Een snelheidsgrafiek laat zien hoe snel een hoeveelheid verandert, bijvoorbeeld liter per minuut. De oppervlakte tussen de grafiek en de horizontale as is de hoeveelheid die erbij is gekomen. Een constante snelheid r geeft een rechthoek: hoogte × breedte.A=r⋅t
Voorbeeld
Een kraan vult een tank met 3 liter per minuut gedurende 5 minuten: een rechthoek van 3 hoog en 5 breed.3⋅5=15 liter.
Regel
De eenheid van de oppervlakte
De eenheid van de oppervlakte is de eenheid van de snelheid maal de eenheid van de horizontale as: liter per minuut × minuten = liter, meter per seconde × seconden = meter, kilowatt × uur = kilowattuur. Schrijf in elk antwoord de eenheid op.
Voorbeeld
Een kachel gebruikt 4 uur lang 1,5 kW; een kilowattuur kost 0,25 euro.1,5⋅4=6 kWh en 6⋅0,25=1,5 euro.
Regel
Boven telt op, onder trekt af
Waar de snelheid positief is, ligt de grafiek boven de as en telt zijn oppervlakte erbij; waar de snelheid negatief is, ligt de grafiek onder de as en gaat zijn oppervlakte eraf. Het resultaat is de oppervlakte met teken: oppervlakte boven min oppervlakte onder.
Voorbeeld
Een tank krijgt 6 minuten lang 4−t liter per minuut: hij wint 21⋅4⋅4=8 liter in de eerste 4 minuten en verliest 21⋅2⋅2=2 liter in de laatste 2.8−2=6 liter meer in de tank.
Let op!
Netto verandering is niet het totaal
De oppervlakte met teken is de netto verandering: eind min begin. Als een auto achteruit gaat, is de netto verandering de verandering van plaats; de afgelegde afstand is de som van beide oppervlakten zonder hun tekens.
Voorbeeld
Een auto heeft 5 seconden lang de snelheid 6−2t meter per seconde: 9 m vooruit, daarna 4 m achteruit.✘ plaats verandert met 9+4=13 m. ✔ 9−4=5 m (de afgelegde afstand is 13 m).
Tip
Tel de hokjes
Teken een rooster onder de kromme. Hokjes die helemaal onder de kromme liggen zijn hele hokjes; hokjes die de kromme snijdt zijn aangesneden hokjes. De oppervlakte ligt tussen het aantal hele hokjes en hele plus aangesneden hokjes (in eenheden van één hokje); hele hokjes plus de helft van de aangesneden hokjes is een goede schatting.
Voorbeeld
f(x)=21x2 op [0,4] met hokjes van 1 bij 1: 6 hele hokjes en 10 aangesneden hokjes.De oppervlakte ligt tussen 6 en 6+10=16 hokjes; de schatting is 6+10/2=11 hokjes. (De exacte waarde is 332≈10,67.)
Regel
Kleinere hokjes sluiten in
Met kleinere hokjes zijn er meer hele hokjes en zijn de aangesneden hokjes smaller, dus de twee tellingen komen dichter bij de oppervlakte. Dit is het idee achter elke som van dit onderwerp: een ondergrens en een bovengrens die insluiten.
Voorbeeld
Dezelfde kromme met hokjes van 0,5 bij 0,5 (elk oppervlakte 0,25): 34 hele en 20 aangesneden hokjes.Tussen 34⋅0,25=8,5 en 54⋅0,25=13,5; met hokjes van 1 bij 1 was het tussen 6 en 16.
Definitie
De Riemannsom
Verdeel [a,b] in n stroken met dezelfde breedte Δx=nb−a. Bouw op elke strook een rechthoek zo hoog als de kromme in één punt x∗ van de strook en tel de rechthoeken op.Sn=∑i=1nf(xi∗)Δx
Voorbeeld
f(x)=x2 op [0,3] met n=5: Δx=0,6; de linkerkanten geven de hoogtes 0;0,36;1,44;3,24;5,76.0,6⋅(0+0,36+1,44+3,24+5,76)=0,6⋅10,8=6,48.
Regel
Links, rechts, midden
Het punt x∗ kan de linkerkant van een strook zijn (linkersom Ln), de rechterkant (rechtersom Rn) of het midden (middensom Mn). De linkersom gebruikt x0 tot xn−1, de rechtersom x1 tot xn (xi=a+iΔx).Ln=Δx[f(x0)+f(x1)+⋯+f(xn−1)]
Voorbeeld
f(x)=x2 op [0,2] met n=4, Δx=0,5: de linkerkanten zijn 0;0,5;1;1,5, de rechterkanten 0,5;1;1,5;2 en de middens 0,25;0,75;1,25;1,75.L4=1,75, R4=3,75, M4=2,625; de exacte oppervlakte is 38≈2,6667.
Definitie
Ondersom en bovensom
Bouw op elke strook een rechthoek zo hoog als de kleinste waarde van f op die strook: de ondersom sn. Bouw hem zo hoog als de grootste waarde: de bovensom Sn. De onderste rechthoeken liggen binnen de oppervlakte en de bovenste dekken haar af.sn≤A≤Sn
Voorbeeld
f(x)=x2 op [1,3] met n=4: f stijgt, dus het laagste punt van een strook ligt links, het hoogste rechts.s4=6,75 en S4=10,75: 6,75≤A≤10,75 (in werkelijkheid A=326≈8,6667).
Regel
Waarom te groot of te klein
Als f stijgend is, liggen de linkerrechthoeken onder de kromme (de linkersom is te klein) en dekken de rechterrechthoeken haar af (de rechtersom is te groot). Als f dalend is, is het andersom. Voor een monotone f zijn de linker- en de rechtersom dus de ondersom en de bovensom.
Voorbeeld
f(x)=9−x2 daalt op [0,3]; met n=3 (Δx=1) is de linkerkant het hoogste punt van elke strook.L3=9+8+5=22 is te groot, R3=8+5+0=13 is te klein; de oppervlakte is 18.
Bijzonder geval
Een kromme die stijgt en daalt
Als f niet monotoon is op [a,b], zijn de linker- en de rechtersom geen grenzen voor de oppervlakte: ze kunnen allebei te klein zijn. De ondersom en de bovensom, met de kleinste en de grootste waarde op elke strook, zijn altijd veilig.
Voorbeeld
f(x)=4x−x2 op [0,4] met n=4: L4=0+3+4+3=10 en R4=3+4+3+0=10, maar de oppervlakte is 332≈10,6667.De ondersom 0+3+3+0=6 en de bovensom 3+4+4+3=14 sluiten haar wel in.
Regel
De insluiting
Voor een monotone f is de rechtersom min de linkersom een inschuifsom: alle stappen van f tellen op tot één rechthoek met hoogte ∣f(b)−f(a)∣ en breedte Δx. De oppervlakte ligt tussen de twee sommen, en het verschil wordt 10 keer zo klein als n10 keer zo groot wordt.Rn−Ln=∣f(b)−f(a)∣Δx
Voorbeeld
f(x)=x2 op [0,3]: ∣f(3)−f(0)∣=9 en Δx=3/n.n=5: 11,88−6,48=5,4=9⋅0,6; n=50 geeft 0,54 en n=500 geeft 0,054.
Regel
Midden tegenover trapezium
Voor een gladde f liggen de middensom Mn en de trapeziumregel Tn meestal veel dichter bij de oppervlakte dan Ln en Rn. Hun fouten hebben tegengestelde tekens: waar f omhoog buigt, is Tn te groot en Mn te klein, en Mn zit ongeveer twee keer zo dichtbij.
Voorbeeld
f(x)=x2 op [0,4] met n=4: M4=21 en T4=22; de oppervlakte is 364≈21,3333.M4 is 31 te klein, T4 is 32 te groot.
Definitie
De trapeziumregel
Verbind de punten van de kromme aan de randen van de stroken met rechte lijnen: elke strook wordt een trapezium. Met de breedte h en de n+1 y-waarden y0,…,yn tellen de uiteinden één keer mee en de y-waarden daartussen twee keer.Tn=2h[y0+2(y1+⋯+yn−1)+yn]
Voorbeeld
f(x)=x3 op [0,2] met n=4, h=0,5: de y-waarden zijn 0;0,125;1;3,375;8.T4=0,25[0+2⋅4,5+8]=4,25; de exacte oppervlakte is 4.
Tip
T is het gemiddelde van L en R
Een trapezium is het gemiddelde van de linkerrechthoek en de rechterrechthoek van zijn strook, dus over het hele interval is de trapeziumregel het gemiddelde van de linker- en de rechtersom. Handig als je Ln en Rn al hebt.Tn=2Ln+Rn
Voorbeeld
f(x)=x3 op [0,2] met n=4: L4=2,25 en R4=6,25.22,25+6,25=4,25=T4.
Regel
Is T te groot of te klein
Op elke strook is de bovenkant van een trapezium de koorde van de kromme. Waar f omhoog buigt (de koorde ligt boven de kromme) is Tn te groot; waar f omlaag buigt (de koorde ligt onder de kromme) is Tn te klein. Als f van buiging verandert, is er geen eenvoudige regel.
Voorbeeld
f(x)=x buigt omlaag. Op [0,4] met n=4 zijn de y-waarden 0;1,000;1,414;1,732;2.T4=0,5[0+2(1+1,414+1,732)+2]≈5,146 is kleiner dan de oppervlakte 316≈5,333.
Regel
Halveer h, kwart de fout
Voor een gladde f is de fout van de trapeziumregel evenredig met h2: als je h halveert (en n verdubbelt), wordt de fout 4 keer zo klein. De middensom doet hetzelfde; bij Ln en Rn wordt de fout maar gehalveerd.
Voorbeeld
f(x)=x2 op [0,4], exacte oppervlakte 364: T2=24, T4=22, T8=21,5.De fouten 38≈2,667, 32≈0,667 en 61≈0,167: elke fout is een kwart van de vorige.
Regel
Een tabel met metingen
Als alleen metingen bekend zijn (tijden en snelheden), verbind dan de punten met rechte lijnen en tel de trapezia op, ook als de stappen niet gelijk zijn. Elk stuk is 21(yi+yi+1)Δxi en zijn eenheid is de eenheid van y maal de eenheid van x.A≈∑21(yi+yi+1)(xi+1−xi)
Voorbeeld
De snelheid van een auto in meter per seconde op de tijdstippen 0;10;30;60 seconden is 0;12;18;15.De stukken zijn 21(0+12)⋅10, 21(12+18)⋅20 en 21(18+15)⋅30: 60+300+495=855 meter.
Bijzonder geval
Stroken van verschillende breedte
De stroken hoeven niet even breed te zijn: de som is ∑f(xi∗)Δxi met op elke strook zijn eigen breedte Δxi. Om de oppervlakte in te sluiten moet de breedste strook naar 0 gaan: meer stroken alleen is niet genoeg.
Voorbeeld
f(x)=x2 op [0,3] met de punten 0;1;1,5;3 (breedtes 1;0,5;1,5) en linkerkanten: 0⋅1+1⋅0,5+2,25⋅1,5=3,875.De breedste strook is 1,5 breed; de oppervlakte is 9.
Definitie
Sigma-notatie
Het teken ∑ betekent: optellen. ∑i=1nai lees je als “de som van ai voor i van 1 tot n”. De letter i doorloopt de gehele getallen van het onderste tot het bovenste getal en elke waarde wordt in de term ingevuld.∑i=1nai=a1+a2+⋯+an
Voorbeeld
∑i=14(2i+1): neem voor i=1,2,3,4 de term 2i+1 en tel op.3+5+7+9=24.
Regel
Riemannsommen met sigma
Met xi=a+iΔx begint de linkersom bij i=0 en stopt bij n−1, de rechtersom begint bij i=1 en stopt bij n. Handig voor f(x)=x2: 1+4+9+⋯+n2=6n(n+1)(2n+1).Rn=∑i=1nf(xi)Δx
Voorbeeld
f(x)=x2 op [0,3] met n=5: xi=0,6i, dus R5=∑i=15(0,6i)2⋅0,6.=0,216(1+4+9+16+25)=0,216⋅55=11,88.
Definitie
De limiet is de integraal
Laat n groeien, zodat elke strook dunner wordt. Voor een continue f nestelen de sommen zich rond één getal: de oppervlakte onder de kromme. Deze limiet schrijf je met een integraalteken: ∑ wordt ∫ en Δx wordt dx.limn→∞∑i=1nf(xi)Δx=∫abf(x)dx
Voorbeeld
f(x)=x2 op [0,3]: Rn=4,5(n+1)(2n+1)/n2 geeft R5=11,88, R100=9,13545, R1000=9,0135045.De sommen nestelen zich rond 9: ∫03x2dx=9.
Regel
Een limiet lezen als integraal
Om een limiet van sommen als integraal te schrijven, lees je drie delen: de factor Δx=nb−a geeft de breedte b−a; de punten xi=a+iΔx geven het begin a (en dus b); wat er in de som met xi gebeurt is f(x).
Voorbeeld
limn→∞∑i=1n(n2i)3⋅n2: de breedte is 2, de punten zijn 0+i⋅n2, dus a=0 en b=2, en de derde macht geeft f(x)=x3.=∫02x3dx=4 (controle: n=10 geeft 4,84).
Regel
Snelheden erin en eruit
Als er iets instroomt en iets uitstroomt, is de nettosnelheid instroom min uitstroom. De oppervlakte met teken onder de nettosnelheid is de netto verandering, en eindhoeveelheid = beginhoeveelheid + netto verandering.
Voorbeeld
Een tank bevat 40 liter. Er stroomt 10 minuten lang water in met 5 liter per minuut en uit met 0,5t liter per minuut (t in minuten).De nettosnelheid 5−0,5t geeft een driehoek: 21⋅10⋅5=25 liter, dus 40+25=65 liter.
Tip
Controleer met dubbel zoveel stroken
Om een schatting te vertrouwen, doe je haar nog eens met dubbel zoveel stroken. Als de twee antwoorden op de gewenste nauwkeurigheid overeenkomen, stop je; zo niet, verdubbel dan opnieuw. Het verschil tussen de twee schattingen zegt ook hoe groot de fout is.
Voorbeeld
∫12x1dx met de trapeziumregel: T4=0,6970 en T8=0,6941.Ze komen in de eerste twee cijfers overeen: de oppervlakte is ongeveer 0,69 (de exacte waarde is 0,6931).
Tip
Welke cursus vraagt wat
De oppervlakte onder een snelheidsgrafiek, hokjes tellen en Riemannsommen met linker-, rechter- en middenrechthoeken komen aan bod in AP Calculus AB; de trapeziumregel in Cambridge AS, in IB Applications and interpretation en in het Britse A level. De limiet van een som en de integraalnotatie horen bij het Britse A level en bij AP Calculus. De exacte waarde zonder sommen volgt later met de primitieve.
Voorbeeld
Een examenvraag: schat ∫04x2dx met de trapeziumregel en 4 stroken.T4=22; de exacte waarde is 364≈21,3333, dus de schatting is 0,67 te groot.
Oefenen
Een kraan vult een tank met 3 liter per minuut gedurende 8 minuten. Hoeveel liter stroomt er in? Makkelijk
Toon de oplossing
De snelheidsgrafiek is een horizontale lijn op hoogte 3: de oppervlakte is een rechthoek met breedte 8.
Oppervlakte = hoogte × breedte = 3⋅8.
24 liter
Controle: liter per minuut × minuten = liter.
De snelheid van een auto neemt in 5 seconden langs een rechte lijn toe van 0 tot 6 m/s. Hoe ver rijdt hij? Makkelijk
Toon de oplossing
De afstand is de oppervlakte onder de snelheidsgrafiek: een driehoek met basis 5 en hoogte 6.
Oppervlakte = 21⋅5⋅6.
15 meter
Controle: de gemiddelde snelheid is 3 m/s en 3⋅5=15.
Onder een kromme heeft een rooster van hokjes van 1 bij 114 hele hokjes en 9 aangesneden hokjes. Tussen welke twee getallen ligt de oppervlakte en wat is een goede schatting? Makkelijk
Toon de oplossing
De hele hokjes liggen helemaal onder de kromme: minstens 14 hokjes.
Hele plus aangesneden hokjes dekken de oppervlakte af: hoogstens 14+9 hokjes.
Schatting: hele hokjes plus de helft van de aangesneden hokjes, 14+9/2.
tussen 14 en 23 hokjes; ongeveer 18,5 hokjes
Vermenigvuldig met de oppervlakte van één hokje voor de echte oppervlakte.
Bepaal de linkersom L2 van f(x)=x2 op [0,2] met 2 stroken. Is hij te groot of te klein? Makkelijk
Toon de oplossing
Δx=22−0=1; de linkerkanten zijn 0 en 1.
L2=1⋅[f(0)+f(1)]=1⋅(0+1).
f is stijgend, dus de linkerrechthoeken liggen onder de kromme.
L2=1, te klein
Controle: de exacte oppervlakte is 38≈2,67, meer dan 1.
Schrijf uit en tel op: ∑i=143i. Makkelijk
Toon de oplossing
Vul i=1,2,3,4 in bij 3i: 3⋅1+3⋅2+3⋅3+3⋅4.
Dat is 3+6+9+12.
30
Controle: 3⋅(1+2+3+4)=3⋅10.
De y-waarden bij x=0,1,2 zijn y0=2, y1=4 en y2=7. Gebruik de trapeziumregel met h=1. Makkelijk
Toon de oplossing
T2=2h[y0+2y1+y2].
T2=21[2+2⋅4+7]=21⋅17.
T2=8,5
Controle per stuk: 21(2+4)+21(4+7)=3+5,5.
Bepaal L4 en R4 van f(x)=x2 op [0,2]. Tussen welke twee getallen ligt de oppervlakte en waarom? Middel
Toon de oplossing
Δx=0,5; de waarden bij 0,0,5,1,1,5,2 zijn 0;0,25;1;2,25;4.
L4=0,5(0+0,25+1+2,25) en R4=0,5(0,25+1+2,25+4).
f is stijgend, dus L4 is een ondergrens en R4 een bovengrens.
L4=1,75 en R4=3,75: 1,75≤A≤3,75
Controle: R4−L4=∣f(2)−f(0)∣⋅0,5=4⋅0,5=2.
Bepaal de middensom M4 van f(x)=x2 op [0,2] en zeg hoe ver hij van de exacte oppervlakte 38 ligt. Middel
Controle: 38−2,625=241, veel dichterbij dan L4 of R4.
Gebruik de trapeziumregel met 4 stroken voor ∫13x1dx. Is het antwoord te groot of te klein? Middel
Toon de oplossing
h=43−1=0,5; de y-waarden bij 1,1,5,2,2,5,3 zijn 1,2/3,1/2,2/5,1/3.
T4=20,5[1+2(32+21+52)+31].
f(x)=x1 buigt omhoog, dus de koorden liggen boven de kromme.
T4≈1,1167, te groot
Controle: de exacte oppervlakte is ongeveer 1,0986, kleiner dan 1,1167.
De snelheid van een auto in m/s is gemeten op de tijdstippen 0,2,5,9 seconden: 0,6,10,10. Schat de afstand. Middel
Toon de oplossing
De stappen zijn niet gelijk, dus reken één trapezium tegelijk uit: 21(yi+yi+1)⋅Δxi.
21(0+6)⋅2, 21(6+10)⋅3 en 21(10+10)⋅4.
Tel de drie oppervlakten op.
6+24+40=70 meter
De eenheid is m/s × s = m. Het is een schatting: de snelheid tussen twee metingen is niet bekend.
Een tank bevat 20 liter. Gedurende 5 minuten stroomt er water met snelheid 2t−6 liter per minuut (t in minuten; een negatieve snelheid betekent dat er water uitstroomt). Hoeveel water zit er na 5 minuten in de tank? Middel
Toon de oplossing
De snelheid is 0 bij t=3: ervoor negatief, erna positief. Van 0 tot 3 een driehoek onder de as, −21⋅3⋅6=−9; van 3 tot 5 een erboven, 21⋅2⋅4=4.
Schrijf limn→∞∑i=1n(1+n4i)⋅n4 als integraal en bepaal de waarde. Middel
Toon de oplossing
De factor n4 is Δx, dus b−a=4.
De punten zijn xi=1+i⋅n4: a=1, dus b=5, en de term is f(xi)=xi, dus f(x)=x.
De oppervlakte onder y=x van 1 tot 5 is een trapezium: 21(1+5)⋅4.
∫15xdx=12
Controle: voor n=10 is de som 12,8, dicht bij 12 (hij is 12+8/n).
Bepaal voor f(x)=4x−x2 op [0,4] met n=4L4, R4, de ondersom en de bovensom. Welke zijn zekere grenzen? Moeilijk
Toon de oplossing
Δx=1; f(0),…,f(4)=0,3,4,3,0, dus L4=0+3+4+3 en R4=3+4+3+0.
Laagste waarden op de stroken: 0,3,3,0; hoogste: 3,4,4,3. De oppervlakte is 332≈10,67.
L4=R4=10, onder 6, boven 14: alleen ondersom en bovensom zijn zekere grenzen
L4 en R4 zijn allebei kleiner dan 332: geen grenzen.
f(x)=x2 op [0,3]: hoeveel stroken zijn nodig zodat Rn−Ln≤0,01? Moeilijk
Toon de oplossing
f is stijgend, dus Rn−Ln=∣f(3)−f(0)∣⋅Δx=9⋅n3.
Los op n27≤0,01.
n≥27/0,01.
n=2700 stroken (of meer)
Controle: 27/2700=0,01. Dan ligt de oppervlakte binnen 0,01 van zowel Ln als Rn.
De trapeziumregel geeft T4=22 en T8=21,5 voor ∫04x2dx. De fout van T8 is een kwart van de fout van T4. Bepaal de exacte waarde. Moeilijk
Toon de oplossing
Noem e de fout van T8: T8−A=e en T4−A=4e.
Trek af: T4−T8=3e, dus e=(22−21,5)/3.
A=T8−e.
A=21,5−61=364
Controle: 343=364; de fouten zijn 32 en 61, in de verhouding 4.
f(x)=x2 op [0,3] wordt verdeeld bij de punten 0;1;1,5;3. Bepaal de rechtersom van deze ongelijke indeling. Is hij te groot of te klein en wat is de breedste strook? Moeilijk
Toon de oplossing
De breedtes zijn 1,0,5,1,5 en de rechterkanten zijn 1,1,5,3 met hoogtes 1,2,25,9.
Som = 1⋅1+0,5⋅2,25+1,5⋅9.
f is stijgend, dus de rechterrechthoeken dekken de oppervlakte 9 af.
15,625, te groot met 6,625; de breedste strook is 1,5
De breedste strook veroorzaakt het grootste deel van de fout: die splitsen is de beste volgende stap.
Bepaal Rn voor f(x)=x op [0,2] uitgedrukt in n, en de limiet. (Gebruik 1+2+⋯+n=2n(n+1).) Moeilijk
Toon de oplossing
Δx=n2 en xi=n2i.
Rn=∑i=1nn2i⋅n2=n24⋅2n(n+1).
Vereenvoudig: Rn=n2(n+1)=2+n2, en dat gaat naar 2.
Rn=2+n2, en ∫02xdx=2
Controle: n=100 geeft 2,02, en de driehoek onder y=x heeft oppervlakte 21⋅2⋅2=2.
Water stroomt een tank in met 6 liter per minuut en eruit met 0,5t liter per minuut (t in minuten). Wanneer is de tank het volst, hoeveel meer water zit er dan in en hoeveel meer na 20 minuten? Moeilijk
Toon de oplossing
De nettosnelheid 6−0,5t is positief tot t=12, daarna negatief: het volst bij t=12, 21⋅12⋅6 liter meer.
Van 12 tot 20 daalt de nettosnelheid tot −4: 21⋅8⋅4 liter minder, dus na 20 minuten 36−16.
het volst bij t=12 (36 liter meer); na 20 min 20 liter meer
Controle: 6⋅20−0,25⋅202=20.
Interactieve applicaties bij dit onderwerp
Gratis applicaties openen met een gratis leerlingaccount. Docenten kunnen alle applicaties gebruiken in een live les.