.
90°OAB4
Kural

Çevre açı ve merkez açı

Çevre açı, aynı yayı gören merkez açının yarısıdır: ; yani merkez açı, çevre açının iki katıdır. Bu, merkez çevre açının bir kolunun üzerinde, açının içinde ya da dışında olduğunda geçerlidir: üç durum, üç ispat.
x°2x°OACB
Örnek
yayı olduğundan ve olur.
70°140°OACB
Kural

Aynı yayı gören açılar

Aynı yayı gören (aynı kirişin aynı tarafındaki) çevre açılar eşittir, çünkü her biri o yayı gören merkez açının yarısıdır.
x°x°ACBD
Örnek
ise olur ve yayı bulunur.
Kural

Yarım çemberdeki açı

Yarım çemberdeki açı dik açıdır: bir çapsa olur. Tersi de doğrudur: ’deki dik açı, noktasını çapı (hipotenüs) olan çemberin üzerine koyar.
ACBO
Örnek
’de dik açı olan bir üçgende ve : ; yani , ve ’den geçen çemberin yarıçapı ’tir.
ACBO6810
Kural

Kirişler dörtgeni

Kirişler dörtgeninde (dört köşesi de bir çember üzerinde) karşılıklı açıların toplamı ’dir: . Bir dış açı, karşısındaki iç açıya eşittir.
x°y°180−x°180−y°ABCD
Örnek
ve : ve .
100°85°80°95°ABCD
Kural

Teğet-kiriş açı

Bir teğet ile bir kiriş arasındaki açı, kirişin öbür tarafındaki çevre açıya eşittir ve ikisi de yayının yarısıdır: .
x°x°TACX
Örnek
yayı ise ve olur.
50°50°TACX100°
Kural

İki kiriş arasındaki açı

ve kirişleri çemberin içinde noktasında kesişir. açısı, kendisinin ve ters açısının gördüğü ile yaylarının toplamının yarısıdır: .
½(p+q)ABCDEp°q°
Örnek
ve : .
60°ABCDE70°50°
Kural

İki kesen arasındaki açı

Çemberin dışındaki bir noktasından çizilen iki kesen çemberi , ve , noktalarında keser ( ve , ’ye daha yakın). ’deki açı, uzak yayı () ile yakın yayının () farkının yarısıdır: .
ACBDP½(q−p)p°q°
Örnek
ve : .
ACBDP35°30°100°
Kural

Teğetler dörtgeni: bilgi notu

Bilgi notu: dört kenarı da aynı çembere teğet olan dörtgene teğetler dörtgeni denir. Karşılıklı kenarların toplamları eşittir: . Alan ’dir; burada çemberin yarıçapı, çevrenin yarısıdır. Bunu bir hesap tablosu ya da geometri yazılımıyla hesapla ve notu sınıfla paylaş.
OABCD
Örnek
, , ve : ; ; alan .
OABCD1210463
Kural

Eşit teğet parçaları

Bir çemberin dışındaki noktasından çizilen iki teğet parçası eşittir: . doğrusu açısını ikiye böler ve dörtgeninde ile ’deki açılar diktir.
OUVP
Örnek
ve : , yani olur.
OUVP345
Kural

İki çember: konum ve ortak teğetler

Merkezler arası uzaklığını ve ile karşılaştır: ayrık, 4 ortak teğet; dıştan teğet, 3; kesişen, 2; içten teğet (), 1; biri diğerinin içinde, 0. Teğet noktaları arasında dış teğetin uzunluğu , iç teğetin uzunluğu ’dir.
43210
Örnek
, ve : olduğundan 4 ortak teğet vardır. Dış: ; iç: .
O₁O₂
Kural

Kirişler ve kesenler: bir noktanın kuvveti

ve kirişleri çemberin içinde noktasında kesişirse olur. Çemberin dışındaki bir noktasından çizilen iki kesen için ’dir. Bu çarpım, noktanın çembere göre kuvvetidir: .
ABCDE
Örnek
, ve : , yani .
ABCDE643?
Kural

Teğet ve kesen

Bir çemberin dışındaki noktasından bir teğeti ve bir keseni çiz. O zaman olur. Bu, iki kesenin ve noktalarının teğet noktasında birleştiği durumdur.
TABPO
Örnek
ve : , yani .
TABPO645
Püf noktası

Ölçmek ispatlamak değildir

Otuz şekilde yapılan bir deneme yalnızca bir tahmini kontrol eder; ispat her şekil için geçerlidir. Çevre açının merkez açının yarısı olduğunun ispatında üç durum vardır: merkez açının bir kolu üzerinde, açının içinde ya da dışında. Hangi durumu kullandığını ve her satırın gerekçesini yaz: yarıçaplar eşittir, bir üçgenin açılarının toplamı ’dir.
Örnek
Merkez , açısının içindedir ve , ’den geçen çaptır. Yaylar ve : , ve , yani ’nin yarısı.
Dikkat!

Hangi yay? Küçük mü büyük mü

Bir çevre açı, gördüğü yaya bağlıdır. büyük yayı üzerindeyse merkez açının yarısıdır. küçük yay üzerindeyse olur (kirişler dörtgeni). Köşenin kirişin hangi tarafında olduğuna bak.
70°110°ACBDO
Örnek
: büyük yay üzerinde , ama küçük yay üzerinde olur.
Kural

Tekerlek ve bisiklet

Bir tekerlek bir turda çevresi kadar yol alır. turda yol olur; uzunluğundaki bir yol için tur gerekir. Hız, bir turun yolu ile dakikadaki tur sayısının çarpımıdır. ve yol için aynı birimi kullan.
πdd
Örnek
cm ve tur: m. Dakikada turda tekerlek dakikada m yol alır; bu yaklaşık km/sa eder.
Kural

Dairesel sulama

uzunluğundaki bir sulama kolu döndüğünde bir daire dilimi sular: alan . Kenarı olan kare bir tarlada tam bir daire dört kuru köşe bırakır: .
2rr
Örnek
m, m’lik birimdir. Daire ha sular (1 ha, m’ye m’lik bir karedir). Tarla ha olduğundan ha kuru kalır.
Uç durum

Çember üzerinde 1,5 metre arayla insanlar

kişi, yarıçapı olan bir çember üzerinde eşit aralıklarla durur. Komşular arasındaki uzaklık ’dir: merkez açısı olan bir kiriş. En az m için yeterince büyük bir al ya da verilen için en çok kaç kişi durabileceğini bul ve aşağı yuvarla.
30°Odr
Örnek
ve m: m, bu da en az m’dir. m için en çok kişi sığar; kişi için en az m gerekir.
Püf noktası

Sonra nereye bakmalı

Çevre, alan, yay ve daire dilimi için okul formülleri “Çevre iki yönlü”, “Dairenin alanı” ve “Yaylar ve daire dilimleri” uygulamalarındadır (circle-circumference, area-of-circle, arc-and-sector). Buradaki ispatlar, “Açılar toplamı ispatları: paralel doğrular, yarım dönme, dış açı” ve “Kenar ve açı ispatları: büyük kenar, üçgen eşitsizliği” (angle-sum-proofs, side-angle-proofs) üçgen ispatlarıyla aynı biçimde yazılmıştır: verilen, gerekçeler, sonuç.
Örnek
Yeni bir çember problemiyle karşılaştığında önce sor: teğet, kiriş, çevre açı ya da çemberin dışında bir nokta var mı? Bu, kullanılacak bilgiyi söyler.
Püf noktası

Klasik resimler

Aynı olguların klasik resimleri için circle-parts, secant, tangent, arc, chords-diameter, perpendicular-to-chord, inscribed-angle-measure, central-angle-measure, cyclic-quadrilateral, angle-tangent-secant, tangent-lengths ve power-of-a-point uygulamalarını aç.
Örnek
Klasik resimler her biri tek bir olguyu gösterir; bu alt başlığın araçlarıyla kendi şeklini sürükler ve ispatlarsın.

Alıştırmalar

bir çemberin merkezidir. yayı ve noktası büyük yayı üzerindedir. açısını bul. Kolay
?130°OACB
Çözümü göster
yayını gören merkez açı ’dir.
Çevre açı, aynı yayı gören merkez açının yarısıdır.
.
Küçük yay üzerinde açı olurdu.
bir çemberin çapıdır ve çemberin başka bir noktasıdır. . ve açılarını bul. Kolay
35°ACBO
Çözümü göster
Yarım çemberdeki açı dik açıdır: .
üçgeninin açılarının toplamı ’dir.
.
ve
Kontrol: , bir dik üçgenin iki dar açısı.
Bir çemberin yarıçapı cm. Bir kiriş merkeze cm uzaklıktadır. Kirişin uzunluğu kaçtır? Kolay
OMAB135?
Çözümü göster
Merkezden inen dikme kirişi ortalar, yani .
cm.
cm.
cm
Kiriş, cm olan çaptan kısadır.
bir kirişler dörtgenidir, ve . ve açılarını bul. Kolay
?72°98°?ABCD
Çözümü göster
Kirişler dörtgeninde karşılıklı açıların toplamı ’dir.
.
.
ve
Kontrol: .
Bir daire diliminin merkez açısı ve yarıçapı cm. Yay uzunluğunu ve alanı bul. Kolay
60°OAB6
Çözümü göster
Daire dilimi, dairenin kadarıdır.
Yay: cm.
Alan: cm.
Yay cm; alan cm
Çevre ’nin altıda biri ’dir.
, merkezi ve yarıçapı cm olan bir çembere teğettir ve cm. ’yi bul. Orta
OTP8?17
Çözümü göster
Teğet yarıçapa diktir: .
.
cm.
cm
, ve sayıları bir Pisagor üçlüsüdür.
noktasındaki bir teğet ile kirişi, yayı tarafında ’lik bir açı yapar. yayını ve kirişin öbür tarafındaki çevre açısını bul. Orta
62°?TACX
Çözümü göster
Teğet ile kiriş arasındaki açı, içinde kalan yayın yarısıdır: yayı .
Kirişin öbür tarafındaki çevre açı da yayının yarısıdır.
.
yayı ve
Teğet-kiriş açı ile o yayı gören çevre açı eşittir.
ve kirişleri bir çemberin içinde noktasında kesişir. ve yayları ve . ve açılarını bul. Orta
?ABCDE84°46°
Çözümü göster
, ve yaylarının toplamının yarısıdır.
.
(bir doğru üzerindeki iki açı).
ve
Kontrol: ve yaylarının toplamı ve yarısı ’dir.
Bir noktasından çizilen iki kesen bir çemberi , ve , noktalarında keser. Yakın yayı ve uzak yayı . açısını bul. Orta
ACBDP?40°140°
Çözümü göster
’deki açı, uzak yay ile yakın yayın farkının yarısıdır.
.
.
İki kirişte yayları toplarsın; iki kesende yayların farkını alırsın.
Yarıçapları cm ve cm olan iki çemberin merkezleri arasındaki uzaklık cm. Bir iç ortak teğetin teğet noktaları arasındaki uzunluğu kaçtır? Orta
O₁O₂10
Çözümü göster
: çemberler birbirinden ayrıdır, yani iç ortak teğetler vardır.
Uzunluk ’tür.
cm.
cm
Dış teğet daha uzundur: cm.
Bir çember dörtgeninin dört kenarına da teğettir. cm, cm ve cm. ’yı ve yarıçap cm ise alanı bul. Orta
Çözümü göster
Teğetler dörtgeninde karşılıklı kenarların toplamları eşittir: .
, yani cm. Çevrenin yarısı cm.
Alan cm.
cm ve alan cm
Kontrol: ve .
m uzunluğundaki bir sulama kolu ’lik bir daire dilimi sular. Kaç hektar sular? (1 ha, m’ye m’lik bir karedir.) Orta
Çözümü göster
m, m’lik birimdir, yani .
Alan .
ha.
yaklaşık ha
Tam bir daire ha sulardı.
ve kirişleri bir çemberin içinde noktasında kesişir. , ve . ’yi ve kirişinin uzunluğunu bul. Zor
ABCDE834?
Çözümü göster
’den geçen kirişler için: .
, yani .
.
ve
Kontrol: .
, merkezi olan bir çemberin çapıdır ve çemberin bir noktasıdır, . ’deki teğet, doğrusunu ’de keser. açısını bul. Zor
28°?ABCOP
Çözümü göster
Merkez açı, çevre açının iki katıdır: .
’deki teğet, yarıçapına diktir: .
üçgeninde: .
Kontrol: .
Kenarı cm olan bir kare, dört köşesi çember üzerinde olacak biçimde bir çemberin içine çizilmiştir. Çemberin karenin dışında kalan kısmının alanını bul. Zor
OABCD
Çözümü göster
Yarıçap, merkezin bir köşeye uzaklığıdır: (Pisagor).
Dairenin alanı cm; karenin alanı cm.
Karenin dışında kalan alan cm.
yaklaşık cm
Dört parça eşittir, her biri yaklaşık cm.
Bir bisiklet tekerleğinin çapı cm. km’lik bir yolda kaç tur atar? Zor
Çözümü göster
Bir tur cm m yol alır.
km m.
tur.
yaklaşık tur
Daha kesin değer ’dir.
İnsanlar yarıçapı m olan bir çemberin üzerinde, birbirinden en az m uzakta ve eşit aralıklarla durur. Çemberde en çok kaç kişi durabilir? Zor
Çözümü göster
Komşular arasındaki uzaklık ’dir, yani .
, yani .
, yani en çok kişi.
kişi
Kontrol: için m; için m, bu da fazla yakındır.
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 5

Cambridge International: IGCSE

Hollanda: Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik D, Vmbo bb (3-4. sınıf), Vmbo kb (3-4. sınıf), Vmbo gt (3-4. sınıf), Vwo · Matematik C

Türkiye (MEB): 12. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

ABD (Common Core): Geometri

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 5 uygulama

Doğru ve çember: kirişler, teğetler ve yaylar

  • Yarıçap, çap, kiriş, kesen, teğet ve yayı adlandırma
  • Merkeze uzaklığa göre kesen, teğet ya da kesmeyen ayrımını yapma
  • Merkezden inen dikmenin kirişi ortaladığını kullanma

Çember açı laboratuvarı: tahmin et, ölç, ispatla

  • Çember üzerinde noktaları sürükleyip merkez ve çevre açılarını okuma
  • Hangi ifadelerin her zaman geçerli olduğunu tahmin edip çürüten şekli bulma
  • Merkez açı, çevre açı, yarım çember ve kirişler dörtgenini söyleme

İki çember ve uzunluklar: teğetler, kirişler, kesenler

  • İki çemberin konumunu ve ortak teğet sayısını bulma
  • Dış ve iç ortak teğetlerin uzunluğunu hesaplama
  • Kirişler, kesenler ve teğetlerle noktanın kuvvetini kullanma

Çember problemleri: açılar, kirişler, teğetler, alanlar

  • Çember probleminde verilen ve istenenleri adlandırma
  • Uygun bilgiyi seçme: kirişler dörtgeni, kiriş, teğet
  • Kendi sayılarıyla çözüp ikinci bilgiyle kontrol etme

Günlük hayatta çember: tekerlekler, tarlalar, mesafe

  • Bisiklet tekerleğinin yolunu, turunu ve hızını hesaplama
  • Dairesel sulama kolunun suladığı alanı hesaplama
  • Çember üzerinde insanların birbirinden ne kadar uzakta durduğunu hesaplama