Een uitspraak is een zin die waar of onwaar is, nooit allebei. Een vraag of een opdracht is geen uitspraak. Letters als p en q staan voor uitspraken.
Voorbeeld
“7 is priem” is waar en “9 is priem” is onwaar, dus beide zijn uitspraken. “Is 9 priem?” en “Schrijf 9” zijn dat niet.
Definitie
EN: beide moeten waar zijn
p∧q (p EN q) is alleen waar als beide delen waar zijn. In een algoritme is het een voorwaarde die een object alleen doorstaat als het beide testen doorstaat.pWWOOqWOWOp∧qWOOO
Voorbeeld
Getallen 1 tot en met 12: “even EN een veelvoud van 3” is alleen waar voor 6 en 12, dus voor 2 getallen.
Definitie
OF: minstens één is waar
p∨q (p OF q) is waar als minstens één deel waar is, ook als beide waar zijn. Dit “inclusieve of” gebruiken we in de logica en in algoritmen.pWWOOqWOWOp∨qWWWO
Voorbeeld
Getallen 1 tot en met 12: “even OF een veelvoud van 3” is waar voor 2, 3, 4, 6, 8, 9, 10 en 12: 8 getallen.
Definitie
ÓF … ÓF: precies één
Óf p óf q, geschreven p⊕q, is waar als precies één deel waar is, niet allebei. Het is het “of” van “thee of koffie” op een menukaart.pWWOOqWOWOp⊕qOWWO
Voorbeeld
Getallen 1 tot en met 12: “óf even óf een veelvoud van 3” is waar voor 2, 3, 4, 8, 9, 10: 6 getallen. De getallen 6 en 12 vallen af.
Definitie
ALS … DAN
p→q (ALS p DAN q) is in één geval onwaar: p waar en q onwaar. Is p onwaar, dan zegt de uitspraak niets en telt ze als waar.pWWOOqWOWOp→qWOWWZie ook "Hieruit volgt: wat volgt er uit een regel en een feit".
Voorbeeld
“Als een getal een veelvoud van 4 is, dan is het even.” Van de getallen 1 tot en met 12 zou alleen een oneven veelvoud van 4 de uitspraak breken, en dat is er niet: de uitspraak is waar voor alle 12 getallen.
Definitie
NIET: draait de waarde om
¬p (NIET p) is waar als p onwaar is en onwaar als p waar is. Zet NIET voor een test om de objecten te tellen die er niet aan voldoen.pWO¬pOW
Voorbeeld
“Het getal is even” is onwaar voor 7, dus “NIET even” is waar voor 7. Van 1 tot en met 12 geeft NIET even 6 getallen: 1, 3, 5, 7, 9, 11.
Definitie
Elk, er bestaat, geen
Een kwantor zegt hoeveel objecten een test moeten doorstaan. Elk (∀) betekent: alle. Er bestaat (∃) betekent minstens één, niet “meerdere”. Geen betekent: er is er niet één.
Voorbeeld
Lijst 2, 4, 6, 9. “Elk getal is even” is onwaar (9 niet). “Er bestaat een even getal” is waar (2 wel). “Geen enkel getal is even” is onwaar.
Regel
A maar niet B
“p maar niet q” is p∧¬q: het object moet de eerste test doorstaan en de tweede niet. Schrijf niet alleen ¬q en vergeet p niet.
Voorbeeld
Een klas van 12: 7 spelen schaak, 5 hebben een fiets, 3 doen beide. Schaak maar geen fiets: 7−3=4 leerlingen.
Regel
Tellen met EN en OF
Om met OF te tellen tel je de twee groepen op en haal je de overlap één keer af, want de leerlingen die beide doen zijn dubbel geteld.∣p∨q∣=∣p∣+∣q∣−∣p∧q∣
Voorbeeld
12 leerlingen: 7 schaak, 5 fiets, 3 allebei. Schaak OF fiets: 7+5−3=9 leerlingen. Geen van beide: 12−9=3.
Regel
EN in een algoritme
Het voegwoord is de voorwaarde van de if in een lus (for each neemt de objecten een voor een). Bij EN doorloopt het object twee beslissingen na elkaar en één nee stuurt het weg.if (p EN q) then count ← count + 1
Voorbeeld
Getallen 4, 6, 7, 12, 15: “even EN een veelvoud van 3” houdt 6 en 12 over, dus count = 2.
Regel
OF in een algoritme
Bij OF leiden twee wegen naar dezelfde stap: een ja bij de eerste beslissing telt meteen 1 op, een nee gaat door naar de tweede beslissing. Het object telt één keer, ook als beide ja zeggen.if (p OF q) then count ← count + 1
Voorbeeld
Getallen 4, 6, 7, 12, 15: “even OF een veelvoud van 3” houdt 4, 6, 12 en 15 over, dus count = 4.
Regel
Tegenvoorbeeld en getuige
Eén tegenvoorbeeld is genoeg om te laten zien dat “elk” onwaar is. Eén getuige is genoeg om te laten zien dat “er bestaat” waar is. Voor het omgekeerde moet je alle objecten controleren.
Voorbeeld
“Elk getal in 3, 5, 7, 9 is priem.” Tegenvoorbeeld: 9=3×3, dus de uitspraak is onwaar. “Er bestaat een even getal in de lijst” heeft geen getuige, dus ze is onwaar.
Regel
Lussen voor elk en er bestaat
Elk: begin met een vlag ok ← true en zet die op false bij het eerste object dat niet voldoet; de lus mag daar stoppen. Er bestaat: begin met found ← false en zet die op true bij het eerste object dat voldoet; de lus mag daar stoppen.
Voorbeeld
Lijst 4, 6, 7, 10 en de uitspraak “elk getal is even”:ok ← true. Het getal 4 voldoet, 6 voldoet, 7 voldoet niet: ok ← false, stop.print ok → false
Regel
De ontkenning van elk en er bestaat
De ontkenning maakt van “elk” een “er bestaat … niet” en van “er bestaat” een “geen”: de kwantor en de test worden omgedraaid.¬∀xP(x)≡∃x¬P(x)¬∃xP(x)≡∀x¬P(x)
Voorbeeld
“Elke leerling heeft een fiets” wordt “Minstens één leerling heeft geen fiets”, niet “Geen enkele leerling heeft een fiets”.
Regel
De wetten van De Morgan
NIET maakt van EN een OF en van OF een EN, en elk deel krijgt zijn eigen NIET.¬(p∧q)≡¬p∨¬q¬(p∨q)≡¬p∧¬qZie ook "De symbolen ∧ ∨ ¬ ⇒ ⇔ en hun volgorde".
Voorbeeld
Dagen 1 tot en met 7: lessen op 1, 3 en 5, schoonmaak op 2, 3 en 7. NIET (les EN schoonmaak) is waar op 6 dagen, alle behalve dag 3. “Geen les OF geen schoonmaak” geeft dezelfde 6 dagen.
Regel
Woorden, symbolen, algoritme
Eén uitspraak kun je in drie talen schrijven: woorden, symbolen en een algoritme. Symbolen zijn kort en hebben maar één betekenis; het algoritme laat zien hoe je controleert. ∀ voor elk, ∃ er bestaat minstens één, ∧ en, ∨ of, ¬ niet, → als … dan.
Voorbeeld
Woorden: elk getal in de lijst L is even.Symbolen: ∀x∈L:P(x), waarbij P(x) betekent dat x even isAlgoritme: ok ← true; for each x in L: if x is not even then ok ← false; print ok
Regel
De symbolen ∧ ∨ ¬ ⇒ ⇔ en hun volgorde
In de logica schrijf je ∧ voor en, ∨ voor of, ¬ voor niet, ⇒ voor als … dan en ⇔ voor dan en slechts dan als. Zonder haakjes is de volgorde eerst ¬, dan ∧, dan ∨, dan ⇒ en als laatste ⇔. Gebruik bij twijfel haakjes. Het tabblad Waarheidstabel van "Logische symbolen: ∧ ∨ ¬ ⇒ ⇔ en waarheidstabellen" laat zien hoe jouw formule wordt gelezen.
Voorbeeld
p∨q∧r lees je als p∨(q∧r). Die lezing is waar in 5 van de 8 rijen; de lezing (p∨q)∧r is waar in 3 rijen. De twee lezingen verschillen in 2 rijen (verlicht in de tabel), bijvoorbeeld voor p waar met q en r onwaar.
Definitie
⇒ en ⇔: als … dan, en dan en slechts dan als
De implicatie p⇒q is alleen onwaar als p waar is en q onwaar; ze zegt hetzelfde als ¬p∨q. De equivalentie p⇔q is waar als p en q dezelfde waarde hebben; ze zegt p⇒q en ook q⇒p. Twee formules zeggen hetzelfde als A⇔B in elke rij waar is. In het tabblad Hetzelfde of verschillend typ je twee formules en zie je de rijen waarin ze verschillen.
Voorbeeld
p⇒q is waar in 3 van de 4 rijen en p⇔q in 2 rijen. De kolommen van p⇒q en ¬p∨q zijn gelijk, dus deze twee formules zeggen hetzelfde.
Regel
Een bewijs voor elk oneven getal
Algebra dekt alle oneven getallen tegelijk. Een oneven getal is n=2k+1, dus n2=4k2+4k+1=2(2k2+2k)+1, en dat is weer oneven. Dit bewijst “het kwadraat van elk oneven getal is oneven”, wat geen lijst gecontroleerde getallen kan.Zie ook "Een redenering: uitgangspunten, stappen en conclusie".
Voorbeeld
k=3: n=7 en n2=49=2×24+1. Het algoritme dat 3, 5, 7 controleert geeft true, maar alleen de algebra zegt iets over 9, 11, 13 en elk ander oneven getal.
Regel
Hieruit volgt: wat volgt er uit een regel en een feit
Een conclusie volgt alleen uit een regel en een feit als ze waar is in elke rij waarin de regel en het feit allebei waar zijn. Twee stappen zijn geldig: van p⇒q en p naar q, en van p⇒q en ¬q naar ¬p. Twee stappen zijn fout: van q naar p en van ¬p naar ¬q. In het tabblad Een regel en een feit van "Als … dan … hieruit volgt: wat volgt er?" streept de applicatie de rijen door die de regel en het feit uitsluiten.
Voorbeeld
Regel: als het regent, is de wedstrijd afgelast. Met het feit "de wedstrijd is afgelast" zijn de regel en het feit allebei waar in 2 van de 4 rijen: in een ervan regent het en in de andere niet, dus over de regen volgt niets. Met het feit "het regent" blijft er maar een rij over en daarin is de wedstrijd afgelast: hieruit volgt dat de wedstrijd is afgelast.
Definitie
Voldoende en nodige voorwaarden
A is een voldoende voorwaarde voor B als A⇒B: elk geval met A heeft B. A is een nodige (ook: noodzakelijke) voorwaarde voor B als B⇒A: geen enkel geval heeft B zonder A. Gelden allebei, dan is A⇔B. Zoek tegenvoorbeelden: een geval met A maar niet B breekt "voldoende", een geval met B maar niet A breekt "nodig". Probeer het tabblad Lijst van "Nodig of voldoende?".
Voorbeeld
Voor de getallen van 1 tot en met 30 is A "een veelvoud van 6" (5 getallen) en B is "even" (15 getallen). Elk veelvoud van 6 is even, dus A is voldoende voor B. Maar 2 is even en geen veelvoud van 6 (10 even getallen zijn dat niet), dus A is niet nodig; B is een nodige voorwaarde voor A.
Let op!
Draai een voorwaarde niet om
"Als A dan B" en "als B dan A" zijn twee verschillende zinnen. Als x=3, dan is x2=9; maar uit x2=9 volgt niet dat x=3, want x=−3 kan ook. Een regel omdraaien is de meest gemaakte fout bij voorwaarden. Toets beide zinnen, een voor een, met een tegenvoorbeeld.
Voorbeeld
De straat is nat als het regent, dus "het regent" is voldoende voor "de straat is nat". Een natte straat bewijst niet dat het heeft geregend: een veegwagen kan hem ook nat maken (een tegenvoorbeeld). Dus "het regent" is niet nodig voor een natte straat.
Definitie
Een redenering: uitgangspunten, stappen en conclusie
Een redenering is een lijst van regels. Een uitgangspunt is een regel waarmee je begint; een definitie is een uitgangspunt dat zegt wat een woord betekent. Een redeneerstap is een regel die volgt uit regels erboven en de conclusie is de laatste stap. In het tabblad Haal het uit elkaar van "Redeneerstappen: uitgangspunten, stappen en conclusie" krijgt elke regel zijn rol en zie je welke regels hij gebruikt.
Voorbeeld
De redenering in de tekening heeft 2 uitgangspunten (regel 1 en 2) en 1 redeneerstap: regel 3, en dat is de conclusie. Ze gebruikt regel 1 en 2: uit "als p dan q" en p volgt q.
Regel
Correct, volledig en onvolledig
Een redenering is correct als elke stap volgt uit de regels die hij gebruikt. Ze is volledig als elke stap klein genoeg is om meteen te zien. Als een stap een ontbrekende stap overslaat of te weinig regels noemt, is de redenering onvolledig: er is niets fout, maar er is een stap weggelaten. Als een stap niet volgt, is de redenering niet correct. Bij Beoordeel een redenering krijgt elke stap zijn soort.
Voorbeeld
Uit "als het regent, is het afgelast", "afgelast? dan blijven we thuis" en "het regent" noemt de stap naar "dus we blijven thuis" 3 regels: dat is een sprong, correct maar onvolledig. Voeg de stap "dus het is afgelast" toe (regel 1 en 3): nu hooguit 2 regels, correct en volledig.
Let op!
Een stap die niet volgt
Een stap is fout als de regels die hij gebruikt allemaal waar kunnen zijn terwijl de stap zelf onwaar is. Controleer dat met de rijen van een waarheidstabel. Een foute stap kan toch bij toeval in een ware uitspraak eindigen en een correcte redenering vanuit een onwaar uitgangspunt kan in een onware uitspraak eindigen: correct gaat over de stappen, waar gaat over de uitgangspunten. Het tabblad Mijn eigen redenering beoordeelt tot vijf regels die je zelf typt.
Voorbeeld
Uit "als het regent, is het afgelast" en "het is afgelast" volgt niet dat het regent. In de rij met p (het regent) onwaar en q (het is afgelast) waar zijn de twee regels erboven waar en is de conclusie onwaar: de rij is p=O,q=W.
Definitie
Contradictie
Een contradictie is een uitspraak die in elke rij onwaar is, zoals p∧¬p, of uitspraken die niet allemaal tegelijk waar kunnen zijn. Om uitspraken te toetsen maak je een waarheidstabel met een kolom voor elke uitspraak en zoek je een rij waarin ze allemaal waar zijn. Is die er niet, dan spreken ze elkaar tegen. Bij Uitspraken die botsen typ je tot vier uitspraken; de applicatie noemt de kleinste groep die niet tegelijk waar kan zijn.
Voorbeeld
p∨q, ¬p en ¬q kunnen niet allemaal waar zijn: er zijn 0 rijen van de 4 waarin alle drie waar zijn. De tegenspraak heeft de hele groep van drie nodig: elke twee ervan kunnen wel tegelijk waar zijn.
Definitie
Paradox
Een paradox lijkt aanvaardbaar, maar eindigt in een tegenspraak. Een zin over zichzelf kan geen enkele waarde hebben die past: als S zegt "deze zin is onwaar", dan is p⇔¬p, waarbij p betekent "S is waar", en geen enkele waarde van p maakt dat waar. Een verborgen fout geeft een andere soort: in het "bewijs" van 2 = 1 deelt een regel door a−b, en dat is 0. Een waarheidspreker, "deze zin is waar", is geen paradox, want beide waarden passen. Het tabblad Paradoxen toont vier klassiekers.
Voorbeeld
Bij de leugenaar is p⇔¬p waar in 0 van de 2 rijen, dus geen enkele waarde past. De waarheidspreker p⇔p is in beide rijen waar. In het "bewijs" van 2 = 1 met a=b=3 is de eerste onware regel regel 5, a+b=b, en die zegt 6 = 3: er is gedeeld door a−b=0.
Tip
Toets de vier rijen
Twijfel je over een voegwoord? Schrijf de vier rijen WW, WO, OW, OO van p en q op en bepaal de uitspraak in elke rij. Twee uitspraken met dezelfde vier uitkomsten zijn dezelfde uitspraak.
Voorbeeld
Is ¬(p∧q) hetzelfde als ¬p∧¬q? Rij WO: de eerste geeft W, de tweede geeft O. Ze verschillen, dus nee.
Let op!
Voorbeelden zijn geen bewijs
Veel getallen controleren en geen tegenvoorbeeld vinden bewijst “elk” niet. De uitspraak kan bij het volgende getal alsnog stuk gaan. Een lijst kan alleen laten zien dat “elk” onwaar is of dat “er bestaat” waar is.
Voorbeeld
n2+n+41 is priem voor n=0,1,2,…,39. Maar n=40 geeft 1681=41×41, dus “elke waarde is priem” is onwaar.
Let op!
“Niet elk” is niet “geen”
De ontkenning van “elk” is niet “geen”. Om “elke leerling heeft een fiets” te breken is één leerling zonder fiets genoeg; dat betekent niet dat niemand een fiets heeft. Die twee door elkaar halen is de meest gemaakte fout bij ontkenning.
Voorbeeld
Ada heeft geen fiets en Bram wel. “Elke leerling heeft een fiets” is onwaar. “Geen enkele leerling heeft een fiets” is ook onwaar. “Minstens één leerling heeft geen fiets” is waar.
Let op!
Het “of” van elke dag is niet altijd de logische OF
In gesproken taal betekent “of” vaak óf … óf: “thee of koffie” is een van de twee. De logische OF accepteert ook beide. Vraag je voordat je een voorwaarde schrijft: mogen beide waar zijn?
Voorbeeld
“Kinderen onder de 12 of mensen boven de 65 betalen de helft” staat iemand toe die beide is: OF. “Bij je taart krijg je thee of koffie” staat beide niet toe: óf … óf.
Bijzonder geval
Lege gevallen: waar zonder getuige
Is p onwaar, dan is “ALS p DAN q” waar: er kan niets stukgaan. Zo is “elk” over een lege lijst waar (er is geen tegenvoorbeeld) en “er bestaat” over een lege lijst onwaar (er is geen getuige).
Voorbeeld
“Elk getal in de lege lijst is even” is waar, “er bestaat een even getal in de lege lijst” is onwaar. “Als een getal even en oneven is, dan is het 100” is waar: de voorwaarde komt nooit voor.
Oefenen
p is waar en q is onwaar. Bepaal de waarde van p∧q, p∨q, óf p óf q, p→q en ¬p. Makkelijk
Toon de oplossing
EN heeft beide nodig: p∧q is O.
OF heeft minstens één nodig: p∨q is W.
Óf … óf heeft precies één nodig: W.
ALS p DAN q is alleen onwaar bij p waar en q onwaar: dat is deze rij, dus O.
NIET draait de W van p om: O.
Antwoord → O, W, W, O, O
Controle: precies één deel is waar, dus OF en óf … óf zijn waar en EN is onwaar.
Kies EN, OF of óf … óf. (a) “Je kunt inloggen als je de gebruikersnaam ___ het wachtwoord weet.” (b) “Kinderen onder de 12 ___ mensen boven de 65 betalen de halve prijs.” (c) “Op vrijdag doe je zwemmen ___ voetbal: allebei kan niet.” Makkelijk
Toon de oplossing
(a) Om in te loggen heb je beide nodig: EN.
(b) Een van de twee is genoeg en iemand mag beide zijn: OF.
(c) Precies een van de twee, niet allebei: óf … óf.
Antwoord → (a) EN, (b) OF, (c) óf … óf
Controle: maak beide delen waar. (a) en (b) werken nog, (c) breekt zijn eigen regel.
Hoeveel getallen in de lijst 3, 6, 12, 14, 15, 20, 21 zijn een veelvoud van 3 EN groter dan 10? Makkelijk
Toon de oplossing
Veelvouden van 3: 3, 6, 12, 15, 21.
Houd daarvan de getallen groter dan 10 over: 12, 15, 21.
Antwoord → 3 getallen
Controle: 14 en 20 zijn groter dan 10 maar geen veelvoud van 3, en 3 en 6 precies andersom: elk faalt één test.
Bepaal voor de lijst 2, 4, 6, 9: (a) elk getal is even, (b) er bestaat een even getal, (c) geen enkel getal is even, (d) niet elk getal is even. Makkelijk
Toon de oplossing
(a) Het getal 9 is een tegenvoorbeeld: onwaar.
(b) Het getal 2 is een getuige: waar.
(c) Het getal 2 is even, dus “geen” faalt: onwaar.
(d) “Niet elk” is waar omdat 9 niet even is: waar.
Antwoord → (a) onwaar, (b) waar, (c) onwaar, (d) waar
Controle: (d) is de ontkenning van (a), dus de twee hebben tegengestelde waarden.
In een klas van 20 leerlingen spelen er 11 schaak, hebben er 9 een fiets en doen er 5 beide. Hoeveel leerlingen spelen schaak OF hebben een fiets? Hoeveel spelen schaak maar hebben geen fiets? Hoeveel doen geen van beide? Middel
Toon de oplossing
OF: 11+9−5=15 (de 5 die beide doen zijn dubbel geteld).
Schaak maar geen fiets: 11−5=6.
Geen van beide: 20−15=5.
Antwoord → 15, 6 en 5 leerlingen
Controle: alleen schaak 6, alleen fiets 9−5=4, beide 5 en geen van beide 5 geven samen 6+4+5+5=20.
Schrijf de voorwaarde die de getallen groter dan 9 telt die niet even zijn, en gebruik ze op de lijst 5, 8, 10, 13, 16, 20, 25. Wat is count aan het eind? Middel
Toon de oplossing
“Groter dan 9 maar niet even” is p∧¬q: if (n > 9 EN NIET (n is even)) then count ← count + 1.
Getallen groter dan 9: 10, 13, 16, 20, 25.
Daarvan zijn 13 en 25 oneven, dus count = 2.
Antwoord → count = 2
Controle: 5 en 8 zijn niet groter dan 9, en 10, 16 en 20 zijn even: elk faalt één test.
Schrijf de ontkenning van (a) “Elk getal in de lijst is priem” en (b) “Er bestaat een leerling in het team die schaak speelt”. Geef voor de lijst 3, 5, 9, 11 de waarde van (a) en van de ontkenning ervan. Middel
Toon de oplossing
(a) NIET elk is “er bestaat … niet”: “Er bestaat een getal in de lijst dat niet priem is”.
(b) NIET er bestaat is “geen”: “Geen enkele leerling in het team speelt schaak”.
In de lijst 3, 5, 9, 11 is het getal 9=3×3 niet priem, dus (a) is onwaar.
De ontkenning heeft getuige 9, dus ze is waar.
Antwoord → (a) er bestaat een getal dat niet priem is, (b) geen enkele leerling speelt schaak; (a) is onwaar en de ontkenning is waar
Controle: een uitspraak en haar ontkenning hebben altijd tegengestelde waarden.
Wat print dit algoritme voor de lijst 4, 6, 8, 9?ok ← truefor each x in de lijst: if x is not even then ok ← falseprint okWelke uitspraak toetst het?Middel
Toon de oplossing
Begin: ok is true. De getallen 4, 6 en 8 zijn even, dus ok blijft true.
Het getal 9 is niet even: ok ← false. De vlag verandert nooit terug.
De lus eindigt en print false.
Antwoord → false; het toetst “elk getal in de lijst is even”
Controle: 9 is een tegenvoorbeeld, en één tegenvoorbeeld is genoeg om “elk” onwaar te maken.
Dagen 1 tot en met 5: les op dag 1 en 3, schoonmaak op dag 2 en 3. Op welke dagen is het zwembad open volgens elke regel? (a) geen les EN geen schoonmaak, (b) NIET (les OF schoonmaak), (c) geen les OF geen schoonmaak, (d) NIET (les EN schoonmaak). Welke regels zijn gelijk? Moeilijk
Toon de oplossing
Geen les: 2, 4, 5. Geen schoonmaak: 1, 4, 5.
(a) allebei: dag 4, 5. (b) les OF schoonmaak is op 1, 2, 3, dus NIET geeft 4, 5.
(c) minstens één van de twee: dag 1, 2, 4, 5.
(d) les EN schoonmaak is alleen op dag 3, dus NIET geeft 1, 2, 4, 5.
Antwoord → (a) en (b): dag 4, 5; (c) en (d): dag 1, 2, 4, 5. Dus (a) = (b) en (c) = (d), De Morgan
Controle: regel (a) heeft twee vrije dagen nodig, dus ze maakt minder dagen open dan regel (c).
Laat met algebra zien dat het kwadraat van elk oneven getal oneven is, en controleer het resultaat voor n=11. Waarom bewijzen de gecontroleerde getallen 3, 5 en 7 het niet? Moeilijk
Toon de oplossing
Schrijf een oneven getal als n=2k+1.
n2=(2k+1)2=4k2+4k+1=2(2k2+2k)+1.
Dit is 2 keer een geheel getal plus 1, dus oneven voor elke k.
n=11 is k=5: 2(2×25+10)+1=121=112.
Drie gecontroleerde getallen zeggen niets over de andere; alleen de algebra dekt elke k.
Antwoord → n2=2(2k2+2k)+1 is oneven; voor n=11 is het 121
Controle: 112=121 en 2×60+1=121.
Een leerling controleert n2+n+41 voor n=0,1,2 en krijgt de priemgetallen 41, 43, 47. Ze zegt: “Elke waarde van n2+n+41 is priem.” Heeft ze gelijk? Toets n=40. Moeilijk
Toon de oplossing
Drie priemwaarden zijn maar drie voorbeelden: ze kunnen “elk” niet bewijzen.
n=40: 1600+40+41=1681.
41×41=1681, dus 1681 is niet priem.
Eén tegenvoorbeeld is genoeg: de uitspraak is onwaar.
Antwoord → Nee: n=40 geeft 1681=41×41
Controle: nu heeft de uitspraak een tegenvoorbeeld, dus haar ontkenning “er bestaat een waarde die niet priem is” is waar.
Voor de lijst 2, 4, 5, 8, 9, 12: voor hoeveel getallen is “ALS het getal even is DAN is het een veelvoud van 4” waar? Welk getal breekt de uitspraak? Moeilijk
Toon de oplossing
Het getal 2 is even maar geen veelvoud van 4: p waar, q onwaar, dus de uitspraak is onwaar.
De getallen 4, 8 en 12 zijn even en veelvouden van 4: waar.
De getallen 5 en 9 zijn niet even: p is onwaar, dus de uitspraak is waar.
Ze is waar voor 5 van de 6 getallen.
Antwoord → waar voor 5 van de 6 getallen; het getal 2 breekt haar
Controle: de uitspraak is precies onwaar voor de getallen die even zijn maar geen veelvoud van 4, en alleen 2 is zo’n getal.
Interactieve applicaties bij dit onderwerp
Gratis applicaties openen met een gratis leerlingaccount. Docenten kunnen alle applicaties gebruiken in een live les.