Interactive Lessons

Talstelsels: binair, octaal, hexadecimaal en andere

Lesnotities

Definitie

Een talstelsel met een grondtal

Wij schrijven getallen in grondtal tien: elke plaats is tien keer zoveel waard als de plaats rechts ervan (1, 10, 100, …) en we gebruiken tien cijfers, 0 tot en met 9. In grondtal b is elke plaats b keer zoveel waard als de plaats rechts ervan (1, b, b², …) en de cijfers zijn 0 tot en met b − 1. Grondtal 2 gebruikt 0 en 1, grondtal 8 gebruikt 0 tot en met 7. Zo’n manier van getallen schrijven heet een talstelsel. Bij Schrijven in grondtal b kies je een getal en een grondtal en zie je de plaatswaarden en de cijfers.
Voorbeeld
Het getal in grondtal 2 heeft de plaatswaarden 8, 4, 2, 1 van links naar rechts. De cijfers zijn 1, 0, 1, 1, dus het getal is (in grondtal tien).
84211011
Regel

Een getal in grondtal b lezen

Om de waarde van een getal in grondtal b te vinden, vermenigvuldig je elk cijfer met zijn plaatswaarde en tel je de uitkomsten op. Schrijf de plaatswaarden van rechts naar links: 1, b, b², … Bij Lezen in grondtal b typ je de cijfers en kies je het grondtal; een cijfer dat het grondtal niet gebruikt krijgt een melding.
Voorbeeld
2D in grondtal 16: de plaatswaarden zijn 16 en 1 en D = 13, dus . En 134 in grondtal 5 → .
2551134
Regel

Een getal in grondtal b schrijven: steeds delen

Deel het getal door b. Schrijf de rest op. Deel het quotiënt weer door b en ga door tot het quotiënt 0 is. De resten, van onder naar boven gelezen, zijn de cijfers. Bij Schrijven in grondtal b staat de tabel met delingen en resten op het scherm.
Voorbeeld
45 in grondtal 2 → rest 1, rest 0, rest 1, rest 1, rest 0, rest 1. Van onder naar boven gelezen: . Controle → .
Definitie

Hexadecimaal: grondtal 16 en de letters A tot en met F

Grondtal 16 heeft zestien cijfers nodig. Na de 9 gebruiken we letters: A = 10, B = 11, C = 12, D = 13, E = 14, F = 15. Grondtal 2 heet binair, grondtal 8 octaal en grondtal 16 hexadecimaal. Computers gebruiken binair; hexadecimaal is een korte manier om lange binaire getallen te schrijven.
Voorbeeld
FF in grondtal 16 → . En 1F4 → . In de applicatie mag je de letters met hoofdletters of kleine letters typen.
Regel

Van het ene grondtal naar het andere

Ga via grondtal tien. Zoek eerst de waarde van het getal in grondtal tien (kaart 1) en schrijf die waarde dan in het nieuwe grondtal (kaart 2). Zijn de twee grondtallen gelijk, dan blijven de cijfers hetzelfde. Bij Omzetten typ je cijfers in grondtal p en kies je het nieuwe grondtal q; beide stappen worden getoond.
Voorbeeld
213 in grondtal 4 naar grondtal 5 → in grondtal tien. Dan is , dus de cijfers zijn in grondtal 5.
1641213
Tip

Optellen in grondtal 2

Tel kolom voor kolom op, van rechts naar links, net als in grondtal tien, maar in grondtal 2: schrijf 0 en onthoud 1. Of zet beide getallen om naar grondtal tien, tel op en schrijf de som in grondtal 2.
Voorbeeld
Tel en op: in grondtal tien en = in grondtal 2. Kolom voor kolom: de rechterkolom , schrijf 0, onthoud 1 …
Let op!

Veelgemaakte fouten bij grondtallen

(1) De cijfers lezen alsof het grondtal tien is: 101 in grondtal 2 is niet honderdeen. (2) Een cijfer gebruiken dat het grondtal niet heeft: een cijfer is altijd kleiner dan het grondtal. (3) De resten van boven naar onder lezen: lees ze van onder naar boven. (4) Vergeten dat de letters bij 10 beginnen.
Voorbeeld
101 in grondtal 2 is , niet 101. En 175 is geen getal in grondtal 5: het cijfer 7 is te groot, de cijfers van grondtal 5 zijn 0, 1, 2, 3 en 4.
Bijzonder geval

Het grootste getal met n cijfers

Het getal 10 in grondtal b is het getal b zelf. Het grootste getal met n cijfers in grondtal b heeft allemaal cijfers b − 1 en is waard. In grondtal tien werkt het net zo → .
Voorbeeld
Vier cijfers in grondtal 2: = . Drie cijfers in grondtal 16: FFF = .
Tip

Cijfers typen, en er wordt niets verstuurd

Bij Lezen in grondtal b en Omzetten typ je hooguit 12 cijfers: 0 tot en met 9 en de letters A tot en met F, met hoofdletters of kleine letters. Een cijfer dat te groot is voor het grondtal krijgt een melding met de cijfers van het grondtal. Alles wat je typt wordt in je browser gecontroleerd en nergens naartoe gestuurd.
Voorbeeld
Typ 2d in grondtal 16: de applicatie leest het als 2D en geeft 45. Typ 9 in grondtal 8: de melding zegt dat de cijfers van grondtal 8 de cijfers 0 tot en met 7 zijn.

Oefenen

Welk getal is (grondtal 2) in grondtal tien? Makkelijk
Toon de oplossing
De plaatswaarden van 4 cijfers in grondtal 2 zijn 8, 4, 2, 1.
Vermenigvuldig en tel op → .
13
Een 0 telt niets mee: alleen de plaatsen met een 1 tellen mee.
Schrijf 37 in grondtal 2. Makkelijk
Toon de oplossing
Deel steeds door 2 → rest 1, rest 0, rest 1, rest 0, rest 0, rest 1.
Lees de resten van onder naar boven.
Controle → .
Lees je de resten van boven naar onder, dan krijg je en dat is een ander getal.
Is een getal in grondtal 5? Leg uit waarom. Makkelijk
Toon de oplossing
De cijfers van grondtal 5 zijn 0, 1, 2, 3 en 4: elk cijfer is kleiner dan 5.
Het laatste cijfer van is 5 en 5 is niet kleiner dan 5.
Nee: het cijfer 5 wordt niet gebruikt in grondtal 5.
In grondtal 5 schrijf je het getal na 4 als 10. Het getal is wel een getal in grondtal 5.
Schrijf 3C (grondtal 16) in grondtal 2. Ga via grondtal tien. Middel
Toon de oplossing
C = 12, dus 3C = in grondtal tien.
Deel 60 door 2 → rest 0, rest 0, rest 1, rest 1, rest 1, rest 1.
Van onder naar boven gelezen: . Controle → .
Beide stappen gebruiken dezelfde regels: lezen met plaatswaarden, schrijven met steeds delen.
Schrijf 156 in grondtal 5. Middel
Toon de oplossing
rest 1, rest 1, rest 1, rest 1.
Alle resten zijn 1, dus de cijfers zijn . Controle → .
De plaatswaarden van grondtal 5 zijn 1, 5, 25, 125: 156 is van elk er één.
Welk getal is het grootst: (grondtal 2), 24 (grondtal 5), 15 (grondtal 8) of C (grondtal 16)? Middel
Toon de oplossing
Schrijf elk getal in grondtal tien: is .
24 in grondtal 5 is , 15 in grondtal 8 is en C is 12.
24 in grondtal 5 (de waarde 14)
Het getal met de meeste cijfers is niet altijd het grootst: het grondtal telt ook mee.
In grondtal b is het getal 34 evenveel waard als 22 in grondtal tien. Bereken b. Moeilijk
Toon de oplossing
De plaatswaarden zijn b en 1, dus 34 in grondtal b is .
Los op → , dus .
Controle: de cijfers 3 en 4 zijn kleiner dan 6 en .
b = 6
Het grondtal moet groter zijn dan het grootste cijfer, hier groter dan 4.
Tel en op in grondtal 2 en schrijf de som in grondtal 2. Moeilijk
Toon de oplossing
In grondtal tien: is en is .
De som is .
25 in grondtal 2 → , dus de cijfers zijn .
Kolom voor kolom: je onthoudt op meerdere plaatsen iets, want in grondtal 2.
Wat is het grootste getal dat je met 5 cijfers in grondtal 2 kunt schrijven? Hoeveel verschillende getallen kun je met 5 cijfers schrijven (een getal mag met 0 beginnen)? Moeilijk
Toon de oplossing
Het grootste getal heeft allemaal cijfers 1: = .
Een andere manier: 2 tot de macht 5 is 32 en .
De getallen lopen van 0 tot 31, dus het zijn er . Elk cijfer heeft 2 keuzes → .
31, en 32 verschillende getallen
Met n cijfers in grondtal b zijn er b tot de macht n getallen, van 0 tot dat getal min 1.

Interactieve applicaties bij dit onderwerp

Gratis applicaties openen met een gratis leerlingaccount. Docenten kunnen alle applicaties gebruiken in een live les.

Over het gratis account en Plus

Bent u docent?

Geef live lessen met deze applicaties aan uw hele klas. Probeer het gratis: de eerste één maand.

Gratis proberen

Past bij deze leerjaren

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5

Wat de applicaties bij dit onderwerp leren 1 applicatie

Getallen in andere talstelsels: schrijven, lezen en omzetten

  • Getallen in een talstelsel van 2 tot 16 schrijven en tientallig lezen
  • De plaatswaarden en de letters A tot F uitleggen
  • Een getal omzetten van het ene talstelsel naar het andere