Interactive Lessons
Ders notları Alıştırmalar

Skaler çarpım ve 3B vektörler

Ders notları

Tanım

Uzayın resmi

Uzayın resminde yukarı bakar, sana doğru gelir, sağa gider. noktasına ’dan üç düz parçayla gidilir; boyunca , boyunca , sonra yukarı. Zemin düzlemidir.
OPxyz
Örnek
→ boyunca 4, ’nin tersine 2 (eksi işareti) ve yukarı 3.’nun altında, zeminde vardır ve .
OP4−23
Tanım

Uzayda AB sütunu

Uzayda bir vektör, üç sayılık bir sütundur. ’dan ’ye vektör bitim eksi başlangıçtır, yani ; ise noktasının kendi sütunudur.
ABABxyz
Örnek
ve → (bitim eksi başlangıç); geri dönüş .
ABAB3−44
Tanım

i, j ve k

, ve ; boyunca, boyunca ve yukarı birim adımlardır: uzunluğu 1 olan, birbirine dik üç vektör. Her vektör biçimindedir; eksik harf 0 demektir.
ijkO
Örnek
.Tersi → ; çünkü ortadaki sayı 0’dır.
O−2i3j4k
Kural

Uzayda uzunluk: iki dik üçgen

Önce zemin köşegeni, ; sonra ok onun üzerinde yüksekliğinde durur; yani ve . Kare alınca işaretler kaybolur. Tam sayı uzunluklar da çıkar; için 7, için 9, için 11.
|a|Oxyzd
Örnek
: zemin köşegeni ; sonra .
√29O3425
Kural

Uzaklık ve orta nokta

uzaklığı, vektörünün (bitim eksi başlangıç) uzunluğudur. Orta nokta iki konum vektörünün ortalamasıdır, yani ; her koordinat ayrı ayrı.
ABABM
Örnek
ve → ; yani .Orta nokta .
6ABM
Kural

Uzayda toplama, çıkarma ve katlama

Bileşen bileşen çalış. için ’yi ’nın ucundan çiz (paralelkenar kendi düzleminde düz durur); , ’nin ucundan ’nın ucuna gider. Uzunluklar toplanmaz, ama .
aba+bO
Örnek
ve → ve ., değerinden küçüktür.
aba+bO
Kural

Uzayda birim vektör

Birim vektörün uzunluğu 1’dir. Her bileşeni uzunluğa böl, . Yönü ile aynıdır; , o yönde uzunluğu olan vektördür. Sıfır vektörünün birim vektörü yoktur.
auO
Örnek
vektörünün uzunluğu ’dur.Yani ; o yönde uzunluğu 18 olan vektör olur.
91O
Tanım

Bir cismin vektörleri: a, b ve c ile

dikdörtgen prizmasında , ve olsun. Başka her vektör, üzerinden ayrıtlar boyunca yürüyerek bulunur; yani .
abcAGOABCDEFG
Örnek
, , için ; uzunluğu , bir uzay köşegeni.
abc7OABCDEFG
Kural

Uzay köşegenleri birbirini ortalar

Dikdörtgen prizmanın dört uzay köşegeni merkezde buluşur. ’nin orta noktası ; ’nin orta noktası , aynı vektör. ve de öyle.
OFAGOABCDEFGM
Örnek
Ayrıtlar 6, 3, 2 → ’nin orta noktası .’nin orta noktası ; aynı nokta.
OABCDEFGM
Kural

Uzayda üçgenin ağırlık merkezi

dört yüzlüsünde yüzünün ağırlık merkezi için olur; köşelerin ortalaması. Her kenarortayı köşeden başlayarak böler; yani , burada , ’nin orta noktasıdır.
OABCG
Örnek
, , → .Kontrol → ve .
OABCGM
Tanım

Bileşenlerle skaler çarpım

Karşılıklı bileşenleri çarpıp topla, (düzlemde iki terim). Sonuç bir sayıdır, yani bir skalerdir; vektör değildir. Buna iç çarpım da denir.
ab33=6
Örnek
Düzlemde .Uzayda .
ab−83=−5
Tanım

Açıyla skaler çarpım

; burada , iki ok aynı noktadan başladığında aralarındaki açıdır (). Bileşenlerden bulunan sayıyla aynıdır; uzunluklar, açılar ve skaler çarpım arasındaki bağlantıdır.
θab
Örnek
, ve için ., ve için .
60°54
Kural

İşaret açıyı söyler

Sıfır olmayan vektörler için dar açı, dik açı (diklik) ve geniş açı demektir; çünkü bu işarettedir.
ab
Örnek
. ile çarpım , dik açı. ile , dar. ile , geniş.
ab
Kural

Skaler çarpımın kuralları

, , ve . Bundan çıkar: kosinüs teoremi.
Örnek
, , ., , ve .Kosinüs teoremi → .
Dikkat!

Anlamı olmayan bir çarpım

hiçbir şey ifade etmez, çünkü bir sayıdır ve bir sayının bir vektörle skaler çarpımı tanımlı değildir. ve vektörleri vardır ama farklıdır: skaler çarpım birleşmeli değildir.
Örnek
, , ve .✘ aynı ✔ ama .
Tanım

İşaretli dikdörtgen

’nin ucunu doğrusuna dikine indir: gölgenin işaretli uzunluğu ’dır. O zaman , kenarları ve gölge olan dikdörtgenin alanıdır: pozitifse yeşil, gölge ’nın tersine bakıyorsa kırmızı, ’de düz.
a·babO
Örnek
vektörünün uzunluğu 5 ve . Gölge , yani ’nın tersine → dikdörtgeni kırmızıdır; bu yüzden .
−20abO
Kural

İki vektör arasındaki açı

eşitliğini kosinüs için çöz; bu şunu verir: , sonra ; her zaman ile arasında. Kosinüsü tam değer bırak. Sıfır vektörünün açısı yoktur.
abOθ
Örnek
ve → , , ; yani ve .
abO67.6°
Kural

Uzay köşegeni ve zemin: iki yol

Uzay köşegeni ’nin zeminle yaptığı açısı, ile zemindeki izi arasındaki açıdır. 1. yol dik üçgendir. 2. yol skaler çarpımdır, yani . İkisi uyuşmalıdır.
OFF′θ
Örnek
Prizma , ve .1. yol → ; yani .2. yol → ; yani .
OFF′45°
Kural

Dik olma ve bilinmeyen k

Sıfır olmayan vektörler ancak ise diktir. Bilinmeyen için çarpımı aç ve 0’a eşitle. tek bileşendeyse denklem doğrusaldır; iki vektörde de varsa ikinci dereceden olabilir ve için iki değer ya da hiç değer çıkabilir.
Örnek
; yani . ikisinde de varsa ; yani ya da .
ab
Kural

Paralel vektörler

ise , ’ya paraleldir: karşılıklı bileşenlerin hepsinin oranı ’dir. O zaman olur; için artı (aynı yön), için eksi. Bilinmeyen için oranları eşitle.
Örnek
ve vektörlerinde her satırın oranı ’dir; yani , ve . ve için oran ’dir; yani .
Dikkat!

Köşedeki açı: iki vektörü de B’den başlat

Bir üçgenin açısı için, ikisi de ’den başlayan ve kullanılır; sonra . ve uç uca durur ve dış açısını verir; işaret yanlış çıkar.
ABθ180−θBABCBAC
Örnek
, , için ve .✔ ; yani ✘ sonucu verir.
AB66.1°113.9°BABCBAC
Kural

İki doğru arasındaki dar açı

İki yön vektörü geniş açısını yapabilir, doğrular ise dar açısıyla kesişir. Doğrular arasındaki dar (ya da dik) açısı için kullan. Kesişmeyen doğruların da bir açısı vardır.
θ180−θd₁d₂
Örnek
ve vektörlerinin ikisinin de uzunluğu 3 ve .Vektörler yapar. Doğrular için ; yani .
116.4°63.6°d₁d₂
Tanım

b’nin a üzerindeki gölgesi

’nin üzerindeki skaler izdüşümü gölgesinin işaretli uzunluğudur ve ile bulunur. Vektörel izdüşüm ile bulunur. Geriye kalan, yani eksi gölge, ’ya dik bileşendir ve ona diktir.
qapbOFB
Örnek
ve için ve .Skaler izdüşüm , vektörel izdüşüm , dik bileşen ; uzunluğu .
√5a6bOFB
Kural

Bir kuvveti bileşenlerine ayırma

Bir yönle açısı yapan kuvvetinin o yön boyunca bileşeni , ona dik bileşeni ’dır (karelerinin toplamı ). eğimli yüzeydeki ağırlığının eğim boyunca aşağı bileşeni , eğime doğru bileşeni ’dır.
F·sinθF·cosθF
Örnek
Yönle yapan 50 N: yön boyunca N, dik bileşen N.Kontrol → .
2525√350
Tanım

İş bir skaler çarpımdır

Sabit bir kuvvetinin yer değiştirmesi boyunca yaptığı iş olur; newton ve metre için joule. Yalnızca kuvvetin hareket yönündeki bileşeni iş yapar.
dF·cosθF
Örnek
Bir ip, yerle yaparak 12 m boyunca 40 N’la çekiyor → J.
12 m20√340N
Uç durum

Sıfır iş, negatif iş ve güç

’de iş ’dır: bir çantayı yatay taşımak çanta üzerinde iş yapmaz. ’den büyük açıda iş negatiftir; kuvvetin harekete ters yönde olduğu frenleme buna örnektir. Güç, saniyedeki iştir, yani ; hız m/s ise sonuç watt olur.
Örnek
15 m yer değiştirmeyle yapan 200 N’luk fren kuvveti J iş yapar. N ve m/s ile güç W.
dF
Kural

Bir doğrunun P’ye en yakın noktası

doğrusunda ’ye en yakın noktasında , ’ye diktir; bundan , ve uzaklık ’dir. ile kontrol et.
rdAPANP
Örnek
, , → ve ; yani . ve .
3dAPANP
Püf noktası

Bir dron: yol ve yer değiştirme

Uçulan yol, etapların uzunlukları toplamıdır. Yer değiştirme vektörlerin toplamıdır ve uzunluğu uçulan yoldan fazla olamaz. Eve giden düz çizgi, olan açısıyla yükselir.
ODdhs
Örnek
Etaplar m ve m: uçulan m. Yer değiştirme m; uzunluğu m.Yükselme açısı → ; yani .
OD200150250
Püf noktası

Kablolu bir direk

Bir direğin tepesinden yerdeki bir ankraja giden kablo vektörüdür. Yerle yaptığı açı iki yoldan bulunur: dik üçgen () ya da kablonun yerdeki izinin vektörüyle skaler çarpımı.
TOA₁A₂hc₁c₂
Örnek
Direk 12 m, ankraj : kablo m ve , .Ankraj : kablo m ve , .
TOA₁A₂12132√61
Püf noktası

Bir kızak: hangi ip açısı en iyi

Bir kızağı yerle açısı yapan bir iple çekerken onu yalnızca ileri iter; yani . İş en çok ’de, yani ip yere paralelken olur ve ’de 0’a düşer.
Örnek
İp ’deyken 20 m boyunca 60 N’luk çekme → J.Yere paralel olsa J olurdu; yani açı %9,4 kaybettirir.
Püf noktası

Eğik düzlemdeki bir kutu

eğimli bir yüzeydeki kutunun ağırlığı, eğim boyunca (kutuyu aşağı kaydırmaya çalışır) ve eğime doğru (yüzey geri iter) bileşenlerine ayrılır. Eğim ne kadar dikse eğim boyunca bileşen o kadar büyüktür. Sürtünme Mekanik konusudur.
W·cosαW·sinαW
Örnek
’lik eğimde 80 N’luk bir kutu.Eğim boyunca N, eğime doğru N.’de eğim boyunca bileşen N olurdu; ağırlığın yarısı.
75.227.480
Püf noktası

Hangi ders neyi ister

Cambridge A level (Paper 3) i, j, k, 3B vektörleri ve skaler çarpımı ister; doğru ve nokta problemlerinde de. IB HL (iki ders de) i, j, k ve skaler çarpıma sahiptir; IB SL’de vektör yoktur; yalnızca 3B’de uzaklık, orta nokta ve açılar vardır. İngiliz A level’ında 13. sınıfta 3B vektörler vardır, ama skaler çarpım yoktur: o Further Mathematics’in konusudur. Hollanda wiskunde B vwo düzlemde iç çarpımı, wiskunde D vwo ise uzayda iç çarpım ve vektörel çarpımı işler. AP Precalculus’ta iç çarpım, sınavda olmayan isteğe bağlı bir konudur; Cambridge IGCSE 3B’yi yalnızca Pisagor ve trigonometriyle kullanır. MEB programında vektör kazanımı yoktur.
Örnek
IB HL ya da Cambridge için bir soru → ile arasındaki açı skaler çarpımı ister, .İngiliz A level’ında bir soru, o olmadan uzayda kalır → vektörünün uzunluğu ’tür.

Alıştırmalar

ve . vektörünü sütun olarak yaz. Kolay
ABAB???
Çözümü göster
Bitim eksi başlangıç, bileşen bileşen.
→ , → , → .
Yani ’nin tersine 3, boyunca 4 ve yukarı 2.
Kontrol → artı sütun olur.
vektörünün uzunluğunu bul. Kolay
Çözümü göster
Üç sayının karesini al → , , .
Topla → .
Karekök → .
Kontrol → ve eksi işareti bir şeyi değiştirmez.
ve noktalarının orta noktasını bul. Kolay
Çözümü göster
Toplamın yarısı, koordinat koordinat.
, , .
Kontrol → ve ; yani , ’ya ve ’ye eşit uzaklıktadır.
ve için değerini bul. Kolay
Çözümü göster
Karşılıklı bileşenleri çarp → , , .
Topla → .
Kontrol: sonuç bir sayıdır ve negatiftir; yani vektörler arasındaki açı geniştir.
ifadesini sütun olarak yaz ve uzunluğunu ver. Kolay
Çözümü göster
, , önündeki sayılar bileşenlerdir → .
Uzunluk → .
.
ve uzunluk
Kontrol → .
, ve aralarındaki açı . değerini bul. Kolay
Çözümü göster
formülünü kullan.
.
.
Kontrol: açı geniştir; bu yüzden skaler çarpım negatiftir.
vektörü yönündeki birim vektörü bul. Orta
Çözümü göster
Uzunluk → .
Her bileşeni 11’e böl → .
Kontrol → ; yani uzunluk 1’dir.
ile arasındaki açıyı bul. Orta
Çözümü göster
.
ve .
; yani .
Kontrol: skaler çarpım pozitiftir; yani açı dardır.
ve vektörleri dik olacak biçimde değerini bul. Orta
Çözümü göster
Dik olmak, skaler çarpımın 0 olması demektir.
.
Yani .
Kontrol → .
, , . açısını bul. Orta
?BABCBAC
Çözümü göster
İki vektör de ’den başlar → ve .
, , .
; yani .
Kontrol: skaler çarpım 4 pozitif; yani açı dardır.
bir dikdörtgen prizmadır; , , ve , , . vektörünü , , ile yaz ve uzunluğunu bul. Orta
ECOABCDEFG
Çözümü göster
olduğundan ve .
.
Uzunluk → .
, uzunluk
Kontrol → bir uzay köşegenidir ve .
Bir ip, yerle yapacak biçimde 50 N’luk kuvvetle bir arabayı yer boyunca 8 m çekiyor. Kuvvet ne kadar iş yapar? Orta
8 m?50N
Çözümü göster
Yalnızca kuvvetin yer boyunca bileşeni iş yapar → .
Bu J eder.
J
Kontrol → , 1’den biraz küçüktür; bu yüzden iş J’den biraz azdır.
ve vektörlerinin dik olduğu değerlerini bul. Zor
Çözümü göster
Skaler çarpım 0 olmalı → .
İkinci derece denklem formülü → .
; yani , bu da ya da eder.
ya da
Kontrol → için ve .
vektörünün üzerindeki skaler ve vektörel izdüşümünü ve ’nin ’ya dik bileşenini bul. Zor
?a?b
Çözümü göster
ve ; yani .
Skaler izdüşüm → . Vektörel izdüşüm → .
Dik bileşen → .
Skaler izdüşüm , vektörel izdüşüm , dik bileşen
Kontrol: dik bileşenin ile skaler çarpımı ; yani ’ya diktir.
Bir doğru noktasından geçer ve yönü ’dir. Doğrunun noktasına en yakın noktasını ve uzaklığını bul. Zor
?dAPANP
Çözümü göster
, ve ; yani .
ve ; yani .
,
Kontrol → .
ölçülerinde bir prizma verilmiş. uzay köşegeni ile zemin arasındaki açıyı iki yoldan bul. Zor
Çözümü göster
1. yol: zemin köşegeni , yükseklik ; yani ve .
2. yol → ve zemindeki ayağı için .
İkisi de verir.
Kontrol → ; yani ile birbirine uyar.
Kare piramidin tabanı ; , , ve tepesi . İki yan ayrıt arasındaki açısını bul. Zor
OABCV?
Çözümü göster
İki vektör de ’den başlar → ve .
ve .
; yani .
Kontrol: skaler çarpım 16 pozitif; yani açı dardır.
Bir dron 60 m doğuya ve 80 m kuzeye, sonra 105 m dümdüz yukarı uçuyor. Uçulan yolu, başlangıçtan yer değiştirmeyi ve geri dönen düz çizginin alçalma açısını bul. Zor
?OD
Çözümü göster
İlk etap m; yani uçulan yol m.
Yer değiştirme m; uzunluğu m.
; yani .
Uçulan yol m, yer değiştirme m, açı
Kontrol → ; çünkü yer değiştirme uçulan yoldan hiçbir zaman uzun değildir.
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): Diploma, 1. yıl, Diploma, 2. yıl

Cambridge International: A Level

Hollanda: Vwo · Matematik D, Vwo · Matematik B

İngiltere (GCSE, A Level): Year 13 (A Level)

ABD (Common Core): Precalculus

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 6 uygulama

3B vektörler: noktalar, oklar ve i, j, k

  • Uzaydaki noktanın koordinatlarını ve sütun vektörünü yazma
  • Uzaydaki vektörün uzunluğunu ve iki nokta arasındaki uzaklığı bulma
  • Vektörleri i, j ve k ile toplama, çıkarma ve ölçekleme

Cisimlerin vektörleri: O üzerinden yollar

  • Bir cismin iki köşesi arasındaki vektörü a, b ve c cinsinden yazma
  • Ayrıt, yüz köşegeni ve cisim köşegeninin uzunluğunu bulma
  • Cisim köşegeninin zeminle açısını bulma

Skaler çarpım: çarp, topla, işarete bak

  • Skaler çarpımı bileşenlerle ve büyüklük ile açıyla bulma
  • Skaler çarpımın işaretini okuma: dar, dik ya da geniş
  • Skaler çarpımı dikdörtgenin işaretli alanı olarak görme

Vektörler arasındaki açı: cos θ = a·b / (|a||b|)

  • Düzlemde ya da uzayda iki vektör arasındaki açıyı bulma
  • İki vektörü dik ya da paralel yapan k değerini bulma
  • Üçgenin köşe açısını bulup uç uca tuzağından kaçınma

İzdüşüm ve iş: boyunca ve dik

  • Vektörün skaler ve vektörel izdüşümünü bulma
  • Kuvveti eğim boyunca ve eğime dik bileşenlere ayırıp işi bulma
  • Doğrunun P noktasına en yakın noktasını bulma

Günlük hayatta 3B vektörler

  • Bir dronu uzayda izleme: konum, yer değiştirme, tırmanma açısı
  • Direğin kablo uzunluklarını ve zeminle açılarını bulma
  • Açılı bir ipin yaptığı işi bulma