Mantık ve akıl yürütme: bağlaçlar ve niceleyiciler
Ders notları
Tanım
Önerme
Önerme, ya doğru ya yanlış olan, ikisi birden olmayan cümledir. Soru ve emir cümleleri önerme değildir. p ve q gibi harfler önermeleri gösterir.
Örnek
“7 asaldır” doğru, “9 asaldır” yanlıştır; ikisi de önermedir. “9 asal mı?” ve “9’u yaz” önerme değildir.
Tanım
VE: ikisi de doğru olmalı
p∧q (p VE q) yalnızca iki kısım da doğruysa doğrudur. Algoritmada bir nesnenin ancak iki testi de geçerse sağladığı koşuldur.pDDYYqDYDYp∧qDYYY
Örnek
1’den 12’ye kadar sayılar: “çift VE 3’ün katı” yalnızca 6 ve 12 için doğrudur, yani 2 sayı için.
Tanım
VEYA: en az biri doğru
p∨q (p VEYA q), en az bir kısım doğruysa, ikisi de doğru olsa bile, doğrudur. Mantıkta ve algoritmalarda kullanılan “veya” budur.pDDYYqDYDYp∨qDDDY
Örnek
1’den 12’ye kadar sayılar: “çift VEYA 3’ün katı” 2, 3, 4, 6, 8, 9, 10 ve 12 için doğrudur: 8 sayı.
Tanım
YA … YA DA: tam olarak biri
Ya p ya da q, p⊕q diye yazılır, tam olarak bir kısım doğruysa, ikisi birden değilse, doğrudur. Menüdeki “çay ya da kahve” gibidir.pDDYYqDYDYp⊕qYDDY
Örnek
1’den 12’ye kadar sayılar: “ya çift ya da 3’ün katı” 2, 3, 4, 8, 9, 10 için doğrudur: 6 sayı. 6 ve 12 sayıları dışarıda kalır.
Tanım
EĞER … İSE
p→q (EĞER p İSE q) tek bir durumda yanlıştır: p doğru ve q yanlış. p yanlışsa önerme bir şey söylemez ve doğru sayılır.pDDYYqDYDYp→qDYDDAyrıca bak: "O halde: bir kuraldan ve bir bilgiden ne çıkar".
Örnek
“Bir sayı 4’ün katı ise çifttir.” 1’den 12’ye kadar sayılarda önermeyi ancak 4’ün tek bir katı bozabilirdi, böyle bir sayı yok: önerme 12 sayının hepsi için doğrudur.
Tanım
DEĞİL: değeri tersine çevirir
¬p (p DEĞİL), p yanlışken doğru, p doğruyken yanlıştır. Bir testin önüne DEĞİL koyarak testi geçemeyen nesneleri sayarsın.pDY¬pYD
Örnek
“Sayı çifttir” 7 için yanlıştır; bu yüzden “çift DEĞİL” 7 için doğrudur. 1’den 12’ye kadar çift DEĞİL 6 sayı verir: 1, 3, 5, 7, 9, 11.
Tanım
Her, bazı, hiçbir
Niceleyici, kaç nesnenin bir testi geçmesi gerektiğini söyler. Her (∀) hepsi demektir. Bazı (∃) en az bir demektir, “birkaç” değil. Hiçbir hiçbiri demektir: tek bir nesne bile geçmez.
Örnek
Liste 2, 4, 6, 9. “Her sayı çifttir” yanlıştır (9 değil). “Çift olan bir sayı vardır” doğrudur (2 öyle). “Hiçbir sayı çift değildir” yanlıştır.
Kural
A ama B değil
“p ama q değil”, p∧¬q demektir: nesne birinci testi geçmeli, ikincisini geçmemeli. Yalnızca ¬q yazıp p’yi unutma.
Örnek
12 kişilik bir sınıf: 7 kişi satranç oynar, 5 kişinin bisikleti var, 3 kişi ikisini de yapar. Satranç oynayıp bisikleti olmayan: 7−3=4 öğrenci.
Kural
VE ve VEYA ile sayma
VEYA ile saymak için iki grubu topla ve kesişimi bir kez çıkar; çünkü ikisini de yapan öğrenciler iki kez sayılmıştır.∣p∨q∣=∣p∣+∣q∣−∣p∧q∣
Örnek
12 öğrenci: 7 satranç, 5 bisiklet, 3 ikisi de. Satranç VEYA bisiklet: 7+5−3=9 öğrenci. İkisi de yok: 12−9=3.
Kural
Algoritmada VE
Bağlaç, bir döngü içindeki if’in koşuludur (for each nesneleri tek tek alır). VE’de nesne art arda iki karardan geçer ve tek bir hayır onu dışarı atar.if (p VE q) then count ← count + 1
Örnek
Sayılar 4, 6, 7, 12, 15: “çift VE 3’ün katı” 6 ve 12’yi bırakır, yani count = 2.
Kural
Algoritmada VEYA
VEYA’da iki yol aynı adıma çıkar: ilk kararda evet hemen 1 ekler, hayır ikinci karara geçer. Nesne, ikisi de evet dese bile bir kez sayılır.if (p VEYA q) then count ← count + 1
Örnek
Sayılar 4, 6, 7, 12, 15: “çift VEYA 3’ün katı” 4, 6, 12 ve 15’i bırakır, yani count = 4.
Kural
Karşıt örnek ve tanık
Tek bir karşıt örnek, “her” önermesinin yanlış olduğunu göstermeye yeter. Tek bir tanık, “bazı” önermesinin doğru olduğunu göstermeye yeter. Tersini göstermek için bütün nesneleri kontrol etmelisin.
Örnek
“3, 5, 7, 9 listesindeki her sayı asaldır.” Karşıt örnek: 9=3×3, yani önerme yanlıştır. “Listede çift olan bir sayı vardır” önermesinin tanığı yoktur, bu yüzden yanlıştır.
Kural
“Her” ve “bazı” için döngüler
Her: ok ← true bayrağıyla başla ve koşulu sağlamayan ilk nesnede false yap; döngü orada durabilir. Bazı: found ← false ile başla ve koşulu sağlayan ilk nesnede true yap; döngü orada durabilir.
Örnek
Liste 4, 6, 7, 10 ve “her sayı çifttir” önermesi:ok ← true. 4 sayısı sağlar, 6 sağlar, 7 sağlamaz: ok ← false, dur.print ok → false
Kural
“Her” ve “bazı”nın olumsuzu
Olumsuzlama “her”i “bazı … değil”e, “bazı”yı “hiçbir”e çevirir: niceleyici ve test tersine döner.¬∀xP(x)≡∃x¬P(x)¬∃xP(x)≡∀x¬P(x)
Örnek
“Her öğrencinin bisikleti var” önermesinin olumsuzu “Bisikleti olmayan en az bir öğrenci var”dır, “Hiçbir öğrencinin bisikleti yok” değil.
Kural
De Morgan kuralları
DEĞİL, VE’yi VEYA’ya, VEYA’yı VE’ye çevirir ve her kısım kendi DEĞİL’ini alır.¬(p∧q)≡¬p∨¬q¬(p∨q)≡¬p∧¬qAyrıca bak: "∧ ∨ ¬ ⇒ ⇔ sembolleri ve sıraları".
Örnek
1’den 7’ye günler: dersler 1, 3 ve 5. günlerde, temizlik 2, 3 ve 7. günlerde. (ders VE temizlik) DEĞİL 6 günde doğrudur, 3. gün dışında hepsi. “Ders yok VEYA temizlik yok” aynı 6 günü verir.
Kural
Söz, sembol, algoritma
Bir önerme üç dilde yazılabilir: sözle, sembolle ve algoritmayla. Semboller kısadır ve tek bir anlamı vardır; algoritma nasıl kontrol edileceğini gösterir. ∀ her, ∃ en az bir tane vardır, ∧ ve, ∨ veya, ¬ değil, → ise.
Örnek
Sözle: L listesindeki her sayı çifttir.Sembolle: ∀x∈L:P(x), burada P(x) x’in çift olduğunu gösterirAlgoritma: ok ← true; for each x in L: if x is not even then ok ← false; print ok
Kural
∧ ∨ ¬ ⇒ ⇔ sembolleri ve sıraları
Mantıkta ∧ ve, ∨ veya, ¬ değil, ⇒ eğer … ise ve ⇔ ancak ve ancak anlamına gelir. Parantez yoksa sıra şöyledir: önce ¬, sonra ∧, sonra ∨, sonra ⇒, en sonda ⇔. Emin değilsen parantez kullan. "Mantık sembolleri: ∧ ∨ ¬ ⇒ ⇔ ve doğruluk tabloları" uygulamasının Doğruluk tablosu sekmesi formülünün nasıl okunduğunu gösterir.
Örnek
p∨q∧r ifadesi p∨(q∧r) olarak okunur. Bu okunuş 8 satırın 5 tanesinde doğrudur; (p∨q)∧r okunuşu 3 satırda doğrudur. İki okunuş 2 satırda farklıdır (tabloda renkli), örneğin p doğru, q ve r yanlış olduğunda.
Tanım
⇒ ve ⇔: eğer … ise, ve ancak ve ancak
p⇒q koşulu yalnızca p doğru ve q yanlış olduğunda yanlıştır; ¬p∨q ile aynı şeyi söyler. p⇔q ise p ile q aynı değere sahip olduğunda doğrudur; hem p⇒q hem de q⇒p demektir. A⇔B her satırda doğruysa iki formül aynı şeyi söyler. Aynı mı, farklı mı sekmesinde iki formül yazarsın ve farklı oldukları satırları görürsün.
Örnek
p⇒q 4 satırın 3 tanesinde, p⇔q ise 2 satırda doğrudur. p⇒q ile ¬p∨q sütunları aynı; yani bu iki formül aynı şeyi söyler.
Kural
Her tek sayı için bir kanıt
Cebir bütün tek sayıları aynı anda kapsar. Tek bir sayı n=2k+1’dir; o hâlde n2=4k2+4k+1=2(2k2+2k)+1 olur ve bu yine tektir. Bu, kontrol edilmiş hiçbir sayı listesinin yapamayacağı şekilde “her tek sayının karesi tektir” önermesini kanıtlar.Ayrıca bak: "Bir akıl yürütme: öncüller, adımlar ve sonuç".
Örnek
k=3: n=7 ve n2=49=2×24+1. 3, 5, 7’yi kontrol eden algoritma true verir ama 9, 11, 13 ve diğer bütün tek sayılar hakkında yalnızca cebir bilgi verir.
Kural
O halde: bir kuraldan ve bir bilgiden ne çıkar
Bir sonuç, bir kuraldan ve bir bilgiden ancak kural ile bilginin ikisinin de doğru olduğu her satırda doğruysa çıkar. İki adım geçerlidir. p⇒q ile p varsa q çıkar; p⇒q ile ¬q varsa ¬p çıkar. İki adım hatalıdır. q ifadesinden p çıkarmak ve ¬p ifadesinden ¬q çıkarmak. "Eğer … ise … o halde: ne çıkar?" uygulamasının Bir kural ve bir bilgi sekmesinde kural ile bilginin dışladığı satırlar çizilir.
Örnek
Kural: yağmur yağarsa maç iptal edilir. "Maç iptal edildi" bilgisiyle kural ve bilgi 4 satırın 2 tanesinde birlikte doğrudur: birinde yağmur yağıyor, ötekinde yağmıyor; bu yüzden yağmur hakkında hiçbir şey çıkmaz. "Yağmur yağıyor" bilgisiyle yalnızca bir satır kalır ve o satırda maç iptal edilmiştir: maçın iptal edildiği çıkar.
Tanım
Yeterli ve gerekli koşullar
A koşulu, A⇒B ise B için yeterli bir koşuldur; A olan her durumda B de vardır. A koşulu, B⇒A ise B için gerekli bir koşuldur; A olmadan B olan hiçbir durum yoktur. İkisi de geçerliyse A⇔B olur. Karşı örnek ara. A olup B olmayan bir durum "yeterli" önermesini, B olup A olmayan bir durum "gerekli" önermesini bozar. "Gerekli mi, yeterli mi?" uygulamasının Sayılar sekmesini dene.
Örnek
1 ile 30 arasındaki sayılar için A "6 ile tam bölünür" (5 sayı), B ise "çifttir" (15 sayı). 6 ile tam bölünen her sayı çifttir; bu yüzden A, B için yeterlidir. Ama 2 çifttir ve 6 ile tam bölünmez (10 çift sayı böyledir); bu yüzden A gerekli değildir. B ise A için gerekli bir koşuldur.
Dikkat!
Bir koşulu tersine çevirme
"A ise B" ile "B ise A" birbirinden farklı iki cümledir. x=3 ise x2=9 olur; ama x2=9 olması x=3 demek değildir, çünkü x=−3 de olabilir. Bir kuralı tersine çevirmek koşullarda en sık yapılan hatadır. İki cümleyi de sırayla bir karşı örnekle dene.
Örnek
Yağmur yağınca sokak ıslanır; yani "yağmur yağıyor" ifadesi "sokak ıslak" için yeterlidir. Islak bir sokak yağmur yağdığını göstermez: bir temizlik aracı da sokağı ıslatabilir (bir karşı örnek). Yani "yağmur yağıyor" ifadesi ıslak bir sokak için gerekli değildir.
Tanım
Bir akıl yürütme: öncüller, adımlar ve sonuç
Bir akıl yürütme, satırlardan oluşan bir listedir. Öncül, başladığın bir satırdır; tanım, bir sözcüğün ne anlama geldiğini söyleyen bir öncüldür. Akıl yürütme adımı, üstündeki satırlardan çıkan bir satırdır; sonuç ise son adımdır. "Akıl yürütme adımları: öncüller, adımlar ve sonuç" uygulamasının Parçalarına ayır sekmesinde her satıra rolü verilir ve hangi satırları kullandığını görürsün.
Örnek
Şekildeki akıl yürütmede 2 öncül (1. ve 2. satır) ve 1 akıl yürütme adımı var: sonuç olan 3. satır. Bu satır 1. ve 2. satırı kullanır: "p ise q" ve p varsa q çıkar.
Kural
Hatasız, eksiksiz ve eksik
Her adım kullandığı satırlardan çıkıyorsa akıl yürütme hatasızdır. Her adım bir bakışta görülecek kadar küçükse eksiksizdir. Bir adım eksik bir adımı atlıyorsa ya da çok az satır belirtiyorsa akıl yürütme eksiktir: içinde yanlış bir şey yoktur ama bir adım atlanmıştır. Bir adım çıkmıyorsa akıl yürütme hatalıdır. Bir akıl yürütmeyi değerlendir sekmesinde her adım türüyle gösterilir.
Örnek
"Yağmur yağarsa maç iptal olur", "Maç iptalse evde kalırız" ve "Yağmur yağıyor" satırlarından "evde kalırız" sonucuna giden adım 3 satır belirtir: bir sıçramadır, hatasız ama eksiktir. "O halde maç iptal" adımını ekle (1. ve 3. satırdan): artık en çok 2 satır, hatasız ve eksiksizdir.
Dikkat!
Çıkmayan bir adım
Bir adımın kullandığı satırların hepsi doğru olabiliyor ama adımın kendisi yanlışsa adım hatalıdır. Bunu doğruluk tablosunun satırlarıyla kontrol et. Hatalı bir adım tesadüfen doğru bir önermeyle bitebilir; yanlış bir öncülden yapılan hatasız akıl yürütme de yanlış bir önermeyle bitebilir: hatasız olmak adımlarla, doğru olmak öncüllerle ilgilidir. Kendi akıl yürütmem sekmesi yazdığın en fazla beş satırı değerlendirir.
Örnek
"Yağmur yağarsa maç iptal olur" ve "Maç iptal" satırlarından yağmur yağdığı çıkmaz. p (yağmur yağıyor) yanlış ve q (maç iptal) doğru olan satırda üstteki iki satır doğru, sonuç yanlıştır: bu satır p=Y,q=D.
Tanım
Çelişki
Çelişki, her satırda yanlış olan bir önermedir (örneğin p∧¬p) ya da birlikte doğru olamayan önermelerdir. Önermeleri sınamak için her önerme için bir sütun içeren bir doğruluk tablosu yap ve hepsinin doğru olduğu bir satır ara. Böyle bir satır yoksa önermeler çelişir. Çelişen önermeler sekmesinde en fazla dört önerme yazarsın; uygulama birlikte doğru olamayan en küçük grubu söyler.
Örnek
p∨q, ¬p ve ¬q birlikte doğru olamaz: üçünün de doğru olduğu satır sayısı 4 satırdan 0. Çelişki için üçlünün tamamı gerekir: herhangi ikisi birlikte doğru olabilir.
Tanım
Paradoks
Paradoks, kabul edilebilir görünür ama bir çelişkiyle biter. Kendisi hakkında konuşan bir cümlenin uyan hiçbir değeri olmayabilir. S cümlesi "bu cümle yanlıştır" diyorsa ve p, "S doğrudur" anlamına geliyorsa p⇔¬p olur; p için hiçbir değer bunu doğru yapmaz. Gizli bir hata başka bir tür verir: 2 = 1 "kanıtında" bir satır a−b ile böler, oysa a−b=0 olur. "Bu cümle doğrudur" diyen doğrucu bir paradoks değildir, çünkü iki değer de uyar. Paradokslar sekmesi dört klasik örneği gösterir.
Örnek
Yalancı için p⇔¬p ifadesi 2 satırın 0 tanesinde doğrudur; yani hiçbir değer uymaz. Doğrucu p⇔p iki satırda da doğrudur. 2 = 1 "kanıtında" a=b=3 alınırsa yanlış olan ilk satır 5. satırdır, a+b=b; bu satır 6 = 3 der. Satır, a−b=0 ile bölmüştür.
Püf noktası
Dört satırı dene
Bir bağlaçtan emin değil misin? p ve q için DD, DY, YD, YY satırlarını yaz ve önermeyi her satırda bul. Dört sonucu aynı olan iki önerme aynı önermedir.
Örnek
¬(p∧q), ¬p∧¬q ile aynı mı? DY satırı: birincisi D, ikincisi Y verir. Farklıdırlar, yani hayır.
Dikkat!
Örnekler kanıt değildir
Çok sayıyı kontrol edip karşıt örnek bulamamak “her” önermesini kanıtlamaz. Önerme bir sonraki sayıda yine bozulabilir. Bir liste yalnızca “her”in yanlış olduğunu ya da “bazı”nın doğru olduğunu gösterebilir.
Örnek
n2+n+41, n=0,1,2,…,39 için asaldır. Ama n=40 için 1681=41×41 çıkar; bu yüzden “her değer asaldır” yanlıştır.
Dikkat!
“Hepsi değil”, “hiçbiri” değildir
“Her”in olumsuzu “hiçbiri” değildir. “Her öğrencinin bisikleti var” önermesini bozmak için bisikleti olmayan tek bir öğrenci yeter; bu, kimsenin bisikleti olmadığı anlamına gelmez. İkisini karıştırmak, olumsuzlamada en sık yapılan hatadır.
Örnek
Ada’nın bisikleti yok, Berk’in var. “Her öğrencinin bisikleti var” yanlıştır. “Hiçbir öğrencinin bisikleti yok” da yanlıştır. “Bisikleti olmayan en az bir öğrenci var” doğrudur.
Dikkat!
Günlük “veya” her zaman mantıktaki VEYA değildir
Konuşmada “veya” çoğu zaman “ya … ya da” anlamına gelir: “çay veya kahve” ikisinden biridir. Mantıktaki VEYA ikisini birden de kabul eder. Bir koşul yazmadan önce sor: ikisi birden doğru olabilir mi?
Örnek
“12 yaşından küçük çocuklar veya 65 yaşından büyükler yarı fiyat öder” ikisi de olan birine izin verir: VEYA. “Pastanın yanında çay veya kahve alırsın” ikisine birden izin vermez: ya … ya da.
Uç durum
Boş durumlar: tanık olmadan doğru
p yanlışsa “EĞER p İSE q” doğrudur: bozabilecek bir şey yoktur. Aynı şekilde boş bir listede “her” doğrudur (karşıt örnek yok), “bazı” ise yanlıştır (tanık yok).
Örnek
“Boş listedeki her sayı çifttir” doğrudur, “boş listede çift olan bir sayı vardır” yanlıştır. “Bir sayı hem çift hem tek ise 100’dür” doğrudur: koşul hiç sağlanmaz.
Alıştırmalar
p doğru ve q yanlış. p∧q, p∨q, ya p ya da q, p→q ve ¬p değerlerini bul. Kolay
Çözümü göster
VE için ikisi de gerekir: p∧q Y.
VEYA için en az biri gerekir: p∨q D.
Ya … ya da için tam biri gerekir: D.
EĞER p İSE q yalnızca p doğru ve q yanlışken yanlıştır: bu satır tam o, yani Y.
DEĞİL, p’nin D’sini ters çevirir: Y.
Cevap → Y, D, D, Y, Y
Kontrol: tam bir kısım doğru, bu yüzden VEYA ve ya … ya da doğru, VE yanlıştır.
VE, VEYA ya da ya … ya da seç. (a) “Kullanıcı adını ___ şifreyi biliyorsan giriş yapabilirsin.” (b) “12 yaşından küçük çocuklar ___ 65 yaşından büyükler yarı fiyat öder.” (c) “Cuma günleri yüzme ___ futbol yaparsın: ikisini birden yapamazsın.” Kolay
Çözümü göster
(a) Giriş yapmak için ikisi de gerekir: VE.
(b) İkisinden biri yeter ve biri ikisi de olabilir: VEYA.
(c) Tam olarak ikisinden biri, ikisi birden değil: ya … ya da.
Cevap → (a) VE, (b) VEYA, (c) ya … ya da
Kontrol: iki kısmı da doğru yap. (a) ve (b) hâlâ çalışır, (c) kendi kuralını bozar.
3, 6, 12, 14, 15, 20, 21 listesindeki kaç sayı 3’ün katı VE 10’dan büyüktür? Kolay
Çözümü göster
3’ün katları: 3, 6, 12, 15, 21.
Bunlardan 10’dan büyük olanları ayır: 12, 15, 21.
Cevap → 3 sayı
Kontrol: 14 ve 20, 10’dan büyüktür ama 3’ün katı değildir; 3 ve 6 ise tersidir: her biri bir testi geçemez.
2, 4, 6, 9 listesi için karar ver: (a) her sayı çifttir, (b) çift olan bir sayı vardır, (c) hiçbir sayı çift değildir, (d) “her sayı çifttir” doğru değildir. Kolay
Çözümü göster
(a) 9 sayısı bir karşıt örnektir: yanlış.
(b) 2 sayısı bir tanıktır: doğru.
(c) 2 sayısı çifttir, bu yüzden “hiçbir” bozulur: yanlış.
(d) 9 çift olmadığı için “her sayı çifttir” doğru değildir: doğru.
Cevap → (a) yanlış, (b) doğru, (c) yanlış, (d) doğru
Kontrol: (d), (a)’nın olumsuzudur; bu yüzden ikisinin değeri zıttır.
20 öğrencilik bir sınıfta 11 kişi satranç oynar, 9 kişinin bisikleti var ve 5 kişi ikisini de yapar. Kaç kişi satranç oynar VEYA bisikleti vardır? Kaç kişi satranç oynar ama bisikleti yoktur? Kaç kişi ikisini de yapmaz? Orta
Çözümü göster
VEYA: 11+9−5=15 (ikisini de yapan 5 kişi iki kez sayılmıştı).
Satranç var, bisiklet yok: 11−5=6.
İkisi de yok: 20−15=5.
Cevap → 15, 6 ve 5 öğrenci
Kontrol: yalnız satranç 6, yalnız bisiklet 9−5=4, ikisi de 5 ve hiçbiri 5; toplam 6+4+5+5=20.
9’dan büyük olup çift olmayan sayıları sayan koşulu yaz ve 5, 8, 10, 13, 16, 20, 25 listesinde kullan. Sonda count kaçtır? Orta
Çözümü göster
“9’dan büyük ama çift değil”, p∧¬q demektir: if (n > 9 VE (n çift) DEĞİL) then count ← count + 1 olur.
9’dan büyük sayılar: 10, 13, 16, 20, 25.
Bunlardan tek olanlar 13 ve 25; yani count = 2.
Cevap → count = 2
Kontrol: 5 ve 8, 9’dan büyük değildir; 10, 16 ve 20 çifttir: her biri bir testi geçemez.
(a) “Listedeki her sayı asaldır” ve (b) “Takımda satranç oynayan bir öğrenci vardır” önermelerinin olumsuzunu yaz. 3, 5, 9, 11 listesi için (a)’nın ve olumsuzunun değerini ver. Orta
Çözümü göster
(a) “Her”in olumsuzu “bazı … değil”: “Listede asal olmayan bir sayı vardır”.
(b) “Bazı”nın olumsuzu “hiçbir”: “Takımda hiçbir öğrenci satranç oynamaz”.
3, 5, 9, 11 listesinde 9=3×3 asal değildir; bu yüzden (a) yanlıştır.
Olumsuzunun tanığı 9’dur; bu yüzden doğrudur.
Cevap → (a) asal olmayan bir sayı vardır, (b) hiçbir öğrenci satranç oynamaz; (a) yanlış, olumsuzu doğru
Kontrol: bir önermenin ve olumsuzunun değerleri her zaman zıttır.
Bu algoritma 4, 6, 8, 9 listesi için ne yazdırır?ok ← truefor each x in liste: if x is not even then ok ← falseprint okHangi önermeyi sınar?Orta
Çözümü göster
Başlangıç: ok true. 4, 6 ve 8 çifttir; bu yüzden ok true kalır.
9 çift değil: ok ← false. Bayrak bir daha geri dönmez.
Döngü biter ve false yazdırır.
Cevap → false; “listedeki her sayı çifttir” önermesini sınar
Kontrol: 9 bir karşıt örnektir ve tek bir karşıt örnek “her”i yanlış yapmaya yeter.
1’den 5’e günler: ders 1 ve 3. günlerde, temizlik 2 ve 3. günlerde. Her kurala göre havuz hangi günlerde açıktır? (a) ders yok VE temizlik yok, (b) (ders VEYA temizlik) DEĞİL, (c) ders yok VEYA temizlik yok, (d) (ders VE temizlik) DEĞİL. Hangi kurallar aynıdır? Zor
Çözümü göster
Ders yok: 2, 4, 5. Temizlik yok: 1, 4, 5.
(a) ikisi birden: 4, 5. günler. (b) ders VEYA temizlik 1, 2, 3. günlerde, DEĞİL 4, 5’i verir.
(c) ikisinden en az biri: 1, 2, 4, 5. günler.
(d) ders VE temizlik yalnızca 3. günde, DEĞİL 1, 2, 4, 5’i verir.
Cevap → (a) ve (b): 4, 5. günler; (c) ve (d): 1, 2, 4, 5. günler. Yani (a) = (b) ve (c) = (d), De Morgan
Kontrol: (a) kuralı iki durumun da boş olmasını ister; bu yüzden (c) kuralından daha az gün açar.
Her tek sayının karesinin tek olduğunu cebirle göster ve sonucu n=11 için kontrol et. Kontrol edilen 3, 5 ve 7 sayıları bunu neden kanıtlamaz? Zor
Çözümü göster
Tek bir sayıyı n=2k+1 diye yaz.
n2=(2k+1)2=4k2+4k+1=2(2k2+2k)+1.
Bu, bir tam sayının 2 katının 1 fazlasıdır; her k için tektir.
n=11 için k=5: 2(2×25+10)+1=121=112.
Kontrol edilen üç sayı diğerleri hakkında bir şey söylemez; her k’yı yalnızca cebir kapsar.
Cevap → n2=2(2k2+2k)+1 tektir; n=11 için 121’dir
Kontrol: 112=121 ve 2×60+1=121.
Bir öğrenci n2+n+41 ifadesini n=0,1,2 için kontrol eder ve 41, 43, 47 asal sayılarını bulur. Şöyle der: “n2+n+41 ifadesinin her değeri asaldır.” Haklı mı? n=40’ı dene. Zor
Çözümü göster
Üç asal değer yalnızca üç örnektir: “her”i kanıtlayamaz.
n=40: 1600+40+41=1681.
41×41=1681; yani 1681 asal değildir.
Tek bir karşıt örnek yeter: önerme yanlıştır.
Cevap → Hayır: n=40 için 1681=41×41 çıkar
Kontrol: artık önermenin bir karşıt örneği var; bu yüzden olumsuzu “asal olmayan bir değer vardır” doğrudur.
2, 4, 5, 8, 9, 12 listesi için: “EĞER sayı çift İSE 4’ün katıdır” önermesi kaç sayı için doğrudur? Hangi sayı onu bozar? Zor
Çözümü göster
2 sayısı çifttir ama 4’ün katı değildir: p doğru, q yanlış; önerme yanlıştır.
4, 8 ve 12 çifttir ve 4’ün katıdır: doğru.
5 ve 9 çift değildir: p yanlış; önerme doğrudur.
6 sayıdan 5’i için doğrudur.
Cevap → 6 sayıdan 5’i için doğru; 2 sayısı onu bozar
Kontrol: önerme tam olarak çift olup 4’ün katı olmayan sayılar için yanlıştır ve böyle bir sayı yalnızca 2’dir.
Bu konunun etkileşimli uygulamaları
Ücretsiz uygulamalar ücretsiz öğrenci hesabıyla açılır. Öğretmenler tüm uygulamaları canlı derste kullanabilir.
∧ ∨ ¬ ⇒ ⇔ sembollerini okuyabilir, yazabilir ve hangi sırayla okunduklarını söyleyebilirim.
P, q ve r ile yazılmış bir formülün doğruluk tablosunu yapabilir ve formülün her zaman doğru mu, her zaman yanlış mı, yoksa hiçbiri mi olduğunu söyleyebilirim.
İki formülün aynı şeyi söyleyip söylemediğine doğruluk tablolarıyla karar verebilirim.