Interactive Lessons
Lesnotities Oefenen

Inproduct en 3D-vectoren

Lesnotities

Definitie

De tekening van de ruimte

In een tekening van de ruimte wijst omhoog, komt naar je toe en gaat naar rechts. Een punt bereik je vanuit in drie rechte stukken, langs , langs , dan omhoog. De vloer is het vlak .
OPxyz
Voorbeeld
is 4 langs , 2 tegen in (het minteken) en 3 omhoog.Recht onder op de vloer ligt , en .
OP4−23
Definitie

De kolom van AB in de ruimte

Een vector in de ruimte is een kolom van drie getallen. De vector van naar is het eind min het begin, , en is de kolom van het punt zelf.
ABABxyz
Voorbeeld
en → (eind min begin), en terug .
ABAB3−44
Definitie

i, j en k

, en zijn de eenheidsstappen langs , langs en omhoog: drie vectoren van lengte 1 die loodrecht op elkaar staan. Elke vector is , en een ontbrekende letter betekent 0.
ijkO
Voorbeeld
.Andersom → , omdat het middelste getal 0 is.
O−2i3j4k
Regel

De lengte in de ruimte: twee rechthoekige driehoeken

Eerst de diagonaal over de vloer, ; daarna staat de pijl daar rechtop op met hoogte , dus en . Tekens verdwijnen bij het kwadrateren. Heeltallige lengtes komen voor, zoals met 7, met 9 en met 11.
|a|Oxyzd
Voorbeeld
: de diagonaal over de vloer is , dan is .
√29O3425
Regel

Afstand en midden

De afstand is de lengte van (eind min begin). Het midden is het gemiddelde van de twee plaatsvectoren, : elke coördinaat apart.
ABABM
Voorbeeld
en → , dus .Het midden is .
6ABM
Regel

Optellen, aftrekken en vermenigvuldigen in de ruimte

Werk component voor component. Voor teken je vanaf de kop van (het parallellogram ligt plat in zijn eigen vlak); loopt van de kop van naar de kop van . De lengtes tellen niet op, maar .
aba+bO
Voorbeeld
en → en . is kleiner dan .
aba+bO
Regel

De eenheidsvector in de ruimte

Een eenheidsvector heeft lengte 1. Deel elke component door de lengte, . Hij heeft de richting van , en is de vector met lengte in die richting. De nulvector heeft geen eenheidsvector.
auO
Voorbeeld
heeft lengte .Dus , en de vector met lengte 18 in die richting is .
91O
Definitie

De vectoren van een lichaam in a, b en c

In een balk neem je , en . Elke andere vector vind je door langs ribben te lopen, via , dus .
abcAGOABCDEFG
Voorbeeld
Met , , → , met lengte , een ruimtediagonaal.
abc7OABCDEFG
Regel

De ruimtediagonalen halveren elkaar

De vier ruimtediagonalen van een balk gaan door het midden. Het midden van is ; het midden van is , dezelfde vector. Zo ook en .
OFAGOABCDEFGM
Voorbeeld
Ribben 6, 3, 2: het midden van is .Het midden van is , hetzelfde punt.
OABCDEFGM
Regel

Het zwaartepunt van een driehoek in de ruimte

In het viervlak heeft het zwaartepunt van het zijvlak plaatsvector , het gemiddelde van de hoekpunten. Het verdeelt elke zwaartelijn vanaf het hoekpunt, dus , met het midden van .
OABCG
Voorbeeld
, , → .Controle → en .
OABCGM
Definitie

Het inproduct met componenten

Vermenigvuldig de bijbehorende componenten en tel op, (twee termen in het vlak). Het antwoord is een getal, een scalair, geen vector.
ab33=6
Voorbeeld
In het vlak is .In de ruimte is .
ab−83=−5
Definitie

Het inproduct met de hoek

, waarbij de hoek tussen de twee pijlen is als ze in hetzelfde punt beginnen (). Het is hetzelfde getal als dat van de componenten, en het is de schakel tussen lengtes, hoeken en het inproduct.
θab
Voorbeeld
, en geven ., en geven .
60°54
Regel

Het teken zegt de hoek

Voor vectoren die niet nul zijn betekent een scherpe hoek, een rechte hoek (loodrecht) en een stompe hoek, omdat dat teken heeft.
ab
Voorbeeld
. Met is het product , een rechte hoek.Met is het , scherp. Met is het , stomp.
ab
Regel

De rekenregels van het inproduct

, , en . Dus , de cosinusregel.
Voorbeeld
, , ., , en .Cosinusregel → .
Let op!

Een product dat geen betekenis heeft

betekent niets, omdat een getal is en een getal inproduct een vector is niet gedefinieerd. De vectoren en bestaan wel maar verschillen: het inproduct is niet associatief.
Voorbeeld
, , , met .✘ gelijk ✔ maar .
Definitie

De rechthoek met teken

Laat de kop van loodrecht neer op de lijn van : de schaduw heeft de lengte met teken. Dan is de oppervlakte van de rechthoek bij de schaduw: groen als positief, rood als de schaduw tegen in wijst, plat bij .
a·babO
Voorbeeld
heeft lengte 5 en . De schaduw is , tegen in: de rechthoek is rood, dus .
−20abO
Regel

De hoek tussen twee vectoren

Los op naar de cosinus, dat geeft , dan , altijd tussen en . Laat de cosinus exact staan. De nulvector heeft geen hoek.
abOθ
Voorbeeld
en → , , , dus en .
abO67.6°
Regel

Een ruimtediagonaal en de vloer: twee wegen

De hoek van de ruimtediagonaal met de vloer is de hoek tussen en zijn voetpunt-vector op de vloer. Weg 1 is de rechthoekige driehoek. Weg 2 is het inproduct . Ze moeten overeenkomen.
OFF′θ
Voorbeeld
Balk , en .Weg 1 → , dus .Weg 2 → , dus .
OFF′45°
Regel

Loodrecht en de onbekende k

Vectoren die niet nul zijn staan precies loodrecht op elkaar als . Voor een onbekende werk je het product uit en stel je het gelijk aan 0: met in één component is de vergelijking lineair; met in beide vectoren kan het een kwadratische vergelijking zijn met twee waarden van , of geen.
Voorbeeld
, dus .Met in beide → , dus of .
ab
Regel

Evenwijdige vectoren

is evenwijdig aan als : de bijbehorende componenten hebben allemaal dezelfde verhouding . Dan is , plus bij (dezelfde richting) en min bij . Voor een onbekende maak je de verhoudingen gelijk.
Voorbeeld
en hebben in elke rij de verhouding , dus , en . en hebben verhouding , dus .
Let op!

De hoek in een hoekpunt: laat beide vectoren in B beginnen

Voor de hoek van een driehoek gebruik je en , die allebei in beginnen, dan . De vectoren en liggen kop-staart en geven de buitenhoek , dus het teken klopt niet.
ABθ180−θBABCBAC
Voorbeeld
, , geven en .✔ , dus ✘ geeft .
AB66.1°113.9°BABCBAC
Regel

De scherpe hoek tussen twee lijnen

Twee richtingsvectoren kunnen een stompe hoek maken terwijl de lijnen elkaar snijden onder de scherpe hoek . Voor de scherpe (of rechte) hoek tussen lijnen gebruik je . Ook lijnen die elkaar niet snijden hebben een hoek.
θ180−θd₁d₂
Voorbeeld
en hebben allebei lengte 3 en .De vectoren maken . De lijnen → , dus .
116.4°63.6°d₁d₂
Definitie

De schaduw van b op a

De scalaire projectie van op is de lengte met teken van zijn schaduw, . De vectorprojectie is . Wat overblijft, min de schaduw, is het deel dwars op en staat er loodrecht op.
qapbOFB
Voorbeeld
en geven en .Scalaire projectie , vectorprojectie , deel dwars erop met lengte .
√5a6bOFB
Regel

Een kracht ontbinden langs en dwars

Een kracht onder een hoek met een richting heeft het deel langs die richting, , en het deel dwars erop, (hun kwadraten tellen op tot ). Een gewicht op een helling met hoek heeft de delen langs de helling omlaag en de helling in.
F·sinθF·cosθF
Voorbeeld
50 N onder met de richting: langs de richting N, dwars erop N.Controle → .
2525√350
Definitie

Arbeid is een inproduct

De arbeid van een constante kracht over een verplaatsing is , in joule bij newton en meter. Alleen het deel van de kracht langs de beweging verricht arbeid.
dF·cosθF
Voorbeeld
Een touw trekt met 40 N onder boven de grond over 12 m → J.
12 m20√340N
Bijzonder geval

Arbeid nul, negatieve arbeid en vermogen

Bij is de arbeid : een tas horizontaal dragen verricht geen arbeid op de tas. Bij een hoek groter dan is de arbeid negatief, zoals bij remmen, waar de kracht tegen de beweging in wijst. Het vermogen is de arbeid per seconde, , in watt als de snelheid in meter per seconde is.
Voorbeeld
Een remkracht van 200 N onder met 15 m verplaatsing verricht J.Met N en m/s is het vermogen W.
dF
Regel

Het punt van een lijn dat het dichtst bij P ligt

Op de lijn staat bij het punt dat het dichtst bij ligt loodrecht op ; dat geeft , , en de afstand is . Controleer .
rdAPANP
Voorbeeld
, , → en , dus . en .
3dAPANP
Tip

Een drone: de weg en de verplaatsing

De afgelegde weg is de som van de lengtes van de etappes. De verplaatsing is de som van de vectoren, en zijn lengte is nooit meer dan de afgelegde weg. De rechte lijn naar huis stijgt onder een hoek met .
ODdhs
Voorbeeld
Etappes m en m: afgelegd m. De verplaatsing is m, met lengte m.De stijghoek → , dus .
OD200150250
Tip

Een mast met kabels

Een kabel van de top van een mast naar een anker op de grond is een vector . Zijn hoek met de grond vind je op twee manieren: de rechthoekige driehoek () of het inproduct met zijn voetpunt-vector op de grond.
TOA₁A₂hc₁c₂
Voorbeeld
Mast 12 m, anker : de kabel is m en , .Anker : de kabel is m en , .
TOA₁A₂12132√61
Tip

Een slee: welke touwhoek is het best

Als je een slee met een touw onder een hoek boven de grond trekt, duwt alleen hem vooruit, dus . De arbeid is het grootst bij , een touw langs de grond, en wordt 0 bij .
Voorbeeld
Een trekkracht van 60 N over 20 m met het touw onder → J.Langs de grond zou het J zijn, dus de hoek kost %.
Tip

Een kist op een helling

Het gewicht van een kist op een helling met hoek ontbind je langs de helling, (dat probeert de kist omlaag te laten glijden), en de helling in, (de helling duwt terug). Hoe steiler de helling, hoe groter het deel langs de helling. Wrijving hoort bij Mechanica.
W·cosαW·sinαW
Voorbeeld
Een kist van 80 N op een helling van .Langs de helling N, de helling in N.Bij zou het deel langs de helling N zijn, de helft van het gewicht.
75.227.480
Tip

Welke cursus vraagt wat

Cambridge A level (Paper 3) vraagt i, j, k, vectoren in 3D en het inproduct, ook bij lijn-en-puntvraagstukken. IB HL (beide cursussen) heeft i, j, k en het inproduct; IB SL heeft geen vectoren, alleen afstand, midden en hoeken in 3D. Het Britse A level heeft vectoren in 3D in jaar 13 maar geen inproduct: dat hoort bij Further Mathematics. Wiskunde B vwo heeft het inproduct in het vlak; wiskunde D vwo werkt in de ruimte, met inproduct en uitproduct. AP Precalculus heeft het inproduct in een optioneel onderwerp dat niet in het examen zit; het Cambridge IGCSE gebruikt 3D alleen met Pythagoras en goniometrie. Het MEB-programma heeft geen vectoruitkomst.
Voorbeeld
Een vraag voor IB HL of Cambridge: de hoek tussen en vraagt het inproduct, .Een Britse A-levelvraag blijft in de ruimte zonder inproduct: de lengte van is .

Oefenen

en . Schrijf als kolom. Makkelijk
ABAB???
Toon de oplossing
Het eind min het begin, component voor component.
→ , → , → .
Dus 3 tegen in, 4 langs en 2 omhoog.
Controle → plus de kolom is .
Bereken de lengte van . Makkelijk
Toon de oplossing
Kwadrateer de drie getallen → , , .
Tel op → .
De wortel → .
Controle → , en het minteken verandert niets.
Bepaal het midden van en . Makkelijk
Toon de oplossing
De helft van de som, coördinaat voor coördinaat.
, , .
Controle → en , dus ligt even ver van als van .
Bereken voor en . Makkelijk
Toon de oplossing
Vermenigvuldig de bijbehorende componenten → , , .
Tel op → .
Controle: het antwoord is een getal en het is negatief, dus de hoek tussen de vectoren is stomp.
Schrijf als kolom en geef de lengte. Makkelijk
Toon de oplossing
De getallen voor , , zijn de componenten → .
Lengte → .
.
en lengte
Controle → .
, en de hoek ertussen is . Bereken . Makkelijk
Toon de oplossing
Gebruik .
.
.
Controle: de hoek is stomp, dus het inproduct is negatief.
Bepaal de eenheidsvector in de richting van . Middel
Toon de oplossing
De lengte → .
Deel elke component door 11 → .
Controle → , dus de lengte is 1.
Bereken de hoek tussen en . Middel
Toon de oplossing
.
en .
, dus .
Controle: het inproduct is positief, dus de hoek is scherp.
Bepaal zo dat en loodrecht op elkaar staan. Middel
Toon de oplossing
Loodrecht betekent dat het inproduct 0 is.
.
Dus .
Controle → .
, , . Bereken de hoek . Middel
?BABCBAC
Toon de oplossing
Beide vectoren beginnen in → en .
, , .
, dus .
Controle: het inproduct 4 is positief, dus de hoek is scherp.
is een balk met , , en , , . Schrijf in , , en bepaal de lengte. Middel
ECOABCDEFG
Toon de oplossing
, dus , en .
.
Lengte → .
, lengte
Controle → is een ruimtediagonaal, en .
Een touw trekt een kar 8 m over de grond met een kracht van 50 N, het touw onder boven de grond. Hoeveel arbeid verricht de kracht? Middel
8 m?50N
Toon de oplossing
Alleen het deel van de kracht langs de grond verricht arbeid → .
Dit is J.
J
Controle → is iets minder dan 1, dus de arbeid is iets minder dan J.
Bepaal de waarden van waarvoor en loodrecht op elkaar staan. Moeilijk
Toon de oplossing
Het inproduct moet 0 zijn → .
Abc-formule → .
, dus , dat is of .
of
Controle → voor , en .
Bepaal de scalaire projectie en de vectorprojectie van op , en het deel van dwars op . Moeilijk
?a?b
Toon de oplossing
en , dus .
Scalaire projectie → . Vectorprojectie → .
Dwars erop → .
Scalaire projectie , vectorprojectie , deel dwars erop
Controle: het deel dwars erop maal is , dus het staat loodrecht op .
Een lijn gaat door met richting . Bepaal het punt van de lijn dat het dichtst bij ligt en de afstand . Moeilijk
?dAPANP
Toon de oplossing
, en , dus .
en , dus .
,
Controle → .
Een balk is . Bereken de hoek tussen zijn ruimtediagonaal en de vloer langs twee wegen. Moeilijk
Toon de oplossing
Weg 1: de diagonaal over de vloer is , de hoogte is , dus en .
Weg 2 → en zijn voetpunt geven .
Beide geven .
Controle → , dus en passen bij elkaar.
Een vierkante piramide heeft grondvlak met , , en top . Bereken de hoek tussen twee opstaande ribben. Moeilijk
OABCV?
Toon de oplossing
Beide vectoren beginnen in → en .
en .
, dus .
Controle: het inproduct 16 is positief, dus de hoek is scherp.
Een drone vliegt 60 m oost en 80 m noord, en dan 105 m recht omhoog. Bepaal de afgelegde afstand, de verplaatsing vanaf het begin en de hoek waaronder de rechte lijn terug daalt. Moeilijk
?OD
Toon de oplossing
De eerste etappe is m, dus de afgelegde afstand is m.
De verplaatsing is m, met lengte m.
, dus .
Afgelegde afstand m, verplaatsing m, hoek
Controle → , want de verplaatsing is nooit langer dan de afgelegde afstand.
Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): Diploma, jaar 1, Diploma, jaar 2

Cambridge International: A Level

Nederland: Vwo · Wiskunde D, Vwo · Wiskunde B

Engeland (GCSE, A Level): Year 13 (A Level)

VS (Common Core): Precalculus

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 6 applicaties

Vectoren in 3D: punten, pijlen en i, j, k

  • De coördinaten en de kolom van een punt in de ruimte schrijven
  • De lengte van een vector in de ruimte en de afstand van twee punten vinden
  • Vectoren optellen, aftrekken en schalen met i, j en k

Vectoren van ruimtelichamen: routes via O

  • De vector tussen twee hoekpunten van een lichaam schrijven in a, b en c
  • De lengte van een ribbe, vlakdiagonaal en ruimtediagonaal vinden
  • De hoek van een ruimtediagonaal met de vloer vinden

Inproduct: vermenigvuldigen, optellen, het teken lezen

  • Een inwendig product vinden met componenten en met grootte en hoek
  • Het teken van een inwendig product lezen: scherp, recht of stomp
  • Het inwendig product zien als de oppervlakte met teken van een rechthoek

Hoek tussen vectoren: cos θ = a·b / (|a||b|)

  • De hoek tussen twee vectoren vinden in het vlak of in de ruimte
  • k vinden waarvoor twee vectoren loodrecht of evenwijdig zijn
  • De hoek in een hoekpunt vinden en de kop-staartvalkuil vermijden

Projectie en arbeid: langs en dwars

  • De scalaire en vectorprojectie van een vector vinden
  • Een kracht ontbinden langs en loodrecht op een helling en de arbeid vinden
  • Het punt van een lijn vinden dat het dichtst bij een punt P ligt

Vectoren in 3D in het dagelijks leven

  • Een drone volgen door de ruimte: positie, verplaatsing, stijghoek
  • De kabellengtes van een mast en hun hoeken met de grond vinden
  • De arbeid van een touw onder een hoek vinden